رویترز می‌گوید راهبرد اسرائیل با شکست نتانیاهو تغییر نمی‌کند؛ زمزمه‌های تازه در تهران

رویترز می‌گوید شکست احتمالی نتانیاهو راهبرد اسرائیل در قبال ایران را تغییر نمی‌دهد؛ در تهران اما سخن از بازدارندگی تازه است. بنیامین نتانیاهو ممکن است انتخابات اسرائیل را ببازد، اما راهبرد نظامی این کشور در قبال ایران لزوماً با او از قدرت کنار نمی‌رود. این نتیجه گزارش سامیه نخول، خبرنگار رویترز، است که ۲۱ اکتبر (۲۹ مهر ۱۴۰۵) منتشر شد. به نوشته او، مقابله با ایران به نقطه اشتراک بخش بزرگی از ساختار سیاسی و امنیتی اسرائیل تبدیل شده و اختلاف‌ها بیشتر بر سر شیوه و شدت تقابل است تا اصل آن. نتانیاهو در ماه‌های اخیر آشکارا از سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی به‌عنوان هدف نهایی سخن گفته است؛ هدفی که همه رقبای انتخاباتی او لزوماً با همان صراحت از آن حمایت نمی‌کنند. بااین‌حال، گزارش رویترز نشان می‌دهد سیاست امنیتی اسرائیل پس از جنگ‌های اخیر تغییر کرده و کنار رفتن نخست‌وزیر کنونی به‌تنهایی برای بازگشت به رویکرد پیشین کافی نخواهد بود. به نوشته رویترز، راهبرد اسرائیل بر تضعیف توان ایران، حفظ مناطق حائل در خارج از مرزها و استفاده از نیروی نظامی برای دور نگه داشتن تهدیدها استوار است. این نگاه دیگر به حزب لیکود یا شخص نتانیاهو محدود نیست. گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، از چهره‌های مهم مخالفان نتانیاهو به شمار می‌رود. حضور سیاستمدارانی با سابقه فرماندهی نظامی در اردوگاه مخالفان نشان می‌دهد که تغییر دولت الزاماً به معنای فاصله گرفتن از سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی نخواهد بود. آویو بوشینسکی، مشاور پیشین نتانیاهو، نیز به رویترز گفته است سیاستی که امروز در اسرائیل دیده می‌شود، پس از انتخابات ادامه خواهد یافت و حتی ممکن است شدت بگیرد. البته میان ادامه یک راهبرد و اجرای آن به شیوه نتانیاهو تفاوت وجود دارد. گزارش رویترز احتمال می‌دهد پیروزی دوباره نخست‌وزیر کنونی، به‌ویژه با اتکا به متحدان راست افراطی، مسیر تشدید تقابل را هموارتر کند. دولت مخالفان ممکن است برای ترمیم روابط خارجی اسرائیل و باز کردن فضای دیپلماسی تلاش بیشتری داشته باشد، بی‌آنکه اصل فشار نظامی بر ایران را کنار بگذارد. نتانیاهو در یکی از سخنرانی‌های اخیر خود خطاب به افسران نظامی اسرائیل گفته است تنها راه برطرف کردن دائمی تهدید ایران، سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی است. او همچنین گفته این هدف را به ارتش، موساد و دیگر نهادهای امنیتی ابلاغ کرده است. تحلیلگران مورد استناد رویترز اما تردید دارند که حملات نظامی، بدون یک تهاجم زمینی گسترده با مشارکت آمریکا و اسرائیل، بتواند تهران را به کنار گذاشتن آنچه منافع حیاتی امنیتی خود می‌داند وادار کند. مایکل یانگ، پژوهشگر مرکز خاورمیانه کارنگی، وضعیت کنونی را «باتلاق» توصیف کرده و گفته است: «ایرانی‌ها می‌توانند بیشتر از ترامپ دوام بیاورند.» استدلال او به تفاوت میان خسارت نظامی و نتیجه سیاسی برمی‌گردد. حملات می‌توانند تأسیسات و توانایی‌های یک کشور را تخریب کنند، اما لزوماً حکومت آن را به پذیرش خواسته‌های مهاجم وادار نمی‌کنند. رویترز همچنین هشدار می‌دهد که ادامه حملات ممکن است انگیزه تهران را برای دستیابی به بازدارندگی هسته‌ای افزایش دهد. در تهران، مقام‌های نظامی فعلاً از تغییر شیوه پاسخ به حملات سخن می‌گویند. اما برخی اظهارنظرهای دیگر، بحث بازدارندگی را به موضوعاتی فراتر از پاسخ موشکی کشانده‌اند. سردار محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، به‌تازگی از حرکت به سمت دکترینی با عنوان «بازدارندگی دائم و مطلق» خبر داده است. او در توضیح این رویکرد، بر عملیات نامتقارن و پاسخ‌هایی تأکید کرده که هزینه حمله به ایران را برای طرف مقابل افزایش می‌دهند. سرلشکر ایزدی، از فرماندهان ارشد سپاه، نیز درباره پاسخ‌های غیرقابل پیش‌بینی هشدار داده و