سکوت سنگین در میدان سرخ: پوتین در بن‌بست اوکراین

ترجمه مطالب از رسانه‌های خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانه‌های جهان به جنگ کنونی است. به گزارش زومان به نقل از واشنگتن پست، یک مأمور پلیس، تنها با یک بلندگو در دست، در مرکز مسکو ایستاده بود. او به جمعیتی که با چهره‌هایی سردرگم به یکدیگر نگاه می‌کردند، دستور می‌داد که متفرق شوند. دلیل این سردرگمی ساده بود: آتش‌بازی سنتی و باشکوه روز پیروزی، بدون هیچ توضیح روشنی لغو شده بود. این صحنه، پایان مناسبی برای کم‌رونق‌ترین مراسمی بود که پایتخت روسیه در چند دهه اخیر به خود دیده بود. هنوز دو هفته نشده که پوتین در جشنی سوت‌وکور شرکت کرد تا روز پیروزی را جشن بگیرد؛ ماجرایی که می‌شود هفته‌ها درباره‌اش حرف زد و سردی‌اش را نشانه مهمی تلقی کرد. چرا؟ پاسخ در میدان سرخ روز نهم می نهفته است؛ هیچ خبری از رژه تجهیزات نظامی نبود و مهمانان خارجی انگشت‌شماری در مراسم حضور داشتند. در سراسر شهر نیز اینترنت قطع شده بود؛ اقدامی که از ترس حملات پهپادی دوربرد اوکراین و برای جلوگیری از برهم زدن مراسم یادبود جنگ جهانی دوم انجام گرفت. فضای سرد و بی‌روح مسکو نشان می‌داد که ادامه این نبرد برای ولادیمیر پوتین، در میان بن‌بست نظامی و فشارهای اقتصادی متحدانش مانند ایران، ونزوئلا و مجارستان، هر روز پیچیده‌تر می‌شود. روس‌ها پس از بیشتر از ۴ سال جنگ، نه احساس قدرت می‌کنند و نه امنیت و رفاه بالاتری دارند؛ چه برسد به اینکه احساس پیروزی کنند. در عوض، آن‌ها با محدودیت‌های اینترنت و تورم، و همچنین افزایش مالیات‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند. مردم از فشار روانی این بحران خسته شده‌اند. در ماه ژانویه، این جنگ وارد روز ۱۴۱۸ خود شد؛ مدتی که حتی از زمان حضور اتحاد جماهیر شوروی در جنگ جهانی دوم هم طولانی‌تر است و پایانی برای آن دیده نمی‌شود. آندری کولسنیکوف، تحلیلگر سیاسی ساکن مسکو درباره آن روز گفته: «اگر پایتخت که همیشه در گذشته پر از جشن و شادی بود، حالا خالی، مضطرب و ناامن به نظر می‌رسد و مردم همزمان از دو طرف در خطرند ــ پهپادها در آسمان و پلیس در خیابان ــ و همه ارتباطات هم قطع شده، پس این جنگ اصلاً برای چه لازم بود؟» خط مقدم جنگ تا حد زیادی ثابت مانده است. روسیه حدود ۲۰ درصد خاک اوکراین را در اختیار دارد، اما هنوز نتوانسته به هدف پوتین برای تصرف کامل منطقه دونباس در شرق اوکراین برسد. جریان‌های تندرو و حامی جنگ در روسیه خواهان تشدید درگیری هستند. آن‌ها از میزان خسارت و اختلالی که اوکراین توانسته در داخل روسیه ایجاد کند، از جمله ترور مقام‌های ارشد نظامی و حملات پهپادی گسترده به تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های اقتصادی، به‌شدت خشمگین‌اند. با این حال، اکثریت بزرگ جامعه که سال‌ها سکوت در برابر جنگ را پذیرفته بود، حالا از قطع اینترنت و فشار اقتصادی شوکه شده است. پوتین در نشست خبری پس از رژه روز پیروزی در نهم می، در حرفی غیرمعمول برای آرام کردن افکار عمومی گفت: «فکر می‌کنم این موضوع رو به پایان است.» اما او بلافاصله «نخبگان جهانی غرب» را متهم کرد که از اوکراین برای نابودی روسیه استفاده می‌کنند. یوری اوشاکوف، مشاور ارشد سیاست خارجی کرملین، بعدتر تأکید کرد تا زمانی که کی‌یف با خروج کامل نیروهای اوکراینی از دونباس موافقت نکند، مذاکرات بی‌فایده خواهد بود. یک استاد دانشگاه روس می‌گوید: «او هیچ زمان مشخصی تعیین نکرد. شاید این حرف واکنشی به خواست مردم باشد؛ مردم امیدوارند جنگ تمام شود و او خواسته کمی به آن‌ها امید بدهد.» ولادیمیر پاستوخوف، دانشمند علوم سیاسی کالج لندن، معتقد است پوتین با یک تناقض روبه‌رو است: مردم روسیه از جنگ خسته شده‌اند، اما همچنان خواهان پیروزی هستند. بر اساس گزارشی از مرکز تحقیقاتی روسیه که توسط میخائیل خودورکوفسکی ـ مخالف تبعیدی پوتین ـ تأسیس شده، دولت پوتین در حال ساختن چیزی به نام «تصویر پیروزی» است. هدف این روایت‌ها، قانع کردن مردم برای پذیرش یک توافق صلح با وجود تلفات زیاد است. این طرح شامل وادار کردن وبلاگ‌نویسان نظامی به نرم‌تر کردن مواضعشان، معرفی کشتارها به‌عنوان مأموریت «نازی‌زدایی» و تأکید بر این موضوع است که روسیه هیچ‌وقت قصد تصرف کی‌یف را نداشته است. رژه کم‌رونق مسکو پس از تلاش‌های دیپلماتیک فراوانی برگزار شد؛ از تهدید اوکراین گرفته تا تماس با رهبران آمریکا، هند و چین. حدود یک هفته پیش از روز پیروزی، پوتین در تماس با دونالد ترامپ پیشنهاد آتش‌بس موقت داد. او همچنین سعی کرد میانجی‌گری میان آمریکا و ایران و نگهداری اورانیوم غنی‌شده ایران، ماده‌ای حیاتی برای تولید سوخت یا سلاح هسته‌ای، را در خاک روسیه مطرح کند. اما ترامپ این پیشنهاد را رد کرد و به پوتین گفت روی اوکراین تمرکز کند. در روزهای بعد، پوتین آتش‌بس روزهای هشتم و نهم می را اعلام کرد در حالی که کی‌یف خواستار آتش‌بسی نامحدود از ششم می شده یود؛ اما هر دو شکست خوردند. سپس ترامپ آتش‌بسی برای روزهای نهم تا یازدهم می اعلام کرد. در دومین روز این آتش‌بس متزلزل که حملات هوایی را کاهش داد، ولادیمیر زلنسکی، پوتین را مسخره کرد و گفت اوکراین پوتین را وادار کرده برای مذاکره آماده شود. صبح پنجشنبه پس از پایان آتش‌بس، موجی از حملات به کی‌یف دست‌کم ۵ کشته برجا گذاشت. در همین حال، مرکز نظرسنجی دولتی روسیه اعلام کرده که محبوبیت پوتین کاهش یافته و سطح شادی مردم به پایین‌ترین حد در ۱۵ سال اخیر رسیده است. ولادیمیر پاستوخوف، استاد علوم سیاسی کالج لندن هشدار می‌دهد که پوتین میان مدیران سیاسی خواهان مدیریت نرم و نیروهای امنیتی سختگیر که خواهان کنترل کامل هستند، گرفتار شده است.