رواداری؛ زمینه‌ساز بازگشت محوریت مسجد

کهن‌ترابی با تأکید بر اینکه مسجد باید به کانون گفت‌وگو، همدلی و مشارکت اجتماعی تبدیل شود، گفت: مسجد زمانی می‌تواند نقش محوری خود را در جامعه احیا کند که پذیرای دیدگاه‌های مختلف باشد و زمینه طرح و شنیدن نظرات گوناگون را در فضایی محترمانه و اخلاق‌مدار فراهم کند. دکتر میثم کهن‌ترابی، استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی با تأکید بر ضرورت تقویت وحدت و انسجام در مساجد گفت: اگر روحانیون، ائمه جماعات، خادمان، متولیان و نمازگزاران، رواداری را در فضای مسجد تقویت کنند و زمینه حضور و شنیده‌شدن دیدگاه‌های مختلف را فراهم آورند، مسجد می‌تواند بار دیگر به نقطه کانونی حل بسیاری از مسائل و مشکلات اجتماعی در محله تبدیل شود. وی در خصوص عوامل کمرنگ شدن محوریت مسجد و راهکارهای بازگرداندن این جایگاه، اظهار کرد: عوامل متعددی را می‌توان در این زمینه مطرح کرد که چرا مسجد جایگاه و محوریت سابق خود را تا حدودی از دست داده و امروز به دنبال آن هستیم که این محوریت را مجدداً به مسجد بازگردانیم. به گفته وی یکی از موضوعاتی که به صورت مستقیم آن را درک کرده‌ و در گفت‌وگو با بسیاری از دانشجویان و افرادی که با آنها در ارتباط هستم نیز مطرح شده، مسئله کاهش وحدت و انسجام در برخی مساجد است. استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات افزود: بخشی از این مسئله را می‌توان ناشی از چندپارگی‌هایی دانست که در جامعه وجود دارد و متأسفانه به نوعی به فضای مساجد نیز سرایت کرده است، این در حالی است که مسجد ظرفیت‌ها و زمینه‌های فراوانی برای ایجاد وحدت دارد. کهن‌ترابی ادامه داد: همه افرادی که به احکام و مناسک دینی پایبند هستند، برای حضور در نماز جماعت، مراسم عزاداری، قرائت ادعیه و سایر فعالیت‌هایی که از کارکردهای سنتی مسجد به شمار می‌رود، می‌توانند حول این مشترکات گرد هم آیند و همین اشتراکات می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری وحدت و انسجام باشد. به نظر می‌رسد بخشی از این اختلافات در مساجد نیز اثرگذار بوده و موجب شده برخی افراد احساس کنند در مسجد غریبه هستندوی با بیان ابنکه مسجد باید محل به رسمیت شناختن دیدگاه‌های مختلف باشد، به اختلافات موجود در جامعه و گاها خانواده اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد بخشی از این اختلافات در مساجد نیز اثرگذار بوده و موجب شده برخی افراد احساس کنند در مسجد غریبه هستند، سخن آنها شنیده نمی‌شود یا یک دیدگاه خاص به عنوان دیدگاه محوری مطرح است و در نتیجه، فضای مسجد از چندصدایی فاصله گرفته است. استاد دانشگاه بیرجند اظهار کرد: در تلویزیون، شبکه‌های اجتماعی، گردهمایی‌ها و نشست‌های مختلف، اگر فردی یک تفکر یا دیدگاه را نپذیرد، می‌تواند شبکه تلویزیونی را تغییر دهد، از یک گروه مجازی خارج شود یا در یک نشست حضور پیدا نکند، اینها انتخاب‌هایی هستند که فرد می‌تواند در فضای عمومی داشته باشد و حتی برگزارکنندگان یک جلسه نیز ممکن است اعلام کنند که هدف مشخصی را دنبال می‌کنند و افرادی که با شرایط آن جلسه موافق نیستند، می‌توانند در آن حضور نداشته باشند. کهن‌ترابی تأکید کرد: اما این رویکرد نباید درباره مسجد حاکم باشد، بلکه در مسجد باید دقیقاً رویکردی متفاوت داشته باشیم. وی ادامه داد: ارکان مسجد باید بتوانند همه مردم، دیدگاه‌ها و صداهای مختلف را به رسمیت شناخته و برای آنها احترام قائل باشند، حتی اگر نسبت به درستی یک دیدگاه تردید داشته باشیم یا آن را نپذیریم. به گفته وی تا زمانی که یک دیدگاه از چارچوب‌های اخلاقی و دینی عبور نکرده و با توهین و بی‌احترامی همراه نباشد، باید امکان طرح و شنیده‌شدن آن وجود داشته باشد. رواداری؛ زمینه‌ساز بازگشت محوریت مسجد عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات با تأکید بر اینکه محوریت مسجد در نهایت به