گفته است شناورهای آمریکایی برای دور ماندن از برد تسلیحات ایران، فاصله خود را از تنگه هرمز افزایش داده‌اند. خبرگزاری فارس، رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، به نقل از یک مقام ارشد امنیتی گزارش داده است که ایران احتمال حمله دوباره آمریکا و اسرائیل را در محاسبات خود لحاظ کرده است. به گفته این مقام، به رده‌های مختلف عملیاتی ابلاغ شده که در صورت آغاز جنگ گسترده تازه، از جمله ترور مقام‌ها و کشتار غیرنظامیان، اهداف سیاسی آمریکا و زیرساخت‌های کشورهای مشارکت‌کننده در جنگ نیز در فهرست اهداف پاسخ ایران قرار خواهند گرفت. اشاره به ابلاغ دستور به رده‌های عملیاتی، بخش مهم این خبر است. مقام مورد استناد فارس، آمادگی برای پاسخ را نه صرفاً در قالب هشدار سیاسی، بلکه به‌عنوان دستوری توصیف کرده که به نیروهای عملیاتی منتقل شده است. مهدی خراتیان که در مباحث سیاست خارجی و امنیت ملی ایران حضور دارد، در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس تنها یک جمله نوشت: «DEAD HAND DOCTRINE ACTIVATED»؛ یعنی «دکترین دست مرده فعال شد». «دست مرده» نامی است که در غرب برای سامانه «پریمیتر» شوروی به کار می‌رفت. این سامانه در دوران جنگ سرد با هدف حفظ امکان پاسخ تلافی‌جویانه هسته‌ای، حتی پس از نابودی بخش‌هایی از ساختار فرماندهی بر اثر حمله هسته‌ای، طراحی شد. پیام آن به دشمن این بود که کشتن رهبران و نابودی مراکز فرماندهی، تضمینی برای در امان ماندن از حمله متقابل نیست. این سابقه، نوشته کوتاه خراتیان را در شرایط کنونی ایران معنادار می‌کند. در حملات نهم اسفند ۱۴۰۴، شماری از فرماندهان و مقام‌های ارشد ایران هدف قرار گرفتند. یک برداشت از عبارت «دست مرده» می‌تواند این باشد که اگر چنین حملاتی تکرار شود، پاسخ نظامی ایران حتی با حذف فرماندهان متوقف نخواهد شد. اما معنای تاریخی این اصطلاح به بازدارندگی هسته‌ای گره خورده است. خراتیان روشن نکرده که صرفاً از یک تشبیه برای توضیح پاسخ نظامی استفاده کرده یا به بحثی گسترده‌تر اشاره دارد. شواهد علنی معتبری نیز از وجود سامانه‌ای مشابه پریمیتر در ایران منتشر نشده است. اشاره خراتیان به «دست مرده» تنها نشانه این بحث نیست. علی قلهکی، چهره رسانه‌ای که اظهارنظرهایش درباره مسائل امنیتی و اطلاعاتی در فضای سیاسی ایران مورد توجه قرار می‌گیرد، نیز از «فعل‌وانفعالات» ماه‌های اخیر سخن گفته است؛ این بار نه درباره شیوه پاسخ نظامی، بلکه درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران. کنار هم قرار گرفتن این دو پیام، احتمال طرح بحث‌هایی فراتر از بازدارندگی متعارف را پیش می‌کشد، هرچند هنوز نمی‌توان آنها را نشانه تصمیم رسمی برای تغییر دکترین هسته‌ای دانست. قلهکی در شبکه‌های اجتماعی نوشته است: «طی ماه‌های اخیر فعل و انفعالاتی در ایران رُخ داده که شاید ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰٪، مصرف داخلی پیدا کند!» او توضیح نداده که منظورش از «مصرف داخلی» چیست. این عبارت به‌تنهایی نشان‌دهنده تصمیم ایران برای ساخت سلاح هسته‌ای نیست. مخالفت با انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده به خارج از کشور نیز می‌تواند بخشی از محاسبات مذاکراتی و امنیتی باشد. بااین‌حال، این اظهارنظر در کنار بحث‌هایی که درباره بازنگری در دکترین هسته‌ای مطرح شده، نشان می‌دهد برخی چهره‌ها آینده بازدارندگی ایران را فراتر از توان موشکی دنبال می‌کنند. مقام‌های نظامی از تغییر رویکرد دفاعی سخن گفته‌اند، اما تغییر رسمی دکترین هسته‌ای ایران تأیید نشده است. در میان موج خبرها، دو نکته روشن‌تر شده است: در اسرائیل، راهبرد مواجهه با جمهوری اسلامی، با «بی‌بی» یا بی‌«بی‌بی»، تغییر بنیادینی نخواهد کرد. در تهران هم نشانه‌هایی از بازتعریف راهبرد بازدارندگی دیده می‌شود. مجهول اصلی اما همچنان باقی است: اگر جنگ دیگری آغاز شود، بدون ورود نیروهای زمینی، کدام طرف می‌تواند برتری نظامی را به نتیجه سیاسی تبدیل کند؟