خط تولید زیان در سایپا؛ ضرر ۲۵ همتی در یک سال

سایپا در سال گذشته روی هر شاهین ۱۸۲ میلیون تومان ضرر داد تا زیان خالص این شرکت با جهش ۳۲ درصدی به مرز ۲۵ هزار میلیارد تومان برسد. به گزارش زومان، گروه خودروسازی سایپا در سال ۱۴۰۴ برای تولید و تحویل هر دستگاه از پلتفرم X200 (شامل ساینا، کوییک و تیبا)، دقیقاً ۱۱۲ میلیون تومان ضرر ثبت کرده است. این یعنی فروش محصول در این شرکت نه تنها ارزش افزوده‌ای خلق نکرده، بلکه سرمایه‌اش را نیز بلعیده است. صورت‌های مالی نشان می‌دهد زیان خالص این شرکت از ۱۸ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳، با یک جهش ۳۲ درصدی به رقم سنگین ۲۵ هزار میلیارد تومان (معادل ۲۵ همت) در پایان سال ۱۴۰۴ رسیده است. زیان خالص، رقمی است که پس از کسر تمامی هزینه‌های عملیاتی، مالیات و بهره از کل درآمدهای شرکت در ترازنامه باقی می‌ماند و سیگنالی از عملکرد نهایی بنگاه است. وخامت اوضاع مالی سایپا زمانی شفاف‌تر می‌شود که لایه نخست درآمدهای آن را بررسی کنیم. زیان ناخالص این شرکت از محل فروش خودرو، از ۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به ۱۳ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ پرتاب شده است؛ رشدی ۶ برابری در تنها یک سال. زیان ناخالص به این معناست که پولی که از خریداران دریافت می‌شود، حتی کفاف هزینه‌های مستقیم ساخت و مواد اولیه خودرو را نمی‌دهد. جزئیات فروش نشان می‌دهد بار اصلی این خسارت بر دوش پرتیراژترین محصولات شرکت است. سایپا در سال گذشته در مجموع ۱۷۹ هزار و ۷۴۸ دستگاه خودرو به فروش رسانده است. از این تعداد، سهم پلتفرم X200 معادل ۱۱۴ هزار و ۶ دستگاه، یعنی ۶۳ درصد از کل فروش بوده است. صورت‌حساب این بخش برای سایپا، ثبت ۱۲ هزار و ۸۳۰ میلیارد تومان زیان بود. دومین حفره بزرگ مالی سایپا در خط تولید «شاهین» حفر شده است. این گروه خودرویی که سهمی ۱۶ درصدی در سبد فروش سال گذشته شرکت داشته، به تنهایی ۵ هزار و ۳۲۴ میلیارد تومان زیان به جا گذاشته است. با تقسیم این رقم بر تیراژ فروش، به عدد ۱۸۲ میلیون تومان ضرر به ازای هر دستگاه شاهین می‌رسیم. تجمیع داده‌های این دو بخش نشان می‌دهد که ۸۰ درصد از کل خودروهای فروخته شده سایپا در سال گذشته (شامل خانواده شاهین، کوییک، ساینا و تیبا)، در مجموع ۱۸ هزار میلیارد تومان زیان خالص روی دست شرکت گذاشته‌اند. در این ساختار معیوب، سایپا تنها در سه بخش توانسته حاشیه سود خود را حفظ کند: تولید وانت ۱۵۱، و فروش محصولات مونتاژی و وارداتی خانواده چانگان و تویوتا. محصولات خانواده تویوتا با وجود اینکه تنها ۶ درصد از کل فروش سایپا را به خود اختصاص داده‌اند، با ثبت سودی بیش از ۳۰۰ میلیون تومان به ازای هر خودرو، سودآورترین بخش عملکرد این شرکت در سال ۱۴۰۴ لقب گرفته‌اند. اگر از خودروسازان در سایپا بپرسید احتمالا می‌گویند کلید معمای این زیان‌دهی گسترده در یک واژه تک‌کلمه‌ای در ستون مبنای قیمت‌گذاری صورت‌های مالی نهفته است: «سایر». در ادبیات حسابداری شرکت‌های خودروساز ایرانی، استفاده از این واژه به جای مکانیزم عرضه و تقاضا، به معنای اعمال قیمت‌گذاری دستوری از سوی نهادهای دولتی است. قیمت‌گذاری دستوری، سیاستی است که در آن دولت سقف قیمتی کالا را فارغ از هزینه‌های واقعی تولید و تورم تعیین و دیکته می‌کند. تثبیت اجباری قیمت‌ها در شرایطی که بهای تمام‌شده قطعات، دستمزد کارگر و هزینه‌های سربار با تورم اقتصاد کلان رشد کرده‌اند، حاشیه سود سایپا را به شدت منفی کرده است.