غافلگیری غرب آسیا برای بازار نفت؛ بازگشت عرضه از پیش‌بینی‌ها سبقت گرفت

به گزارش زومان به نقل از فایننشال اکسپرس، بازار نفت غرب آسیا در حال تجربه یکی از سریع‌ترین دوره‌های بازگشت عرضه در سال‌های اخیر است؛ به‌طوری که تولید نفت این منطقه پس از بازگشت حدود ۲ میلیون بشکه در روز طی تنها سه هفته از زمان توافق اولیه آمریکا و ایران، دوباره به محدوده ۱۴.۶ تا ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. این بازگشت سریع عرضه باعث شده نگرانی‌ها درباره یک شوک طولانی‌مدت در بازار نفت تا حد زیادی کاهش پیدا کند و در نتیجه، قیمت نفت برنت نیز به حوالی ۷۲ دلار در هر بشکه برسد؛ سطحی که کمترین میزان در حدود سه ماه اخیر محسوب می‌شود. اما این بهبود عرضه دقیقاً از کجا آمده و چرا بازار این‌قدر سریع واکنش نشان داده است؟ در نگاه اول، سرعت بازگشت تولید فراتر از انتظار بوده و همین موضوع باعث شده مؤسسه ریستاد انرژی پیش‌بینی خود را تغییر دهد و برآورد کند که بازگشت کامل عرضه منطقه‌ای می‌تواند یک فصل زودتر -یعنی تا پایان سال ۲۰۲۶- محقق شود. با این حال، این مؤسسه تأکید می‌کند که پایداری این روند به یک عامل کلیدی وابسته است: تثبیت تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز. در حال حاضر، ظرفیت تولید نفتی که به دلیل تنش‌ها از مدار خارج شده بود از ۱۱.۷ میلیون بشکه در روز به ۹.۶ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ به این معنا که بخشی از ظرفیت تولید دوباره فعال شده و نفت بیشتری به بازار برگشته است. این تغییر پس از آن رخ داد که واشنگتن به ایران یک معافیت ۶۰ روزه برای ازسرگیری صادرات نفت اعطا کرد و هم‌زمان کشورهای حوزه خلیج فارس نیز روند بازگشت تولید را تسریع کردند. بر اساس برآورد جدید ریستاد، انتظار می‌رود حجم اختلالات تولید تا پایان فصل سوم به زیر ۲ میلیون بشکه در روز برسد و تولید نفت غرب آسیا تا ماه دسامبر دوباره به حدود ۲۴ تا ۲۵ میلیون بشکه در روز بازگردد؛ یعنی تقریباً یک فصل زودتر از پیش‌بینی‌های قبلی. اما چه عاملی این بازگشت را ممکن کرده است؟ توزیع این بازگشت عرضه در سطح منطقه‌ای، عامل اصلی این روند بوده است؛ به این معنا که بازگشت تولید فقط در یک کشور یا یک نقطه متمرکز نبوده، بلکه به‌صورت هم‌زمان در چند کشور مهم تولیدکننده نفت در غرب آسیا اتفاق افتاده است. ایران به دلیل دوره توقف کوتاه‌تر و آسیب محدود، سریع‌ترین روند بازگشت را داشته است. کویت تمامی اعلامیه‌های فورس ماژور را لغو کرده و عرضه محموله‌های ماه جولای را آغاز کرد و عربستان نیز با رسیدن به مسیر ۴.۵ میلیون بشکه در روز از طریق بندر ینبع در مسیر رکورد تولید قرار گرفته است. این روند نشان می‌دهد تصویر عرضه در منطقه به‌طور محسوسی در حال بهبود است. با این حال، این بازگشت یکدست و هم‌زمان نیست. در این میان، عربستان سعودی و امارات حدود ۶۵ درصد از جریان پایدار نفت در طول درگیری‌ها را حفظ کردند؛ آن هم به لطف خطوط لوله‌ای که امکان صادرات نفت را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کند. همین موضوع باعث شد این کشورها سریع‌تر از کشورهایی که وابستگی بیشتری به هرمز دارند، به شرایط عادی بازگردند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد ایران بیشترین سرعت احیا را خواهد داشت. ریستاد تخمین می‌زند که تولید نفت خام ایران از ۲.۴ میلیون بشکه در روز فعلی تا ماه اوت به ۳.۱ میلیون بشکه در روز افزایش یابد و در صورت تمدید لغو تحریم‌ها پس از ماه اوت، می‌تواند تا پایان سال به ۳.۳ میلیون بشکه در روز برسد. در صورت تداوم کاهش تحریم‌ها پس از آگوست، تولید ایران می‌تواند حتی از سطح پیش از درگیری‌ها هم عبور کند. الگوی عرضه فعلی ایران شباهت زیادی به دوره پس از توافق هسته‌ای ۲۰۱۶ دارد؛ زمانی که ایران طی یک سال نزدیک به یک میلیون بشکه به تولید خود افزود. زیرساخت‌های صادراتی عربستان اکنون به یکی از عوامل تثبیت‌کننده بازار تبدیل شده است. خط لوله شرق به غرب این کشور با ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز امکان صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ را حتی در زمان اختلال در خلیج فارس فراهم کرده است. افزایش قیمت نفت باعث شده درآمدهای نفتی عربستان نیز در ماه مارس به بالاترین سطح نزدیک به چهار سال اخیر برسد. در امارات نیز شرکت ملی نفت ابوظبی در حال توسعه خط لوله حبشان–فجیره است تا ظرفیت آن را از ۱.۸ به ۳.۳ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۷ افزایش دهد. این کشور اکنون ظرفیت تولید ۴.۸۵ میلیون بشکه در روز دارد و قصد دارد آن را در سال آینده به ۵ میلیون بشکه و در بلندمدت تا ۶ میلیون بشکه افزایش دهد. در مقابل، کویت و عراق روند کندتری دارند. هر دو کشور وابستگی بالایی به تنگه هرمز دارند و همچنین با میادین قدیمی مواجه‌اند که راه‌اندازی مجدد آن‌ها زمان‌بر است. با وجود این بازگشت سریع عرضه، همچنان یک عامل تعیین‌کننده وجود دارد: تنگه هرمز. در حال حاضر، مخازن ذخیره نفت در منطقه حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد پر هستند و همین موضوع به تولیدکنندگان اجازه داده در کوتاه‌مدت صادرات را بدون مشکل ادامه دهند. اما اگر تردد نفتکش‌ها در هرمز به حالت عادی بازنگردد، احتمال کاهش تولید وجود دارد و در نتیجه، روند بازگشت کامل عرضه به سال آینده منتقل خواهد شد. غرب آسیا در شش دهه گذشته از تمام بحران‌های بزرگ نفتی عبور کرده و پس از هر شوک، تولید خود را حتی به سطوح بالاتر رسانده است؛ از تحریم نفتی اعراب گرفته تا جنگ ایران و عراق و حمله عراق به کویت. اما تفاوت این دوره در سرعت بازگشت عرضه است؛ بازاری که با وجود بزرگ‌ترین شوک حجمی در تاریخ منطقه، اکنون سریع‌تر از انتظار در حال بازگشت به تعادل است؛ به شرطی که جریان نفتکش‌ها در تنگه هرمز به ثبات برسد.