دردسر بزرگ عاصم منیر در پاکستان؛ میانجی صلح یا فرمانده بحران؟

به گزارش زومان به نقل از اکونومیست، دردسرهای داخلی، عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و حاکم بالفعل این کشور را با ضربه‌ای سخت به زمین واقعیت بازگردانده است. او که در هفته‌های اخیر نقش صلح‌ساز جهانگرد را بازی می‌کرد روز ۲۲ مه، برای دومین بار در دو ماه گذشته به تهران رفت؛ سفری که با هدف کمک به توقف درگیری میان آمریکا و ایران انجام شد. سه روز بعد نیز در پکن بود تا شی جین‌پینگ رئیس‌جمهور چین را در جریان آخرین تحولات قرار دهد. اما ورود فیلد مارشال منیر به چین با خبرهای تلخی از داخل پاکستان تحت‌الشعاع قرار گرفت. در بلوچستان؛ ایالتی وسیع در غرب پاکستان، یک گروه جدایی‌طلب، قطاری مسافربری را منفجر کرد و ۴۷ نفر قربانی گرفت. این حمله را ارتش آزادی‌بخش بلوچستان (BLA) انجام داد؛ گروهی که پیش‌تر نیز زیرساخت‌ها و شهروندان چینی را هدف قرار داده بود. حتی ممکن است زمان این حمله به‌گونه‌ای انتخاب شده باشد که فیلد مارشال را در پکن تحقیر کند. در دشوارتر شدن اوضاع پاکستان، ارتش آزادی‌بخش بلوچستان تنها یکی از دو گروه شورشی است که امنیت نسبی این کشور را به لرزه انداخته‌ است. در حالی که منیر تلاش می‌کند در خارج از کشور چهره‌ای قدرتمند از خود نشان دهد، خشونت شبه‌نظامیان در کشورش به بدترین سطح خود در یک دهه اخیر رسیده است. بمب‌گذاری قطار، جسورانه‌ترین حمله در مجموعه اقداماتی بود که ارتش آزادی‌بخش - که گفته می‌شود حدود ۲ هزار نیروی نظامی دارد ـ امسال انجام داده است. این گروه علاوه بر پاکستانی‌ها، در پنج سال گذشته دست‌کم ۲۰ شهروند چینی را نیز در حمله به پروژه‌های انرژی و معدنی کشته است؛ حملاتی که گفته می‌شود هدفشان دلسرد کردن چین از سرمایه‌گذاری و شرمسار کردن دولت پاکستان است. مشاهد حسین سناتور بازنشسته و رئیس مؤسسه پاکستان-چین (اندیشکده‌ای در اسلام‌آباد)، می‌گوید: اکونومیست در ادامه با تاکید بر اینکه کارزار ارتش آزادی‌بخش بلوچستان نفرت‌انگیز است، می‌نویسد: این گروه احتمالاً برای اسلام‌آباد نگرانی کمتری نسبت به مجموعه دیگری از دشمنان از جمله طالبانِ پاکستان (TTP) ایجاد می‌کند. حدود ۶ هزار نظامی عضو این گروه رؤیای تأسیس امارت دینی خود را در شمال‌غرب پاکستان در سر دارند و در ویدئوهای حرفه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، که به زبان‌های اردو، پشتو و انگلیسی منتشر می‌شود، علیه دولت پاکستان سخن می‌گویند و آن را غیراسلامی و برده صندوق بین‌المللی پول می‌خوانند. خودروی بمب‌گذاری‌شده‌ای که در ماه مه ۲۱ پلیس را در یکی از استان‌های شمال‌غربی به کام مرگ برد، فقط یکی از چند حمله‌ای بود که این گروه انجام داد. طالبانِ پاکستان زمانی گروهی فقیر و بی‌انضباط بود اما در دهه ۲۰۱۰، برای جذب نیرو به جوانان بی‌پول فشار می‌آورد و آن‌ها را به خدمت می‌گرفت. خشونت آن نیز بی‌هدف و کور بود؛ در سال ۲۰۱۴ به مدرسه‌ای در پیشاور پاکستان حمله کرد و ۱۳۲ کودک را کشت. اما امروز این گروه سازمان‌یافته‌تر و از نظر مالی بهتر تأمین می‌شود و فقط سربازان و پلیس پاکستان را هدف قرار می‌دهد. سپهبد طارق خان، که پیش از بازنشستگی از ارتش پاکستان در سال ۲۰۱۴ فرماندهی عملیات ضدشورش را بر عهده داشت، می‌گوید این گروه به جوانان بیکار