عملکرد مسجدی‌ها بازمی‌گردد، اظهار کرد: اگر در میان مسجدی‌ها رواداری بیشتری شکل بگیرد و زمینه نزدیک‌تر شدن دل‌ها و ایجاد ارتباط میان افراد فراهم شود، بسیاری از مشکلات مربوط به کاهش حضور نمازگزاران نیز برطرف خواهد شد. کهن‌ترابی افزود: تعاملاتی که میان افرادی که در مسجد حضور دارند شکل می‌گیرد، خود یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند به مسجد محوریت ببخشد؛ بنابراین برای بازگرداندن جایگاه مسجد، باید بیش از هر چیز بر اصلاح روابط و تقویت مناسبات میان مسجدی‌ها تمرکز کرد. وی با بیان اینکه برای تحقق این هدف، مداخله مستقیم از بیرون را راهکار اصلی نمی‌داند، گفت: معتقدم برای بازگرداندن محوریت مسجد، نباید همه چیز را به تدوین دستورالعمل، آیین‌نامه یا مداخله از بیرون محدود کنیم، بلکه اگر مجموعه‌هایی قصد کمک به این موضوع را دارند، باید تمرکز و تلاش خود را به این سمت معطوف کنند که روحانیون و ائمه جماعات، خادمان مساجد، متولیان امور مسجد و در ادامه نمازگزاران و افرادی که به صورت مستمر یا مقطعی در مسجد حضور دارند، خود را به رعایت رواداری و تقویت انسجام اجتماعی متعهد بدانند. استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات افزود: همه باید حول وحدت و انسجامی که ضرورت آن در جامعه احساس می‌شود، به یک نقطه مشترک برسند تا مسجد بتواند به مأمنی برای مردم تبدیل شود، به گونه‌ای که فرد پس از خستگی‌های ناشی از فعالیت‌های روزمره، کار، دغدغه‌های اجتماعی و اخبار و تحولات مختلف، مسجد را محل آرامش و پناه خود بداند و در آن احساس بیگانگی نکند. مسجد نباید برای افراد احساس بیگانگی ایجاد کند کهن‌ترابی ادامه داد: فردی که وارد مسجد می‌شود، نباید احساس کند با نگاه از بالا به پایین با او برخورد می‌شود یا نگاه حق و باطلی نسبت به او وجود دارد، بلکه باید احساس کند مسجد متعلق به همه است و او نیز در این مجموعه جایگاه و هویت دارد، تحقق چنین فضایی می‌تواند به شکل‌گیری دوباره محوریت مسجد کمک کند. وی با اشاره به ظرفیت اجتماعی مسجد گفت: زمانی که حضور مردم در مسجد افزایش پیدا کند، با جمعیتی متکثر مواجه خواهیم بود، کارآفرین، کارگر، استاد دانشگاه، پزشک و سایر اقشار جامعه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و همین تنوع اجتماعی می‌تواند ظرفیت قابل توجهی برای حل مسائل جامعه ایجاد کند. وی گریزی به دوران کودکی و نوجوانی خود زد و یادآورشد: در آن زمان بسیاری از مشکلات مردم در مسجد حل می‌شد، اگر فردی برای تأمین نیاز مالی خود به قرض احتیاج داشت یا با مشکلی مواجه بود، می‌توانست در مسجد موضوع را با دیگران مطرح کند و مسجدی‌ها برای حل مشکل او پیگیری می‌کردند. مسجد؛ کانون همدلی و حل مشکلات مردم عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات با تأکید بر نقش مسجد در حل مسائل و مشکلات مردم گفت: در مواردی که افراد با مشکلات مالی مواجه می‌شوند، اهالی مسجد با همدلی و همراهی در کنار فرد قرار گرفته و با جمع‌آوری کمک‌های مردمی، بخشی از بدهی او را تأمین می‌کنند. کهن‌ترابی افزود: در چنین شرایطی، افراد مسجد با دست به دست دادن یکدیگر تلاش می‌کنند ضمن تأمین بخشی از بدهی فرد، رضایت صاحب مال را نیز جلب کنند تا برای پرداخت باقی‌مانده بدهی، فرصت بیشتری در اختیار فرد قرار گیرد. وی بیان کرد: این اقدام نشان می‌دهد مسجد می‌تواند فراتر از کارکرد عبادی، به کانونی برای همدلی، حمایت اجتماعی و حل مشکلات مردم تبدیل شود. مسجد؛ کانون همدلی و حل مشکلات مردم عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات با تأکید بر نقش مسجد در حل مسائل و مشکلات مردم گفت: در مواردی که افراد با مشکلات مالی مواجه می‌شوند، اهالی مسجد با همدلی و همراهی در کنار فرد قرار گرفته و با جمع‌آوری کمک‌های مردمی، بخشی از بدهی او را تأمین می‌کنند. کهن‌ترابی افزود: در چنین شرایطی، افراد