طرح جدید توافق برای ایران و آمریکا؛ قطر پیشنهاد ۵ روزه رو کرد

در حالی که واشنگتن و تل‌آویو مدعی‌اند برای حمله احتمالی تازه به ایران آماده می‌شوند، سه قدرت منطقه‌ای برای مهار جنگ به تهران رفتند. نمایندگان ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز دوشنبه در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کردند؛ سفری کم‌سابقه که در میانه نگرانی‌ها از احتمال حمله دوباره آمریکا و اسرائیل به ایران انجام شد. نیویورک‌تایمز در گزارشی در باره مهمانان امروز تهران می‌نویسد: این تحرکات دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که مقام‌های آمریکایی و افراد مطلع از گفت‌وگوها می‌گویند واشنگتن و تل‌آویو در حال بررسی طرح‌هایی برای حمله احتمالی به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفته آینده هستند. نیویورک‌تایمز به گفت و گوی شبکه پرس‌تی‌وی با علی باقری‌کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی اشاره کرد که در آن اعلام کرد: هدف این دیدارها تقویت امنیت منطقه‌ای است. این نشست، تازه‌ترین اقدام در موجی از تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید بحران در خاورمیانه به شمار می‌رود. در هفته‌های اخیر، درگیری عربستان با نیروهای حوثی‌ها در یمن نیز به‌سرعت شدت گرفته و دو طرف حملات مرگ‌باری، از جمله به فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی در اطراف عربستان، انجام داده‌اند. عربستان، ترکیه و پاکستان امسال توافق دفاع جمعی جدیدی با عنوان «پیمان مکه» تشکیل داده‌اند. نشست روز دوشنبه، نخستین دیدار سطح بالای مشترک این سه کشور با ایران از زمان تشدید درگیری‌های عربستان و حوثی‌ها بود. وزارت خارجه عربستان اعلام کرد که شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع این کشور، در مذاکرات نماینده ریاض است. رسانه‌های دولتی ایران نیز گزارش دادند که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه، او را همراهی می‌کنند. صدا و سیما هم بعدازظهر امروز گزارش داد که این مقام‌ها با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و محسن رضایی، رئیس شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرده‌اند. این نشست در ادامه تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ای برگزار شد که از روزهای گذشته جریان داشته است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران گفته بود: عاصم منیر نیز هفته گذشته برای کمک به تلاش‌های دیپلماتیک به تهران سفر کرده بود. یک مقام خلیج فارس که به شرط ناشناس ماندن درباره مذاکرات صحبت کرد، گفت نشست امروز دوشنبه از تلاش‌های میانجی‌گران قطری و پاکستانی پشتیبانی می‌کند. به گفته او، یکی از اهداف این گفت‌وگوها ترغیب ایران به نشان‌دادن انعطاف کافی برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک با آمریکاست. دو دیپلمات مطلع از مذاکرات گفتند میانجی‌گران قطری در حال کار روی توافقی هستند که بر اساس آن، ایران و آمریکا طی پنج روز مجموعه‌ای از امتیازها را به یکدیگر خواهند داد. طبق این طرح، ایران تنگه هرمز را به روی کشتیرانی تجاری باز می‌کند و آمریکا نیز محاصره دریایی بنادر ایران را برمی‌دارد؛ محاصره‌ای که بحران اقتصادی کشور را تشدید کرده است. به گفته این دیپلمات‌ها، مانع اصلی دستیابی به توافق، تعیین زمان‌بندی امتیازدهی دو طرف است. میانجی‌گران همچنین تلاش می‌کنند ایران در مرحله نخست توافق، امتیازی درباره برنامه هسته‌ای خود ارائه دهد. بااین‌حال، تهران بارها واگذاری بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را رد کرده است. محسن رضایی نیز هفته گذشته تأکید کرد که «حتی یک ذره از مواد هسته‌ای غنی‌شده» از ایران خارج نخواهد شد. مقام‌های ایرانی هفته گذشته درباره امکان دستیابی به توافق ابراز بدبینی کردند. آن‌ها همچنین هشدار دادند که اگر ایران بار دیگر هدف حمله قرار گیرد، نیروهای کشور دامنه اهداف خود را به مراکز داده و کابل‌های اینترنت زیردریایی در منطقه گسترش خواهند داد. حضور مقام ارشد سعودی در تهران، در شرایطی که روابط دو کشور با تنش‌های عمیق روبه‌روست، اهمیت ویژه‌ای دارد. عربستان تقریباً هر روز با حملات حوثی‌ها مواجه است؛ بنابراین، احتمال ازسرگیری جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران می‌تواند خطر حملات تازه ایران به خاک عربستان را افزایش دهد، آن هم در شرایطی که ریاض هم‌زمان درگیر نبرد با حوثی‌هاست. اعزام خالد بن سلمان، برادر و فرستاده مورد اعتماد ولیعهد سعودی، می‌تواند نشانه‌ای از تمایل رهبران عربستان برای جلوگیری از دور تازه‌ای از جنگ باشد. برای ایران نیز این دیدار اهمیت نمادین دارد. مقام‌های ایرانی علاقه‌مندند ترتیبات امنیتی و دیپلماتیک منطقه تا حد امکان بدون محوریت آمریکا شکل بگیرند و کشورهای منطقه خود درباره منافع و امنیتشان تصمیم بگیرند. «پیمان مکه» در ماه اوت امضا شد؛ در دوره‌ای که کشورهای خاورمیانه، به‌دلیل تردید درباره قابل‌اتکا بودن حمایت امنیتی آمریکا، به دنبال راه‌های تازه‌ای برای تضمین امنیت خود بودند. این مسئله به‌ویژه برای کشورهای عربی خلیج فارس اهمیت دارد؛ کشورهایی که پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، با موجی از موشک‌ها و پهپادهای ایرانی روبه‌رو شدند. مجموع این تحرکات نشان می‌دهد که کشورهای منطقه، در کنار تلاش برای حل اختلافات موجود، خود را برای احتمال تشدید دوباره بحران آماده می‌کنند. بااین‌حال، سرنوشت مذاکرات همچنان به دو مسئله اصلی وابسته است: توافق بر سر زمان‌بندی امتیازهای متقابل و میزان انعطاف ایران و آمریکا در پرونده هسته‌ای و رفع محاصره دریایی.