ماهانه ۵۰ هزار روپیه، معادل ۱۸۰ دلار، پرداخت می‌کند. به گفته احسان‌الله تیپو محسود، تحلیلگر پاکستانی، این گروه تک‌تیرانداز، دوربین حرارتی و پهپادهای ساخت چین در اختیار دارد. پاکستان مدت‌هاست طالبان افغانستان را به پناه دادن و حمایت از طالبان پاکستان متهم می‌کند. اسلام‌آباد که از این وضعیت به ستوه آمده بود، در ماه فوریه علیه افغانستان «جنگ آشکار» اعلام و اردوگاه‌های آموزشی و انبارهای مهمات را بمباران کرد. پاکستان پیش‌تر اخراج پناهجویان افغان را آغاز کرده بود و از ماه اکتبر تجارت در مرز دو کشور را مسدود کرده است؛ اقدامی که طالبان را از درآمدی حدود ۳۰۰ میلیون دلار در سال -تقریباً ۱۰ درصد بودجه سالانه‌اش- محروم می‌کند. اسلام آباد امیدوار بود با فشار بر طالبان افغانستان، این گروه را وادار به خلع سلاح طالبانِ پاکستان کند یا جلوی عبور نظامیان از مرز مشترک را بگیرد. اما این امید، خیال‌پردازانه است؛ فعالیت طالبان پاکستان که بلافاصله پس از حملات نظامی اسلام‌آباد کاهش یافته بود، در ماه گذشته دوباره شدت پیدا کرد. اکثریت طالبان در افغانستان، شاخه پاکستانی این گروه را هم‌فکر خود می‌دانند و در گذشته نیز در کنار هم جهاد کرده‌اند. سازمان ملل می‌گوید تا پایان مارس، ۳۷۲ غیرنظامی افغان در بمباران‌های پاکستان کشته و هزاران نفر دیگر نیز آواره شده‌اند. دلاور خان، مردی ۳۱ ساله از ولسوالی ناری در ولایت کنر می‌گوید که خانواده‌ او و بسیاری دیگر، مجبور به فرار شدند و پیدا کردن غذا و آب دشوار شد. پاکستان مدت‌هاست ادعا می‌کند هند از ارتش آزادی‌بخش بلوچستان حمایت مالی می‌کند. مقامات اسلام آباد همچنین مدعی‌اند هند به افغانستان پول تزریق می‌کند و حتی به‌طور غیرمستقیم حقوق نظامیان طالبان پاکستان را می‌پردازد. هند این ادعا را رد می‌کند. البته هند در سال‌های اخیر روابط دوستانه‌تری با طالبان برقرار کرده و هر دو کشور سابقه‌ای طولانی در استفاده از نیروهای نیابتی دارند. با این حال، آدام واینستین از مؤسسه کوئینسی؛ اندیشکده‌ای آمریکایی می‌گوید: «دولت‌ها اغلب به‌راحتی مداخله خارجی را مقصر شورش‌هایی معرفی می‌کنند که ریشه در نارضایتی‌های داخلی دارند.» غرب پاکستان، جایی که هم ارتش آزادی‌بخش بلوچستان و هم طالبان پاکستان فعالیت می‌کنند، از نظر اقتصادی عقب مانده و دهه‌ها در معرض برخوردهای سخت ارتش و پلیس قرار داشته است. رویکرد خشن فیلد مارشال منیر در برابر این شورش‌ها فضای اندکی برای آشتی سیاسی باقی گذاشته است. یک دیپلمات پیشین پاکستانی می‌گوید: «این رویکرد پیامدهای بسیار منفی خواهد داشت.» در ماه آوریل، پاکستان به درخواست چین در مذاکراتی سطح پایین با طالبان شرکت کرد. این گفت‌وگوها بدون پیشرفت پایان یافت و پاسخ پاکستان به حملات اخیر محدود بود؛ شاید به این دلیل که فیلد مارشال منیر امیدوار است میزبان گفت‌وگوهای بیشتری میان آمریکا و ایران باشد و نمی‌خواهد دردسرهای داخلی این برنامه را به‌هم بزند. اما اینکه بعد چه اتفاقی می‌افتد روشن نیست. برخی در کابل نگران‌اند که پاکستان به‌نوعی تلاش کند تغییر رژیم را تحمیل کند. وقتی از یک مقام پاکستانی پرسیده شد آیا پاکستان ممکن است به‌جای هدف گرفتن صرف اردوگاه‌های آموزشی، رهبران طالبان را هم هدف قرار دهد یا نه، او با کلافگی پاسخ داد: «اگر آن‌ها دست از کشتن ما برندارند.»