هرمز دوباره حرکت کرد؛ اما بحران هنوز تمام نشده است

در ۲۴ ساعت گذشته، نشانه‌های بازگشت تجارت انرژی در خلیج فارس پررنگ‌تر شده است؛ از سرگیری بارگیری نفت آرامکو، لغو محدودیت‌های گاز مایع در هند و افزایش تردد برخی نفتکش‌ها این تصویر را تقویت می‌کند. با این حال، حمله به یک کشتی در تنگه هرمز، افزایش دوباره قیمت نفت و ادامه اختلاف بر سر مدیریت این آبراه نشان می‌دهد بازار هنوز به ثبات کامل نرسیده است. اگر فقط یک نکته از امروز را به خاطر بسپارید: تجارت انرژی دوباره در حال حرکت است، اما اعتماد هنوز به تنگه هرمز بازنگشته است. این شاید دقیق‌ترین توصیف از اتفاقات ۲۴ ساعت گذشته باشد. در ظاهر، خبرها پراکنده‌اند؛ آرامکو بارگیری نفت را از سر گرفته، هند محدودیت عرضه گاز مایع را لغو کرده، چند نفتکش دوباره از مسیر عمان عبور کرده‌اند و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای آغاز بازرسی از تأسیسات هسته‌ای ایران اعلام آمادگی کرده است. اما در سوی دیگر، حمله به یک کشتی در تنگه هرمز، افزایش دوباره قیمت نفت و اختلاف بر سر نحوه مدیریت این آبراه نشان می‌دهد بحران هنوز پایان نیافته است. اگر تا چند روز پیش مهم‌ترین پرسش این بود که آیا هرمز دوباره باز می‌شود یا نه، امروز سؤال تغییر کرده است: بازگشایی مسیر کافی است یا بازار باید دوباره به امنیت آن اعتماد کند؟ نشانه‌های اولیه از بازگشت تجارت دیده می‌شود، اما هنوز فاصله زیادی تا شرایط عادی وجود دارد. آرامکوی عربستان پس از نزدیک به چهار ماه، بارگیری نفت در پایانه رأس تنوره را از سر گرفت؛ پایانه‌ای که یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات نفت جهان به شمار می‌رود. در همین حال، دولت هند نیز محدودیت‌های عرضه گاز مایع تجاری را که هم‌زمان با بحران تنگه هرمز اعمال شده بود، لغو کرد و بخشی از عرضه را به سطح پیش از بحران بازگرداند. در دریا نیز برخی نفتکش‌ها دوباره از مسیر عمان عبور کردند؛ نشانه‌ای که می‌گوید بخشی از بازار حاضر شده بار دیگر ریسک عبور از منطقه را بپذیرد. هم‌زمان با این تحولات، قیمت نفت دوباره افزایش یافت. دلیل آن، حمله به یک کشتی باری در تنگه هرمز و توقف برنامه تخلیه کشتی‌های گرفتار از سوی سازمان بین‌المللی دریانوردی بود. در همین حال، مقام‌های آمریکایی به رویترز گفته‌اند ایران به یک کشتی باری شلیک کرده است؛ ادعایی که در کنار هشدارهای امنیتی اخیر، بار دیگر توجه بازار را به ریسک‌های منطقه جلب کرده است. داده‌های حمل‌ونقل دریایی نیز تصویر مشابهی ارائه می‌دهد. اگرچه برخی نفتکش‌ها در حال خروج از خلیج فارس هستند، اما ورود نفتکش‌های خالی برای بارگیری نفت خام همچنان بسیار محدود است؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران می‌تواند روند بازگشت صادرات را با کندی مواجه کند. در کنار تحولات اقتصادی، یک اختلاف مهم‌تر نیز در حال شکل‌گیری است؛ چه کسی قواعد عبور از تنگه هرمز را تعیین می‌کند؟ ایران اعلام کرده کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند باید با سپاه پاسداران هماهنگ باشند. در مقابل، آمریکا و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در بیانیه‌ای مشترک بر آزادی کامل و بدون محدودیت کشتیرانی تأکید کرده و هرگونه تلاش برای اعمال کنترل یا دریافت هزینه از کشتی‌ها را رد کرده‌اند. برخی تحلیلگران نیز معتقدند اگر عبور کشتی‌ها از مسیر عمان ادامه پیدا کند، احتمال افزایش تنش برای حفظ اهرم فشار بر تنگه هرمز وجود دارد. در جبهه دیپلماسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده این نهاد آماده است در سریع‌ترین زمان ممکن بازرسی از تأسیسات هسته‌ای ایران را آغاز کند. اگر این روند عملیاتی شود، نخستین آزمون اجرای تفاهم‌نامه اخیر میان تهران و واشنگتن آغاز خواهد شد؛ مرحله‌ای که موفقیت آن بیش از متن توافق، به نحوه همکاری دو طرف وابسته است. در حالی که نگاه بازارها به هرمز دوخته شده، چند تحول دیگر نیز می‌تواند بر معادلات منطقه اثر بگذارد. دولت دونالد ترامپ به‌طور رسمی کنگره آمریکا را از برنامه فروش ده‌ها موتور جنگنده به ارزش بیش از ۷۰۰ میلیون دلار به ترکیه مطلع کرده است؛ اقدامی که می‌تواند روابط دفاعی واشنگتن و آنکارا را وارد مرحله تازه‌ای کند. در جنوب لبنان نیز حملات هوایی اسرائیل ادامه یافت و بر اساس گزارش وزارت بهداشت لبنان، در حمله به شهر مفدون دو نفر کشته شدند. هم‌زمان، دیپلمات‌های لبنانی می‌گویند مذاکرات آتش‌بس با میانجیگری آمریکا هنوز پیشرفت محسوسی نداشته است. در میان همه خبرهای امروز، شاید مهم‌ترین نکته این باشد که بازگشت کشتی‌های خروجی الزاماً به معنای عادی شدن تجارت نیست. آنچه بازار بیش از هر چیز زیر نظر دارد، ورود نفتکش‌های بزرگ و خالی به خلیج فارس برای بارگیری نفت خام است. تا زمانی که این جریان به شکل پایدار از سر گرفته نشود، نمی‌توان گفت تجارت انرژی به وضعیت پیش از بحران بازگشته است. به بیان دیگر، امروز بیش از آنکه مسئله «باز بودن هرمز» باشد، مسئله «اعتماد به هرمز» است. سه متغیر می‌تواند مسیر روزهای آینده را مشخص کند: افزایش یا کاهش عبور نفتکش‌های ورودی، نحوه واکنش ایران و آمریکا به حوادث امنیتی در تنگه هرمز و آغاز بازرسی‌های آژانس از تأسیسات هسته‌ای ایران. اگر این سه محور به سمت ثبات حرکت کنند، بازار انرژی نیز آرام‌تر خواهد شد. اما اگر حملات به کشتی‌ها ادامه پیدا کند یا ورود نفتکش‌های خالی همچنان محدود بماند، هرمز همچنان مهم‌ترین نقطه تنش اقتصاد جهان باقی خواهد ماند.