فاجعه پنهان در دل جام جهانی ۲۰۲۶

به گزارش زومان، جام جهانی ۲۰۲۶ در قالبی متفاوت از تمام دوره‌های گذشته در حال برگزاری است؛ تورنمنتی که برای نخستین‌بار با میزبانی سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود و همین ویژگی آن را از یک رویداد ورزشی ساده به یک پروژه عظیم جغرافیایی و لجستیکی تبدیل کرده است. اما در دل این گستردگی، یک سؤال آرام‌آرام به مرکز توجه رسیده است: این حجم از جابه‌جایی و پراکندگی چه اثری بر محیط زیست خواهد داشت؟ در ظاهر همه‌چیز در حال حرکت طبیعی خود است؛ تیم‌ها بازی می‌کنند، هواداران در شهرهای مختلف گردهم می‌آیند و فیفا تورنمنت را در گسترده‌ترین شکل تاریخ خود مدیریت می‌کند. اما آیا این پراکندگی جغرافیایی واقعاً فقط یک انتخاب ورزشی است یا یک چالش پنهان زیست‌محیطی هم در دل خود دارد؟ در همین مسیر، نام جیانی اینفانتینو رئیس فیفا، بیش از هر زمان دیگری در مرکز توجه قرار گرفته است. گاردین می‌گوید او در جریان این رقابت‌ها برنامه دارد در صورت امکان روزانه دو مسابقه را از نزدیک تماشا کند؛ تصمیمی که با توجه به فاصله‌های عظیم میان شهرهای میزبان، عملاً به یک مسیر دائمی سفرهای هوایی تبدیل شده است. اما چگونه می‌توان حضور در دیدارهای یک تورنمنت چندملیتی را مدیریت کرد وقتی فاصله بین استادیوم‌ها به هزاران کیلومتر می‌رسد؟ اینفانتینو برای این سفرها به جت خصوصی مجهز است؛ امتیازی که در چارچوب قرارداد اسپانسری با قطر ایرویز در اختیار فیفا قرار گرفته و حالا در عمل امکان جابه‌جایی سریع میان آمریکا، کانادا و مکزیک را فراهم کرده است. رئیس فیفا در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر توانسته بود در هر ۶۴ بازی حضور داشته باشد، زیرا بیشترین فاصله بین ورزشگاه‌ها تنها ۴۶ مایل بود. او از مکزیکوسیتی تا گوادالاخارا، از لس‌آنجلس تا ونکوور و سپس دوباره به لس‌آنجلس سفر کرده تا عملاً در جریان تمام نقاط کلیدی تورنمنت حضور داشته باشد. رئیس فیفا پس از حضور در بازی افتتاحیه تورنمنت در مکزیکوسیتی در پنج‌شنبه گذشته، بلافاصله به گوادالاخارا پرواز کرد تا بازی پیروزی کره‌جنوبی مقابل چک را تماشا کند و روز بعد در لس‌آنجلس برای تماشای پیروزی پرگل آمریکا مقابل پاراگوئه حضور داشت و سپس روز شنبه برای دیدن بازی‌ قطر و سوئیس در سان‌فرانسیسکو حاضر شد و بعد برای بازی استرالیا و ترکیه به ونکوور سفر کرد. اینفانتینو روز یکشنبه در هیچ بازی‌ حضور نداشت، اما همان شب به لس‌آنجلس بازگشت تا در نخستین بازی ایران در این تورنمنت مقابل نیوزیلند حضور پیدا کند. اما در پس این رفت‌وآمدهای فشرده، یک سؤال بزرگ‌تر مطرح می‌شود: این حجم از پروازها و جابه‌جایی‌ها چه اثری روی ردپای کربنی این تورنمنت دارد؟ پاسخ را باید در مقیاس خود رقابت‌ها جست‌وجو کرد. جام جهانی ۲۰۲۶ در چهار منطقه زمانی و سه کشور مختلف برگزار می‌شود و فاصله میان ۱۶ ورزشگاه آن تا حدود ۲۸۰۰ مایل می‌رسد. همین ساختار باعث شده برخی تحلیل‌ها این تورنمنت را یکی از پرهزینه‌ترین رویدادهای ورزشی از نظر زیست‌محیطی بدانند. در همین زمینه، مؤسسه نیو ودر اینستیتو این رقابت‌ها را «آلاینده‌ترین رویداد تاریخ» توصیف کرده و برآورد کرده است که حدود ۹ میلیون تن معادل دی‌اکسید کربن در طول آن تولید خواهد شد؛ عددی بیش از چهار برابر میانگین جام‌های جهانی بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ که بخش عمده آن، یعنی حدود ۷.۷ میلیون تن، مستقیماً به سفرهای هوایی مرتبط است. اگر این رقم را کنار تصویر کلی جام جهانی قرار دهیم، یک تناقض مهم شکل می‌گیرد: از یک سو جشن بزرگ جهانی فوتبال و از سوی دیگر یکی از سنگین‌ترین بارهای زیست‌محیطی تاریخ ورزش. آیا می‌توان این دو را از هم جدا کرد یا هر تورنمنت جهانی ناگزیر به پرداخت چنین هزینه‌ای است؟ پرسشی که پاسخ آن را باید از کارشناسان و فعالان صنعت فوتبال و محیط زیست جست و جو کرد. اما واقعیت اصلی این است: جام جهانی ۲۰۲۶ فقط یک رقابت فوتبالی نیست؛ بلکه آزمونی است برای تعادل میان سرگرمی جهانی، سیاست، اقتصاد و محیط زیست و شاید مهم‌ترین سؤال این باشد که در آینده آیا چنین مدل برگزاری‌ همچنان قابل دفاع خواهد بود یا نه؟