کشف رویترز از حملات سپاه پاسداران به زیرساخت‌های کشورهای خلیج فارس

تحقیق تصویری رویترز نشان می‌دهد حملات سپاه به تجهیزات حیاتی کشورهای خلیج فارس، خسارت‌هایی بر جا گذاشته که جبران برخی از آنها سال‌ها طول می‌کشد. در روزهایی که احتمال ازسرگیری حملات گسترده آمریکا به ایران بار دیگر مطرح شده، رویترز تحقیقی منتشر کرده که ابعاد کمتر شناخته‌شده جنگ در خلیج فارس را آشکار می‌کند. این خبرگزاری با بررسی تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های صنعتی و گفت‌وگو با منابع مطلع، سراغ تأسیساتی رفته که در حملات ایران آسیب دیده‌اند. نتیجه بررسی‌ها نشان می‌دهد خسارت واقعی در برخی از این تأسیسات بسیار بیشتر از چیزی است که تصاویر آتش‌سوزی و ساختمان‌های تخریب‌شده نشان می‌دهند. به گزارش زومان، رویترز در تحقیق خود که پنجشنبه ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۳ مهر ۱۴۰۵) منتشر شد، دست‌کم ۱۳۵ حمله موشکی و پهپادی به ۸۴ تأسیسات زیرساختی در هفت کشور منطقه را شناسایی کرده است. این حملات از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) رخ داده‌اند و بخشی از آنها را گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران انجام داده‌اند. بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد در مواردی، بخش کوچکی از یک مجموعه صنعتی آسیب دیده، اما همان بخش برای ادامه فعالیت کل تأسیسات ضروری بوده است. رویترز همچنین دریافته که توضیحات رسمی درباره علت برخی خسارت‌ها با الگوی آسیب‌های مشاهده‌شده سازگاری ندارد. مقام‌های کشورهای منطقه در موارد متعددی خسارت‌ها را ناشی از سقوط بقایای موشک‌ها و پهپادهای رهگیری‌شده اعلام کرده بودند. برای درک اهمیت این یافته‌ها باید به فجیره رفت؛ بندری در ساحل شرقی امارات که پس از محدود شدن تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، اهمیت بیشتری برای صادرات نفت پیدا کرد. فجیره یکی از مهم‌ترین پایانه‌های ذخیره‌سازی و صادرات نفت منطقه است. موقعیت این بندر در دریای عمان به نفتکش‌ها اجازه می‌دهد بدون عبور از تنگه هرمز بارگیری کنند. با افزایش خطر تردد در این تنگه، تأسیسات فجیره به یکی از مسیرهای حیاتی صادرات نفت تبدیل شدند. رویترز از آغاز جنگ دست‌کم ۱۹ حمله به تأسیسات فجیره شناسایی کرده است. تصاویر ماهواره‌ای مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵)، مخازن در حال سوختن و دود گسترده بر فراز بندر را نشان می‌دهند. اما مهم‌ترین یافته تحقیق در بخش دیگری از تأسیسات قرار دارد؛ جایی که شبکه‌ای از لوله‌ها و شیرهای صنعتی، نفت را میان مخازن و اسکله‌های بارگیری جابه‌جا می‌کند. این مجموعه که «منیفولد ماتریسی» نام دارد، جریان نفت را به مسیرهای مختلف هدایت می‌کند. اگر این شبکه آسیب ببیند، حتی مخازن سالم نیز ممکن است نتوانند نفت خود را به کشتی‌ها منتقل کنند. رویترز با بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان داده که حملات میانه مارس ۲۰۲۶ (اواخر اسفند ۱۴۰۴) به یکی دیگر از این مجموعه‌ها آسیب زده است؛ خسارتی که پیش‌تر گزارش نشده بود. داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد در هفته آغازشده از ۱۶ مارس ۲۰۲۶ (۲۵ اسفند ۱۴۰۴)، بارگیری نفت در فجیره به روزانه ۴۴۰ هزار بشکه کاهش یافت؛ کمتر از نصف میانگین روزانه سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۳ و ۱۴۰۴). در همان دوره، سه مخزن با ظرفیت مجموع ۷۵۰ هزار بشکه نیز آسیب دیدند و آتش‌سوزی آنها هشت روز ادامه داشت. با تعمیر تجهیزات، صادرات فجیره در پایان مارس ۲۰۲۶ (اوایل فروردین ۱۴۰۵) دوباره افزایش یافت و به رکورد هفتگی تازه‌ای