کدام وام خرید کالا به صرفه‌تر است؟ قبل از وام گرفتن این گزارش را بخوانید

این روزها همه جا هستند؛ روی بیلبوردهای شهر، در تبلیغات اینترنتی و پیامک‌هایی که غافلگیرت می‌کنند. پیشنهادهای وسوسه‌انگیز برای خرید قسطی از انواع فروشگاه‌ها، آن هم با یک عدد جادویی: سود ۲۳ درصد. انگار مسیری هموار و بی‌دردسر پیش رویمان گذاشته‌اند تا به خواسته‌هایمان برسیم. اما آیا واقعاً به همین سادگی است؟ آیا هزینه‌ی سفر به سرزمین آرزوها، فقط همان ۲۳ درصدی است که روی تابلو نوشته‌اند؟ اصلاً بیایید از یک سوال ساده‌تر شروع کنیم. چرا وام می‌گیریم؟ چون می‌خواهیم پولی را که باید ماه‌ها برایش تلاش کنیم، همین امروز یک‌جا در اختیار داشته باشیم. زیرا در شرایط تورمی، یک میلیون تومان امروز، با ارزش‌تر از یک میلیون تومانِ یک سال دیگر است. این یک مفهوم مهم در اقتصاد است به نام "ارزش زمانی پول". بنابراین وام گرفتن این یک اقدام هوشمندانه برای مدیریت مالی است، اما طبیعتا رایگان هم نیست. بانک‌ها و موسسات مالی، در واقع این «زمان» را به ما اجاره می‌دهند و سودی که می‌گیرند، همان هزینه فرصت یا اجاره‌بهای پولشان است. اما آیا هزینه فرضت همه‌ی این وام‌ها یکی است؟ تبلیغات می‌گویند ۲۳ درصد. این نرخ سود اسمی سالانه است. اما داستان چند پیچیدگی کوچک اما مهم دارد. اول اینکه ما قسط‌ها را ماهانه پرداخت می‌کنیم. دوم و مهم‌تر اینکه، اغلب برای گرفتن وام باید یک هزینه اولیه بپردازیم؛ گاهی باید مبلغی را برای چند ماه در حساب بخوابانیم، اشتراک بخریم، یا درصدی از وام همان ابتدا تا مدتی مسدود شود. اگر تمام این هزینه‌های آشکار و پنهان را در کنار اصل وام و تعداد اقساط بگذاریم، به یک عدد واقعی‌تر می‌رسیم: نرخ سود مؤثر. این عدد، هزینه تمام‌شده‌ی واقعی وامی است که می‌گیریم. حالا بیایید با هم به دنیای واقعی وام‌های خرید کالا سرک بکشیم. محاسبات زومان روی ۸ وام‌ ۱۰۰ میلیون تومانی با کوتاه‌ترین زمان بازپرداخت در پلتفرم‌های مختلف، نتایج جالبی را نشان می‌دهد: تکنوپی: با نرخ سود مؤثر ۵۹.۷ درصد در صدر گران‌ترین وام‌ها (در بین این ۸ وام) قرار دارد. هزینه اشتراک دریافت وام ۱۰۰ میلیونی تکنوپی با دوره پرداخت ۱۲ ماهه برابر با ۱۶.۵ میلیون تومان است. در واقع شما اگر تقاضای وام ۱۰۰ میلیونی کنید، در همان مرحله اول فقط ۷۹ میلیون تومان دریافت می‌کنید. مانیسا: با نرخ سود مؤثر ۵۶.۹ درصد در رتبه دوم این لیست قرار می‌گیرد. این وام که در دوره ۱۸ ماهه پرداخت می‌شود، ۲۱ میلیون هزینه دارد. در واقع شما اگر در این پلتفرم تقاضای وام ۱۰۰ میلیونی کنید، پس از کسر هزینه، ۷۹ میلیون تومان دریافت می‌کنید. دیجی‌پی: رتبه سوم وام گران را دیجی‌پی با نرخ سود موثر ۵۴.۷ درصد کسب می‌کند. نرخ اقساط این وام مثل اغلب وام‌های دیگر ۹.۴ میلیون تومان است. با این حال هزینه اشتراک برای دریافت آن ۱۴.۵ میلیون تومان است که کمی از وام‌های دیگر بیشتر است. ازکی‌وام و ونسی: نرخ سود مؤثر این سه وام برابر با ۵۲.۳ درصد است. این پلتفرم‌ها برای یک وام ۱۰۰ میلیونی ۱۲ ماهه، حدود ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هزینه اولیه دریافت می‌کنند. اسنپ‌پی: با نرخ ۵۱.