پیام کشورهای عربی به آمریکا درباره حمله به ایران

کشورهای عربی خلیج فارس با اشاره به حفظ توان موشکی ایران، نگران‌اند آغاز دوباره درگیری با آمریکا و اسرائیل خسارات سنگینی به اقتصاد منطقه بزند. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بیش از هر زمان دیگری نگران آغاز دوباره جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل هستند. آن‌ها در حالی برای جلوگیری از حمله جدید تلاش می‌کنند که معتقدند ایران این بار آمادگی نظامی بیشتری دارد و دور تازه درگیری‌ها می‌تواند بسیار ویرانگرتر از گذشته باشد؛ جنگی که شاید آغازگر آن نباشند، اما ناچار شوند بخش بزرگی از هزینه‌هایش را بپردازند. به گزارش بلومبرگ، انور قرقاش مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی روز یکشنبه در نشست گفت‌وگوی منامه در بحرین از نگرانی کشورهای منطقه درباره ادامه جنگ سخن گفت. او با اشاره به تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای عربی برای جلوگیری از درگیری‌ها گفت: «ما خود را درگیر بحرانی می‌بینیم که از نظر دیپلماتیک تلاش بسیار زیادی کرده بودیم تا از وقوع آن جلوگیری کنیم.» این نگرانی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا بارها ادعا کرده که ایالات متحده و اسرائیل «کار را تمام خواهند کرد». او اگرچه انجام حملات تازه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه آمریکا را رد کرده، اما با ادامه بن‌بست در مذاکرات صلح، احتمال ازسرگیری عملیات نظامی را همچنان باز گذاشته است. برای کشورهای خلیج فارس، این تهدیدها تنها به معنای احتمال آغاز یک جنگ دیگر نیست. منطقه بیش از هشت ماه است که هزینه‌های اقتصادی و امنیتی درگیری‌ها را تحمل می‌کند و دور تازه حملات می‌تواند خسارت‌ها را سنگین‌تر کند. به‌ویژه آنکه تشدید حملات ایران به کشتی‌ها در تنگه هرمز، خطر افزایش دوباره قیمت انرژی را نیز به همراه دارد. در ماه‌های گذشته، ایران هزاران موشک و پهپاد به سوی کشورهایی از جمله امارات، عربستان سعودی و قطر شلیک کرده است. پیامدهای این حملات، در کنار اختلال در فعالیت‌های اقتصادی، چشم‌انداز رشد کشورهای منطقه را نیز تیره کرده است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس -از جمله عراق- امسال در میان اقتصادهای دارای ضعیف‌ترین عملکرد در جهان قرار بگیرند. بر اساس این پیش‌بینی، اقتصاد عربستان سعودی که هم‌زمان با حملات روزانه حوثی‌ها نیز روبه‌روست، ۳.۳ درصد کوچک خواهد شد. نگرانی اصلی مقام‌های منطقه این است که دور دوم جنگ، به‌مراتب مخرب‌تر از درگیری‌هایی باشد که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد و تا آتش‌بس اوایل آوریل ادامه یافت. بدر عبدالعاطی وزیر امور خارجه مصر در نشست بحرین هشدار داد که از احتمال آغاز دوباره جنگ «به‌شدت نگران» است. او گفت: «دور دوم خطرناک‌تر و ویرانگرتر خواهد بود و به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید. ما باید از گذشته درس بگیریم.» این نگرانی با هشدارهای تازه ایران نیز افزایش یافته است. ارتش ایران اعلام کرده که حمله دوباره آمریکا و اسرائیل می‌تواند دامنه جنگ را به مناطق جغرافیایی گسترده‌تری بکشاند. چنین موضعی برای کشورهای همسایه اهمیت زیادی دارد؛ کشورهایی که پیش‌تر نیز هدف حملات قرار گرفته‌اند و اکنون نگران‌اند در صورت شکست مذاکرات، بار دیگر به بخشی از میدان درگیری تبدیل شوند. یکی از مهم‌ترین دلایل نگرانی