طرح دولت برای بنزین؛جیره‌بندی، مدل کرمان یا بنزین سرانه

سه گزینه برای آینده بنزین روی میز دولت است؛ جیره‌بندی، مدل کرمان و بنزین سرانه؛ با این حال هنوز تصمیم نهایی درباره قیمت گرفته نشده است. دولت سه گزینه «جیره‌بندی»، الگویی مشابه طرح متوقف‌شده کرمان و «بنزین سرانه» را برای مدیریت مصرف سوخت بررسی می‌کند. معاون رئیس‌جمهور می‌گوید تصمیم‌گیری درباره این گزینه‌ها به روزهای پایانی رسیده، اما هنوز هیچ تصمیمی برای تغییر قیمت بنزین گرفته نشده است. به گزارش زومان، محمدرضا سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، جزئیات سه برنامه در دست بررسی دولت برای بنزین را تشریح کرد؛ سه گزینه‌ای که شیوه قیمت‌گذاری و توزیع بنزین در هر کدام متفاوت است. او گفت دولت در «روزهای آخر تصمیم‌گیری» قرار دارد و هر کدام از این برنامه‌ها که نهایی شود، چند هفته پیش از اجرا به مردم توضیح داده خواهد شد. سقاب اصفهانی تأکید کرد که قرار نیست مردم با تصمیم تازه درباره بنزین غافلگیر شوند. در نخستین گزینه، قیمت بنزین تغییر نمی‌کند و دولت به جای استفاده از ابزار قیمت، میزان عرضه را محدود می‌کند. سقاب اصفهانی در توضیح این مدل گفت: «هر کسی که دیر به پمپ بنزین مراجعه کند، بنزینی نصیبش نمی‌شود.» جزئیات بیشتری درباره نحوه اجرای این محدودیت اعلام نشده است؛ از جمله اینکه سقف عرضه چگونه تعیین و بنزین موجود با چه سازوکاری میان مصرف‌کنندگان توزیع خواهد شد. در گزینه دوم، تولید موجود بنزین کشور میان خودروها تقسیم می‌شود و مصرف بیشتر از سهم تعیین‌شده با «قیمت تمام‌شده» عرضه خواهد شد. رئیس سازمان بهینه‌سازی این گزینه را مشابه الگویی توصیف کرد که در کرمان مطرح شده بود؛ طرحی که اجرای آن پس از حاشیه‌های ایجادشده متوقف شد. بنابراین در این مدل، برخلاف گزینه نخست، محدودیت فقط مقداری نیست و برای مصرف بالاتر از سهم تعیین‌شده، قیمت دیگری وارد محاسبات می‌شود. هنوز رقم مورد نظر دولت برای «قیمت تمام‌شده» اعلام نشده است. «مدل کرمان» نام رسمی این گزینه نیست و اشاره به شباهتی دارد که خود معاون رئیس‌جمهور میان این برنامه و طرح مطرح‌شده در کرمان برقرار کرده است. سومین گزینه، مبنای توزیع بنزین را تغییر می‌دهد.براساس توضیحات سقاب اصفهانی، ابتدا حدود ۳۰ میلیون لیتر بنزین در روز برای حمل‌ونقل عمومی کنار گذاشته و بر اساس پیمایش تخصیص داده می‌شود. حدود ۹۰ میلیون لیتر باقی‌مانده نیز میان افراد توزیع خواهد شد. این مدل به معنای حرکت از «سهمیه خودرو» به سمت «سهمیه فرد» است. با این حال هنوز میزان سهم هر فرد و نحوه استفاده از آن اعلام نشده است. اعلام این سه گزینه همزمان با ارائه ارقام تازه‌ای درباره فاصله تولید و مصرف بنزین صورت گرفته است. به گفته رئیس سازمان بهینه‌سازی، ایران در حال حاضر روزانه حدود ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین مصرف می‌کند، در حالی که تولید داخلی حدود ۱۲۱ میلیون لیتر است. کسری حدود ۱۴ میلیون لیتری نیز با واردات جبران می‌شود. این فاصله ممکن است تا پایان سال بیشتر شود. برآوردها حاکی از آن است که مصرف روزانه به ۱۳۹ تا ۱۴۴ میلیون لیتر برسد، در حالی که به گفته سقاب اصفهانی، تولید روزانه همچنان روی حدود ۱۲۱ میلیون لیتر باقی خواهد ماند. در صورت تحقق این برآورد، کسری بنزین به حدود ۱۸ تا ۲۳ میلیون لیتر در روز می‌رسد. دولت در عین حال هدف صفر کردن واردات بنزین را دنبال می‌کند. معاون رئیس‌جمهور گفته منابع ارزی مورد استفاده برای واردات بنزین می‌تواند به اولویت‌هایی مانند دارو و کالاهای اساسی اختصاص پیدا کند. با وجود ورود دولت به مرحله پایانی بررسی این سه گزینه، سقاب اصفهانی تأکید کرده است که تاکنون هیچ تصمیمی برای تغییر نرخ بنزین در دولت گرفته نشده است. از میان گزینه‌هایی که او تشریح کرده، در مدل نخست صراحتاً قیمت ثابت می‌ماند و در مدل دوم مصرف بیشتر از سهم تعیین‌شده با قیمت تمام‌شده عرضه می‌شود. درباره سازوکار قیمتی گزینه سوم هنوز جزئیات کافی اعلام نشده است. معاون رئیس‌جمهور همچنین درباره اتفاقات کرمان گفت تغییر قیمت بنزین در این استان به دلیل «برخی بی‌تدبیری‌ها» متوقف شد و «حداقل توقع» این است که با فرد خاطی در این ماجرا برخورد شود. به گفته او، هر کدام از سه برنامه دولت که انتخاب شود، جزئیات آن چند هفته پیش از اجرا اعلام خواهد شد.