آیا دونالد ترامپ قادر به بازگشایی تنگه هرمز است؟ | سه مسیر پیش روی ترامپ، سه بن‌بست احتمالی

مقاله‌ای از نشریه اکونومیست بررسی می‌کند که آیا دونالد ترامپ واقعاً قادر به بازگشایی تنگه هرمز است یا خیر؛ گذرگاهی استراتژیک که یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود و بسته شدن آن، فشار زیادی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است. به گزارش خبرفوری بر اساس اطلاعات اکونومیست، تنگه هرمز حدود بیستمین سهم از تجارت جهانی نفت و بخش مهمی از صادرات گاز طبیعی مایع را تشکیل می‌دهد. بسته‌شدن این مسیر، که در نتیجه درگیری‌های نظامی میان آمریکا، اسرائیل و ایران رخ داده است، یکی از بزرگ‌ترین اختلالات تاریخی در عرضه انرژی محسوب می‌شود. این بحران نه تنها قیمت نفت را به طور قابل توجهی افزایش داده، بلکه ریسک رکود جهانی و بی‌ثباتی اقتصادی را نیز بالا برده است.

راهبرد ترامپ در این زمینه بر اصل «فشار متقابل» استوار است؛ بر اساس این سیاست، اگر کشتی‌های بی‌طرف نتوانند آزادانه در تنگه هرمز تردد کنند، صادرات ایران نیز نباید از طریق این مسیر انجام شود. به همین دلیل، ایالات متحده نوعی «محاصره متقابل» علیه ایران اعمال کرده است. هدف این سیاست، وادار کردن ایران به عقب‌نشینی از برنامه هسته‌ای و بازگشایی مسیر کشتیرانی است. این رسانه مدعی است که از نظر نظامی، آمریکا توانایی اجرای چنین طرحی را دارد؛ نیروی دریایی این کشور می‌تواند کشتی‌ها را اسکورت کند یا مانع صادرات ایران شود. اما مشکل اصلی نه توان نظامی بلکه واکنش‌ها و پیامدهای سیاسی ایران است.

ایران نیازی به برتری نظامی کلاسیک برای بستن تنگه ندارد، بلکه از ابزارهای نامتقارن مانند مین‌های دریایی، پهپادها و قایق‌های تندرو بهره می‌برد. همین ابزارهای نسبتا ارزان، عبور کشتی‌ها را بسیار خطرناک ساخته است. حتی در صورت توانایی آمریکا در ایمن‌سازی مسیرهای خاص، تضمین امنیت کامل تقریباً غیرممکن است؛ یک حمله محدود و موفق می‌تواند شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران را از ادامه فعالیت در منطقه منصرف کند.

مقاله تأکید می‌کند که بازگشایی تنگه هرمز صرفاً یک مسئله نظامی نیست. حتی اگر مسیر موقتاً باز شود، بازگشت به شرایط عادی زمان‌بر خواهد بود. شرکت‌ها، سرمایه‌گذاران و بیمه‌گران نیازمند اطمینان بلندمدت هستند. در مقابل، ایران انگیزه قوی برای ادامه فشار دارد؛ چون می‌داند تنگه هرمز ابزاری اصلی در مقابل غرب است و به سادگی از آن صرف‌نظر نخواهد کرد.

اختلال در تنگه هرمز پیامدهای گسترده‌ای دارد، از جمله افزایش شدید قیمت انرژی، فشار تورمی در اقتصادهای بزرگ و آسیب به زنجیره تأمین جهانی. این بحران به‌قدری بزرگ است که برخی آن را بدترین شوک عرضه نفت در تاریخ معاصر می‌دانند.

در مقابل، ترامپ چند گزینه در اختیار دارد، اما هیچ‌کدام بدون هزینه نیستند. تشدید عملیات نظامی، که در ذهن و ادبیات او حمله مستقیم به زیرساخت‌های ایران است، ریسک جنگ منطقه‌ای را افزایش می‌دهد. گزینه دوم ادامه فشارهای اقتصادی و دریایی است که زمان‌بر بوده و موفقیت آن تضمینی نیست. گزینه سوم نیز مذاکره است که مستلزم امتیازدهی متقابل است و از نظر سیاسی برای ترامپ دشوار است.

در نتیجه، اکونومیست نتیجه‌گیری می‌کند که وضعیت فعلی برای آمریکا بن‌بستی است؛ آمریکا نمی‌تواند به آسانی ایران را وادار به عقب‌نشینی کند و ایران نیز احتمالاً بدون هزینه نمی‌تواند تنگه هرمز را برای مدت طولانی ببندد. در چنین وضعیتی، هر دو طرف وارد نوعی «جنگ فرسایشی» شده‌اند که بیشترین آسیب را به اقتصاد جهانی وارد می‌کند.

پاسخ کوتاه به این پرسش که آیا ترامپ می‌تواند تنگه هرمز را باز کند، این است: به‌سادگی خیر. بازگشایی پایدار این گذرگاه نیازمند توافق سیاسی است و نه فقط قدرت نظامی. تا زمانی که اختلافات اصلی، از جمله بر سر برنامه هسته‌ای ایران، حل نشود، هرگونه تلاش برای باز کردن تنگه موقتی و شکننده خواهد بود.