۵ درصد کمی ارزان‌تر از وام‌های ذکرشده است، چون هزینه اولیه آن ۱۳.۲ میلیون تومان است که کمی پایین‌تر از دیگر وام‌های مشابه است. تارا: با نرخ ۴۵.۲ درصد دومین وام ارزان این لیست است، چون هزینه اولیه کمتری (۱۰.۵ میلیون) دارد. دیجی‌شهر: با نرخ سود مؤثر ۴۲ درصد، ارزان‌ترین وام در این لیست است. دیجی‌شهر که متعلق به بانک شهر است، هزینه اولیه ندارد اما آن را روی اقساط سرشکن کرده. به همین دلیل اقساط آن کمی بیشتر از وام‌های دیگر (۱۰.۳ میلیون تومان) است. البته این پلتفرم متعلق به بانک شهر است و واسطه‌ای در کار نیست، وام ارزان‌تر تمام می‌شود اما گرفتنش هم به نسبت وام‌های قبلی با مراحل اداری و موانع بیشتری همراه است و نیازمند مدارکی مثل اجاره‌نامه یا سند محل سکونت و فیش حقوقی است. مبلغ وام (میلیون تومان) نرخ سود اسمی وام (درصد) مبلغ اقساط (میلیون تومان) مجموع وام و سود (میلیون تومان) حداقل زمان بازپرداخت (ماه) هزینه‌های جانبی (میلیون تومان)* روی اقساط محاسبه می‌شود *هزینه‌های جانبی، مبلغی است که برای دریافت وام باید پرداخت شود. اما اگر هزینه واقعی بعضی از این وام‌ها تا این حد بالاست، چرا مردم باز هم سراغشان می‌روند؟ پاسخ کوتاه است: چون وام بانکی ارزان‌تر هست، اما همیشه در دسترس نیست. امروز نرخ سود رسمی بسیاری از وام‌های بانکی ۲۳ درصد است؛ عددی که در اقتصادی با تورم بالا، هنوز برای خیلی‌ها جذاب به نظر می‌رسد. چون در عمل، پولی را که امروز می‌گیرند قرار است در آینده با ارزش کمتری پس بدهند. اما گرفتن این وام‌ها همیشه ساده نیست. صف، ضامن، اعتبارسنجی، مدارک مختلف و محدود بودن منابع باعث شده بسیاری از متقاضیان یا مدت‌ها منتظر بمانند یا اصلاً به وام نرسند. دقیقاً همین‌جاست که پلتفرم‌های خرید قسطی وارد بازی می‌شوند. آن‌ها در واقع یک چیز را می‌فروشند: دسترسی سریع‌تر به پول. در بسیاری از این پلتفرم‌ها، خبری از صف طولانی یا مراحل سنگین بانکی نیست و دریافت اعتبار ساده‌تر انجام می‌شود. اما این سرعت، رایگان هم نیست. بخشی از هزینه در قالب اشتراک، کارمزد یا مسدودی بخشی از وام دریافت می‌شود؛ هزینه‌هایی که در نهایت نرخ واقعی وام را بالاتر می‌برد. به زبان ساده، تفاوت اصلی این دو مدل فقط روی عدد سود نیست؛ یکی پول ارزان‌تر اما سخت‌دسترس می‌دهد و دیگری پول سریع‌تر اما با نرخ سود نزدیک تر به واقعیت های تورمی در اقتصاد ایران. البته این فقط مسئله وام‌گیرنده‌ها نیست. اقتصاددان‌ها سال‌هاست هشدار می‌دهند وقتی وام بانکی برای مدت طولانی ارزان‌تر از تورم باشد، تقاضا برای وام بیشتر می‌شود و صف طولانی‌تر. نتیجه آن می‌تواند فشار بیشتر به بانک‌ها، سخت‌تر شدن پرداخت وام و حتی رشد وام‌هایی باشد که بازگشتشان دشوار است. پلتفرم ها به دلیل نرخ سود نزدیک به واقعیت در دسترس هستند اما مصرف کننده با یک بازه قیمتی نسبتا گسترده مواجه است: از ۴۲ تا بیش از ۶۰ درصد. آیا این وام‌ها به‌صرفه هستند؟ برای پاسخ به این سوال، باید چند معیار مهم را در نظر بگیریم: حالا می‌توان انتخاب کرد که کدام یک از این خریدهای اقساطی ارزش هزینه‌ کردن دارد و کدام یک تبلیغاتی است که نباید فریب آن را خورد.