مسجد با دست به دست دادن یکدیگر تلاش می‌کنند ضمن تأمین بخشی از بدهی فرد، رضایت صاحب مال را نیز جلب کنند تا برای پرداخت باقی‌مانده بدهی، فرصت بیشتری در اختیار فرد قرار گیرد. عضو هیئت علمی دانشگاه بزرگمهر قائنات بیان کرد: این اقدام نشان می‌دهد مسجد می‌تواند فراتر از کارکرد عبادی، به کانونی برای همدلی، حمایت اجتماعی و حل مشکلات مردم تبدیل شود. کهن‌ترابی ادامه داد: اگر فردی بیکار بود، موضوع نیاز خود به اشتغال را در مسجد با دیگران مطرح می‌کرد و افراد حاضر در مسجد برای یافتن فرصت شغلی به او کمک می‌کردند، در موضوع ازدواج نیز چنین ظرفیتی وجود داشت و خانواده‌ها از طریق ارتباطاتی که در مسجد شکل می‌گرفت، برای یافتن همسر مناسب برای فرزندان خود اقدام می‌کردند. وی با اشاره به نقش مسجد در حوزه تعلیم و تربیت گفت: جوانان و نوجوانان بسیاری از معلمان خود را در مسجد دیده و بخشی از پرسش‌های خود را با آنها مطرح می‌کردند، برخی از این معلمان در ایام تابستان، تعطیلات نوروز و مناسبت‌های مختلف، کلاس‌های آموزشی در مسجد برگزار کرده و دانش‌آموزان از این ظرفیت استفاده می‌کردند. تقویت حضور مردم، مقدمه بازگشت کارکردهای اجتماعی مسجد وی در ادامه اظهار کرد: اگر موانعی را که موجب فاصله گرفتن مردم از مسجد شده است برطرف کنیم، همدلی و الفت میان افراد را افزایش دهیم، چندصدایی را در گفتار و عمل به رسمیت بشناسیم و رواداری را گسترش دهیم، تمایل مردم به حضور در مسجد افزایش پیدا می‌کند و در چنین شرایطی، مسجد به صورت طبیعی و خودجوش محوریت خود را بازخواهد یافت. این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: زمانی که مسجد محوریت خود را به دست آورد، بسیاری از گره‌های اجتماعی نیز در همان بستر قابل حل خواهد بود و حتی می‌توان انتظار داشت خطاها و آسیب‌ها کاهش پیدا کند، چرا که افراد مختلف جامعه در فضایی مبتنی بر ایمان، ارتباط و تعامل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. در مسجد، افراد فارغ از میزان ثروت، جایگاه اجتماعی و قدرت، در کنار یکدیگر و در یک صف نماز می‌ایستند و همین ویژگی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری روابط انسانی و اجتماعی سالم باشدکهن‌ترابی با تأکید بر اینکه در فضای مسجد نباید ثروت و قدرت عامل برتری افراد باشد، گفت: در مسجد، افراد فارغ از میزان ثروت، جایگاه اجتماعی و قدرت، در کنار یکدیگر و در یک صف نماز می‌ایستند و همین ویژگی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری روابط انسانی و اجتماعی سالم باشد. وی افزود: بنابراین بسیاری از مسائل و مشکلات جامعه می‌تواند از طریق همین ارتباطات حل شود و ضرورتی ندارد که برای همه این مسائل، حتماً از بیرون مداخله کنیم یا دستورالعمل، آیین‌نامه و اساسنامه جدیدی تدوین شود. مسجد می‌تواند نقطه کانونی حل مسائل هر محله باشد وی تأکید کرد: اگر تمام تلاش خود را بر این موضوع متمرکز کنیم که تمایل و گرایش مردم به سمت مسجد افزایش پیدا کند و عواملی را که موجب می‌شود فرد احساس کند مسجد دیگر متعلق به او نیست یا با او متفاوت از دیگران برخورد می‌شود، برطرف کنیم، می‌توانیم تا حد زیادی به بازگشت محوریت مسجد امیدوار باشیم. عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند اظهار کرد: زمانی که این محوریت بازگردد و تعاملات میان افراد افزایش پیدا کند، بسیاری از مشکلات و گره‌های اجتماعی نیز به صورت طبیعی در همین بستر قابل حل خواهد بود. وی در پایان گفت: می‌توانیم مسجد را به عنوان نقطه کانونی در هر منطقه و هر محله تعریف کنیم؛ محلی که در آن بسیاری از مشکلات، اختلافات، درگیری‌ها و نیازهای مردم مورد توجه قرار گیرد و برای رفع آنها تلاش شود. در چنین شرایطی، مسجد می‌تواند بار قابل توجهی از مسائل و مشکلات جامعه را بر دوش بگیرد و نقش تاریخی و اجتماعی خود را در زندگی مردم دوباره ایفا کند.