ناوگان سایه روسیه به بازار گاز هم رسید

روسیه بی‌سروصدا در حال گسترش ناوگان سایه خود برای حمل گاز طبیعی مایع (LNG) است. این کشور در آستانه اجرای ممنوعیت واردات LNG روسیه از سوی اتحادیه اروپا که از سال آینده اجرایی می‌شود، با خرید کشتی‌های دست‌دوم و همچنین ساخت نخستین نفتکش‌های LNG در داخل خود را برای دور تازه تحریم‌ها آماده می‌کند. بر اساس گزارش فایننشال تایمز از داده‌های شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد، در شش ماه گذشته دست‌کم هشت نفتکش دست‌دوم حمل LNG خریداری شده و سپس برای جابه‌جایی محموله‌های روسیه به کار گرفته شده‌اند. با این خریدها، شمار ناوگان سایه LNG روسیه به ۲۵ کشتی رسیده که دو فروند از آنها نیز به‌تازگی در کارخانه کشتی‌سازی زوزدا روسیه ساخته شده‌اند. گسترش این ناوگان به مسکو اجازه می‌دهد با سخت‌تر شدن محدودیت‌ها از سال ۲۰۲۷، همچنان صادرات گاز خود را ادامه دهد؛ رویکردی که مشابه استفاده روسیه از «ناوگان سایه» نفتکش‌ها برای دور زدن تحریم‌های غرب است. اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر به‌تدریج محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تری را برای کاهش درآمدهای حاصل از صادرات سوخت‌های فسیلی روسیه اعمال کرده؛ درآمدهایی که به تأمین مالی جنگ کرملین در اوکراین کمک می‌کنند. ایرینا میرونووا پژوهشگر ارشد مرکز نیو انرژی اَدوَنسمنت هاب گفت: «ناوگان سایه نفت پیش از این در ایران و ونزوئلا نیز سابقه داشت، اما هیچ کشور دیگری هنگام مواجهه با تحریم‌ها تا این اندازه در فناوری تولید گاز پیشرفته نبود.» کشورهای عضو اتحادیه اروپا که در نیمه نخست امسال تقریباً تمام تولیدات مجتمع یامال در سیبری را خریداری کرده بودند، از سال ۲۰۲۷ دیگر اجازه واردات هیچ محموله LNG از روسیه را نخواهند داشت. برخی تأسیسات LNG روسیه نیز هم‌اکنون تحت تحریم‌های جداگانه قرار دارند؛ از جمله مجتمع آرکتیک ال‌ان‌جی ۲ متعلق به شرکت نواتک. اتحادیه اروپا هفته گذشته اعلام کرد فروش نفتکش‌های حمل LNG به شهروندان روسیه باید به بروکسل اطلاع داده شود، اما پس از لابی گسترده یونان، از ممنوع کردن استفاده از نفتکش‌های اروپایی برای حمل LNG روسیه به کشورهای ثالث خودداری کرد. در حالی که ناوگان سایه نفت روسیه اکنون بیش از هزار کشتی را شامل می‌شود که خارج از نظام بیمه و اسناد غربی فعالیت می‌کنند، مسکو با احتیاط بیشتری وارد حوزه کشتی‌های حمل LNG شده است؛ زیرا این شناورها از نظر فنی بسیار پیچیده‌تر هستند. داده‌های شرکت کپلر که توسط روزنامه فایننشال تایمز تحلیل شده، نشان می‌دهد چهار فروند از کشتی‌های گازی که روسیه به‌تازگی خریداری کرده، محموله‌هایی را از پایانه‌هایی حمل کرده‌اند که LNG آنها تحت تحریم‌های غرب قرار دارد. همه این کشتی‌ها اکنون با پرچم روسیه فعالیت می‌کنند و نام‌های جدید و مشابهی گرفته‌اند؛ از جمله کاسموس (به معنی «فضا»)، اوریون، مرکوری و لوچ (به معنی «پرتو»). روسیه همچنین نخستین دو کشتی حمل LNG ساخت داخل را در کارخانه کشتی‌سازی زوزدا در سواحل شرقی این کشور ساخته است. نخستین کشتی با نام آلکسی کاسیگین از زمان تحویل به شرکت دولتی کشتیرانی سووکوم‌فلوت در ماه دسامبر، حمل محموله‌های مجتمع آرکتیک ال‌ان‌جی ۲ را آغاز کرده است. دومین کشتی نیز با نام کنستانتین پوسیه در مراسمی طی همین ماه، نام‌گذاری شد. شرکت خصوصی نواتک بازیگر اصلی صنعت LNG روسیه است. مجتمع اصلی این شرکت در یامال، همراه با مجتمع تحریم‌شده آرکتیک ال‌ان‌جی ۲، بر اساس آمار رسمی روسیه، بیش از ۶۵ درصد تولید LNG این کشور را به خود اختصاص داده‌اند. مجتمع ساخالین-۲ در شرق دور روسیه که متعلق به غول دولتی انرژی گازپروم است نیز حدود ۳۰ درصد دیگر از تولید را تأمین می‌کند. بخش عمده LNG تولیدشده در تأسیساتی که هنوز مشمول تحریم نشده‌اند، توسط نفتکش‌هایی حمل می‌شود که از شرکت‌های بین‌المللی اجاره شده‌اند؛ از جمله دایناگس یونان، میتسویی او‌اس‌کی ژاپن و سی‌پیک. با این حال، موج تحریم‌های غرب، مسکو را وادار کرده برای حفظ صادرات خود، مسیرهای جایگزین و ناوگان متنوع‌تری ایجاد کند. نفتکش‌های سایه حمل LNG عمدتاً در مالکیت شرکت‌های صوری مرتبط با روسیه قرار دارند که در حوزه‌های قضایی مانند دبی، هنگ‌کنگ و سنگاپور ثبت شده‌اند و از پرچم‌های مصلحتی استفاده می‌کنند. این کشتی‌ها برای پنهان کردن منشأ محموله‌های خود، از همان روش‌هایی بهره می‌برند که ناوگان سایه نفت روسیه به کار می‌گیرد؛ از جمله مختل کردن مکرر سیگنال‌های ردیابی و انتقال محموله از یک کشتی به کشتی دیگر در دریا. کشتی‌های حمل LNG که گاز را در دمای بسیار پایین جابه‌جا می‌کنند، از تخصصی‌ترین شناورهای جهان به شمار می‌روند. ساخت هر یک از آنها حدود ۳۰۰ میلیون دلار هزینه دارد و به سامانه‌های پیچیده نگهداری مجهز هستند تا گاز را در دمای منفی ۱۶۲ درجه سانتی‌گراد به حالت مایع حفظ کنند و امکان حمل آن فراهم شود. چالش دیگر این است که تأسیسات اصلی تولید LNG روسیه در منطقه قطب شمال قرار دارند. به همین دلیل، در بیشتر ماه‌های سال برای انتقال محموله‌ها دست‌کم تا نزدیک‌ترین مخزن شناور، استفاده از کشتی‌های آیس‌کلاس ضروری است؛ شناورهایی که بدنه آنها برای مقاومت در برابر یخ‌های ضخیم قطب شمال طراحی شده است. ناوین کومار مدیر تحقیقات دریایی شرکت مشاوره‌ای دروری گفت: حتی اگر روسیه بتواند سامانه نگهداری مخصوص خود را توسعه دهد، این فناوری باید تأییدیه سازمان بین‌المللی دریانوردی و مؤسسات رده‌بندی کشتی را دریافت کند؛ نهادهایی که استانداردهای فنی شناورها را تعیین و تأیید می‌کنند.