رسید. بااین‌حال، حملات بعدی بار دیگر بخش‌هایی از شبکه انتقال نفت را از کار انداختند. بندری که قرار بود بخشی از مشکل بسته شدن مسیر هرمز را جبران کند، خود به یکی از نقاط آسیب‌پذیر صادرات نفت تبدیل شده بود. عربستان نیز با مسئله مشابهی روبه‌رو شد. خط لوله شرق به غرب این کشور، نفت را از مناطق تولیدی نزدیک خلیج فارس به ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و امکان صادرات بدون عبور از هرمز را فراهم می‌سازد. به گزارش رویترز، حملات به ایستگاه‌های پمپاژ این خط لوله، یکی از آنها را دچار آتش‌سوزی کرد و به دو ایستگاه دیگر آسیب رساند. این ایستگاه‌ها فشار لازم برای انتقال نفت در مسیر طولانی خط لوله را تأمین می‌کنند. آسیب به آنها می‌تواند ظرفیت انتقال را کاهش دهد، حتی اگر بخش عمده لوله سالم مانده باشد. در فجیره و عربستان، حملات به دو مسیر متفاوت صادرات نفت آسیب زدند؛ مسیرهایی که اهمیت آنها دقیقاً به دلیل محدودیت تردد در هرمز افزایش یافته بود. در قطر، مسئله فقط اختلال در انتقال انرژی نبود. بخشی از تجهیزات تولید گاز طبیعی مایع در مجتمع راس‌لفان آسیب دید؛ تجهیزاتی که جایگزینی آنها بسیار دشوارتر از تعمیر مخازن و خطوط لوله است. حملات به دو واحد موسوم به «جعبه سرد» آسیب زدند. این تجهیزات، گاز طبیعی را تا دمای بسیار پایین سرد می‌کنند تا به مایع تبدیل شود و بتوان آن را با کشتی صادر کرد. ساخت آنها به فناوری تخصصی نیاز دارد و سفارش، تولید و نصب دوباره‌شان ممکن است سال‌ها طول بکشد. مدیرعامل قطرانرژی پیش‌تر اعلام کرده بود تعمیر کامل تجهیزات آسیب‌دیده احتمالاً سه تا پنج سال زمان می‌برد. طبق گزارش‌های رویترز، حملات مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵) حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات گاز طبیعی مایع قطر را تحت تأثیر قرار دادند. این خسارت برای خریداران آسیایی و اروپایی گاز قطر نیز اهمیت دارد. حتی با پایان درگیری و بازگشایی کامل مسیرهای کشتیرانی، ظرفیت تولیدی که از مدار خارج شده، الزاماً بلافاصله بازنمی‌گردد. نمونه دیگری از دشواری بازسازی در کارخانه آلومینیوم الطویله امارات دیده می‌شود. حمله به نیروگاه اختصاصی و یکی از خطوط تولید این کارخانه، فعالیت هر ۱۲۶۲ سلول ذوب را متوقف کرد. در صنعت آلومینیوم، قطع برق می‌تواند پیامدهایی فراتر از توقف موقت تولید داشته باشد. اگر فلز مذاب در سلول‌ها سرد و منجمد شود، راه‌اندازی دوباره آنها به تعمیرات گسترده نیاز پیدا می‌کند. شرکت امارات گلوبال آلومینیوم اعلام کرده بود دو ماه طول کشید تا نخستین سلول دوباره راه‌اندازی شود. تا پایان اوت ۲۰۲۶ (۹ شهریور ۱۴۰۵) نیز تنها یک‌چهارم سلول‌ها به مدار برگشته بودند و بازگشت کامل تولید به سال ۲۰۲۷ (۱۴۰۵ و ۱۴۰۶) موکول شده بود. تفاوت فجیره با راس‌لفان و الطویله در همین زمان بازسازی آشکار می‌شود. برخی تجهیزات نفتی ظرف چند هفته تعمیر شدند، اما آسیب به تجهیزات تخصصی تولید گاز و آلومینیوم می‌تواند ظرفیت صنعتی را برای مدت بسیار طولانی‌تری کاهش دهد. حملات ایران به زیرساخت‌های انرژی محدود نماند. رویترز آسیب به مراکز داده آمازون در امارات و بحرین را نیز بررسی کرده است. طبق این تحقیق، اختلال در بخشی از خدمات مرکز داده بحرین، شش ماه پس از حمله همچنان ادامه داشت. در کویت، خسارت به تأسیسات آب‌شیرین‌کن نگرانی متفاوتی ایجاد کرد. این کشور حدود ۹۰ درصد آب آشامیدنی خود را از شیرین‌سازی آب دریا تأمین می‌کند. بسیاری از تأسیسات آب‌شیرین‌کن نیز در کنار نیروگاه‌های برق فعالیت دارند. رویترز شناسایی کرده که از دوم مارس ۲۰۲۶ (۱۱ اسفند ۱۴۰۴) تا ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵)، دست‌کم