۸ کریدور جایگزین ایران برای دور زدن محاصره دریایی

به گزارش زومان، در روزهایی که سایه محاصره دریایی آمریکا بر بنادر ایران سنگینی می‌کند، شریان‌های حیاتی تجارت کشور در حال تغییر مسیر به سمت خشکی و دریاهای شمالی هستند تا جریان مبادلات تجاری کشور در شرایط فعلی حفظ شود. در همین راستا، صادق قنادزاده، معاون سازمان توسعه تجارت، از طراحی راهکارهای جایگزین با مشارکت بخش خصوصی خبر داد و با اشاره به اینکه حجم عمده تجارت ایران در گذشته به آب‌های جنوبی وابسته بود، به باشگاه خبرنگاران جوان گفت: اکنون بیش از هشت کریدور جدید برای جانشینی این مسیرها پیش‌بینی شده است. به گفته این مقام مسئول، گمرکات مرزی که پیش‌تر در یک یا دو شیفت فعالیت می‌کردند، حالا برای پاسخگویی به حجم انبوه بار، به صورت شبانه‌روزی فعال شده‌اند. اما مسیرهای احتمالی مدنظر ایران براساس آنچه قنادزاده گفته است، کدام است؟ در میان این مسیرها، «مرز بازرگان» نقشی کلیدی ایفا می‌کند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، پیش از این با ارائه آماری خیره‌کننده، از تردد سالانه بیش از ۲۰۰ هزار کامیون از این مرز خبر داده بود. تنها در سه ماه اخیر، ۴۵ هزار عملیات ترانزیتی از این گذرگاه انجام شده که نشان‌دهنده ظرفیت بالای آذربایجان شرقی برای جبران اختلال در واردات دریایی است. اگرچه مسیر ریلی وان به تبریز به دلیل آسیب‌های جنگی هنوز به‌طور کامل احیا نشده، اما شبکه جاده‌ای دوطرفه و باکیفیت تا تبریز و سپس تهران، دسترسی به قلب زیرساخت‌های ایران را تضمین کرده است. در سوی دیگر جغرافیای ایران، دریای شمال (خزر) همچنان به عنوان مسیری امن برای تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه صنعتی فعال است. ایران با تکیه بر ناوگان دریایی خود در خزر، مبادلات با روسیه را بدون مانع به پیش می‌برد. علاوه بر این، اتصال ایران به شبکه ریلی چین از طریق ترکمنستان و قزاقستان، یکی از نقاط درخشان در دیپلماسی اقتصادی اخیر است. گذرگاه مرزی «اینچه‌برون» در استان گلستان، دروازه ورود قطارهای باری شی‌آن به تهران شده است؛ مسیری که در سال ۲۰۲۴ رکورد سفر ۱۰ روزه را به ثبت رساند. این مسیر، بخشی از پروژه بزرگ کریدور شمال-جنوب و ابتکار «کمربند و جاده» چین است که علیرغم چالش‌های امنیتی و تفاوت عرض ریل، همچنان به عنوان یک امید راهبردی برای کشورهای بریکس شناخته می‌شود. در تحولی تازه، پاکستان با رسمیت بخشیدن به شش مسیر ترانزیتی زمینی، عملاً آغوش خود را برای عبور کالاهای ایرانی باز کرده است. کوتاه‌ترین این مسیرها، یعنی کریدور «گوادر-گبد»، زمان رسیدن به مرز ایران را به تنها ۲ تا ۳ ساعت کاهش داده است. این مسیر نه تنها زمان را مدیریت می‌کند، بلکه هزینه‌های حمل‌ونقل را نسبت به بندر کراچی تا ۵۵ درصد کاهش می‌دهد. البته این جاده یک محدودیت جدی دارد: ترانزیت هرگونه کالای هندی از این مسیر، به دلیل تنش‌های سال ۲۰۲۵ میان دهلی و اسلام‌آباد، همچنان ممنوع است. در مجموع، ایران نشان داده است که ابزارهای متنوعی برای دور زدن محدودیت‌های دریایی در اختیار دارد. انتقال ثقل تجارت از دریا به خشکی، اگرچه وابستگی به حمل‌ونقل تحت تحریم آمریکا را کاهش می‌دهد، اما با چالش‌هایی نظیر «ظرفیت محدودتر نسبت به کشتی‌های غول‌پیکر»، «سرعت پایین‌تر در برخی گره‌های مرزی» و «هزینه‌های لجستیکی بالاتر» روبروست. با این حال، فعال شدن این شریان‌های خفته، نشان از تطبیق‌پذیری اقتصاد ایران با شرایط اضطراری و بازآرایی نقشه تجاری منطقه دارد.