دست‌های پنهان در قطعی برق؛ معامله بیت‌کوین با تاریکی ۲.۵ میلیون خانه

گزارش جدید مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد استخراج رمزارزها با مصرف برق ۲.۵ میلیون خانوار، ۱۴ درصد از کسری انرژی تابستان را رقم می‌زند. به گزارش زومان، وقتی در گرمای طاقت‌فرسای تابستان برق خانه‌ها می‌پرد و چرخ کارخانه‌ها از حرکت می‌افتد، اولین نگاه‌ها به سمت دمای بالا، کهنگی نیروگاه‌ها و مصرف بی‌رویه کولرها می‌چرخد. اما بخشی از مصرف برق کشور در جایی اتفاق می‌افتد که نه چراغ خانه‌ای را روشن می‌کند و نه کارخانه‌ای را به حرکت درمی‌آورد. در گوشه‌وکنار شهرها، صدها دستگاه کوچک بدون وقفه در حال پردازش معادلات ریاضی هستند. این غول‌های خاموش انرژی، بدون آنکه در آمارهای رسمی جایی داشته باشند، شبانه‌روز بخشی از شبکه برق کشور را می‌مکند. رفتاری که اگرچه علت اصلی بحران انرژی نیست، اما وزن آن بر دوش شبکه آن‌قدر سنگین هست که ساعات قطعی برق را طولانی‌تر کند. پیدا کردن حجم واقعی مصرف برق ماینرها مثل ردیابی اشباح در شب است. بخش اعظم این فعالیت به صورت غیرمجاز و دور از چشم کنتورها انجام می‌شود. اما پژوهشگران مرکز پژوهش‌های مجلس با استفاده از یک «آزمایش طبیعی» این رقم را تخمین زده‌اند. در دی‌ماه سال گذشته، زمانی که اینترنت سراسری کشور قطع شد، ماینرها هم ناگهان خاموش شدند. نتیجه شگفت‌انگیز بود: درست در ساعات ۳ تا ۵ صبح که شهرها در خواب هستند و مصرف برق در پایدارترین حالت ممکن قرار دارد، بار پایه شبکه برق ناگهان حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات افت کرد. «بار پایه» یعنی حداقل میزان برقی که شبکه حتی در خلوت‌ترین ساعات شبانه ‌روز هم باید تأمین کند. این حجم از برق دقیقاً معادل نیاز مصرفی ۲.۵ میلیون خانوار ایرانی یا ظرفیت کامل یک نیروگاه بزرگ کشور است. اما این عدد در معادلات کلان ناترازی برق چه معنایی دارد؟ شبکه برق ایران در ۴ ماه گرم سال، ماهانه با حدود ۵ میلیارد کیلووات‌ساعت کسری انرژی روبروست. دستگاه‌های استخراج رمزارز به تنهایی ماهانه ۷۰۰ میلیون کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کنند. به زبان ساده، ماینرها مسئول مستقیم حدود ۱۴ درصد از کل کسری انرژی ماهانه کشور در تابستان هستند. همچنین در ساعات اوج تقاضای تابستان، سهم آن‌ها از ناترازی توان به حدود ۶ درصد می‌رسد. جالب‌تر اینکه برآوردها نشان می‌دهد اگر همین یک عامل غیرمجاز از شبکه حذف شود، ساعات خاموشی شدید و کسری بالای ۱۰ هزار مگاواتی در تابستان تا یک‌سوم کاهش می‌یابد. سوال اساسی این است که چرا استخراج رمزارز در ایران تا این حد جذاب و فراگیر شده است؟ پاسخ ساده است: «رانت بی‌رقابت انرژی». یارانه انرژی در ایران فضایی طلایی برای کسب سودهای بی‌دردسر ایجاد کرده است. تأمین برق شبانه‌روزی ماینرها در طول یک سال، نیازمند مصرف بیش از ۲.۱ میلیارد مترمکعب سوخت معادل گازوئیل در نیروگاه‌هاست. برای درک بزرگی این رقم کافی است بدانیم این میزان سوخت، معادل ۸۰ درصد از کل گازوئیلی است که کشور در طول یک سال با هزینه‌های سنگین ارزی وارد می‌کند. به عبارت دیگر، روشن ماندن این دستگاه‌ها، سالانه ۱.۵ میلیارد دلار بار مالی ارزی به کشور تحمیل می‌کند. این رقم هنگفت نه از جیب سرمایه‌گذاران رمزارز، بلکه از محل یارانه‌های عمومی و ثروت ملی تأمین می‌شود. در واقع، ماینرها سوخت یارانه‌ای کشور را به بیت‌کوین تبدیل کرده و سود دلاری آن را به جیب می‌زنند، در حالی که هزینه سوخت و خسارت خاموشی صنایع به عموم مردم تحمیل می‌شود. بر خلاف تصور عمومی، تخلف اصلی در بخش خانگی رخ نمی‌دهد؛ چون تعرفه‌های برق خانگی به صورت پلکانی طراحی شده‌اند و مصرف مداوم یک ماینر، قبض برق را به ارقام نجومی می‌رساند و بلافاصله شناسایی می‌شود. طبق این گزارش،‌ مقصران اصلی را باید در سه جایگاه جستجو کرد: مرکز پژوهش‌های مجلس می‌نویسد قوانین فعلی مانند قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز از آب و برق بازدارندگی کافی برای سودهای نجومی رمزارزها ندارند. تا زمانی که سیستم‌های نظارت هوشمند مستقر نشوند، این جریان پنهان انرژی ادامه خواهد داشت. ماینینگ علت اصلی بحران برق ایران نیست، اما یکی از دلایل مهم آن است. پدیده‌ای که یارانه عمومی را به سود خصوصی تبدیل می‌کند و خاموشی خانه‌ها و کارخانه‌ها را طولانی‌تر.