چهار مجموعه از هشت مجموعه تولید هم‌زمان برق و آب‌شیرین‌کن کویت هدف حمله قرار گرفته‌اند. بعضی از آنها چند بار آسیب دیده‌اند. نیروگاه و آب‌شیرین‌کن الصبیه، که حدود یک‌پنجم آب آشامیدنی کویت را تولید می‌کند، از جمله تأسیسات آسیب‌دیده بود. در این بخش از جنگ، پیامد تخریب از بازار نفت و تولید صنعتی فراتر می‌رود. اختلال در تأمین آب و برق مستقیماً زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهد و به همین دلیل، حمله به چنین تأسیساتی از منظر حقوق بشردوستانه بین‌المللی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. بخش دیگری از تحقیق رویترز به اطلاعاتی مربوط است که دولت‌های منطقه درباره حملات منتشر کرده‌اند. مقام‌های امارات در دست‌کم شش بیانیه، خسارت‌های واردشده به تأسیسات را به سقوط بقایای موشک‌ها و پهپادهای رهگیری‌شده نسبت داده‌اند. رویترز برای بررسی این توضیحات، تصاویر و یافته‌های خود را در اختیار ۱۴ متخصص امنیتی و صنعتی قرار داده است. به ارزیابی این متخصصان، بسیار بعید است آسیب به تجهیزات حیاتی در ده‌ها تأسیسات، عمدتاً حاصل سقوط تصادفی بقایای مهمات بوده باشد. بااین‌حال، تصاویر ماهواره‌ای به‌تنهایی نمی‌توانند علت دقیق تمام خسارت‌ها را مشخص کنند. رویترز نیز تصریح کرده که بدون دسترسی مستقیم به همه تأسیسات، تعیین میزان موفقیت سامانه‌های پدافندی یا ابعاد کامل آسیب در هر محل ممکن نیست. دولت‌های منطقه محدودیت انتشار تصاویر حملات را با ملاحظات امنیتی توضیح داده‌اند. مقام‌های بحرین گفته‌اند انتشار چنین تصاویری می‌تواند اطلاعات مفیدی برای طراحی حملات بعدی در اختیار مهاجمان قرار دهد. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز حملات ایران به کشورهای همسایه و کشتی‌های تجاری را محکوم کرده و گفته سامانه‌های دفاعی آمریکا و شرکایش هزاران موشک و پهپاد را رهگیری کرده‌اند. نمایندگی ایران در ژنو به پرسش‌های تفصیلی رویترز پاسخ نداده است. با وجود این اختلاف روایت‌ها، تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های صنعتی یک واقعیت را روشن می‌کنند: بخشی از خسارت‌ها فقط به آتش‌سوزی یا تخریب ساختمان محدود نبوده و مستقیماً ظرفیت فعالیت تأسیسات را کاهش داده است. بررسی رویترز نشان می‌دهد تأسیسات آسیب‌دیده سرنوشت یکسانی نداشته‌اند. صادرات نفت فجیره پس از چند دوره تعمیر و اختلال، در سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور و مهر ۱۴۰۵) به رکورد ماهانه تازه‌ای رسید. در مقابل، تعمیر تجهیزات گاز قطر ممکن است تا چند سال ادامه پیدا کند و بخشی از تولید آلومینیوم امارات نیز تا سال ۲۰۲۷ (۱۴۰۵ و ۱۴۰۶) به ظرفیت قبلی بازنگردد. همین تفاوت، محاسبه هزینه جنگ را دشوار می‌کند. ارزش ساختمان‌ها و تجهیزاتی که تخریب شده‌اند تنها بخشی از خسارت است. درآمد صادراتی ازدست‌رفته، هزینه تعمیرات، اختلال در قراردادهای تأمین انرژی و توقف تولید نیز باید محاسبه شوند. تحقیق رویترز در شرایطی منتشر شده که بحث درباره احتمال تشدید دوباره درگیری میان ایران و آمریکا بالا گرفته است. این گزارش نشانه‌ای از زمان یا قطعیت حمله تازه ارائه نمی‌کند، اما تصویری از وضعیت زیرساخت‌هایی به دست می‌دهد که ممکن است در صورت ادامه جنگ دوباره در معرض خطر قرار بگیرند. در فجیره، بخشی از ظرفیت صادراتی پس از تعمیرات بازگشت؛ در راس‌لفان، بازسازی ممکن است سال‌ها طول بکشد. برای اقتصاد کشورهای خلیج فارس، فاصله میان این دو تجربه تعیین‌کننده است. پایان حمله به معنای پایان خسارت نیست؛ بخشی از هزینه جنگ هنوز در کارخانه‌ها، پایانه‌ها و تأسیساتی محاسبه می‌شود که به ظرفیت پیشین بازنگشته‌اند.