کشورهای منطقه، ارزیابی‌هایی است که از حفظ توان نظامی ایران حکایت دارد. با وجود حملات سنگین هوایی آمریکا -از جمله حملاتی که پس از فروپاشی آتش‌بس آوریل انجام شد- توانایی ایران برای تولید موشک و پهپاد به‌طور کامل از بین نرفته است. مقام‌های غربی در ماه اکتبر به بلومبرگ گفته بودند که تهران همچنان ظرفیت تولید کافی برای جایگزین‌کردن تسلیحات مصرف‌شده و بازسازی زرادخانه خود را حفظ کرده است. به گفته یکی از این مقام‌ها، ایران هنوز ذخایر قابل‌توجهی از موشک‌های بالستیک و برخی تسلیحات ضدکشتی در اختیار دارد و روسیه نیز در حال تأمین موشک برای این کشور است. ارقام مربوط به حملات ایران، ابعاد این توان نظامی را روشن‌تر می‌کند. بر اساس برآورد بلومبرگ اکونومیکس، ایران از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا اوایل اکتبر، بیش از ۴ هزار پهپاد شاهد و دست‌کم ۲ هزار موشک بالستیک شلیک کرده بود. با این حال، ارزیابی‌های اطلاعاتی غرب در ماه ژوئن نشان می‌داد که تهران همچنان حدود ۷۵ درصد مهمات پیش از جنگ خود را حفظ کرده؛ هرچند میزان فعلی ذخایر تسلیحاتی ایران مشخص نیست. برای کشورهای عربی، چنین ارزیابی‌هایی این نگرانی را ایجاد کرده که حمله دوباره به ایران لزوماً توان پاسخ‌گویی نظامی تهران را از بین نبرد و در عوض، منطقه را در معرض دور تازه‌ای از حملات قرار دهد. در سوی دیگر این معادله، کشورهای خلیج فارس خود نیز با محدودیت‌های دفاعی روبه‌رو هستند. بر اساس گزارشی که مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک روز جمعه منتشر کرد، این کشورها در تلاش‌اند ذخایر موشک‌های رهگیر پدافند هوایی خود را دوباره تکمیل کنند؛ آن هم در شرایطی که بازار جهانی با کمبود این تجهیزات روبه‌روست و آمریکا و اسرائیل تأمین نیازهای خود را در اولویت قرار داده‌اند. جنگ در ماه‌های گذشته یک مشکل دیگر را نیز آشکار کرده است: هزینه سنگین استفاده از موشک‌های پیشرفته و گران‌قیمت برای سرنگونی پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی. همین مسئله باعث شده نیروهای نظامی کشورهای خلیج فارس بیش از گذشته به استفاده از بالگردهای تهاجمی، جنگنده‌ها، توپ‌های ضدهوایی و سامانه‌های اخلال الکترونیکی روی بیاورند. در واقع، نگرانی این کشورها فقط از تعداد حملات احتمالی نیست؛ بلکه هزینه و دشواری مقابله با آن‌ها نیز به یکی از چالش‌های مهم منطقه تبدیل شده است. در کنار نگرانی‌های نظامی و اقتصادی، نشانه‌هایی از نارضایتی کشورهای عربی نسبت به عملکرد آمریکا نیز دیده می‌شود. جاسم البدیوی دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس روز شنبه در نشست منامه گفت: «کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس طرف این جنگ نبودند و خواهان آن نیز نبودند.» این سخنان بازتاب یکی از نگرانی‌های اصلی کشورهای منطقه است: آن‌ها در تصمیم‌گیری برای آغاز جنگ نقشی نداشته‌اند، اما اکنون باید بخشی از خسارت‌های آن را تحمل کنند. به نوشته بلومبرگ، مقام‌های منطقه‌ای در نشست منامه در مواضع عمومی خود از آمریکا تمجید کردند، اما در گفت‌وگوهای خصوصی از نحوه مدیریت نظامی و دیپلماتیک جنگ از سوی واشنگتن ابراز نارضایتی داشتند. این نارضایتی به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که کشورهای خلیج فارس برای دفاع از خود به همکاری‌های امنیتی با آمریکا وابسته‌اند، اما هم‌زمان نگران تکرار حملاتی هستند که می‌تواند اقتصاد و زیرساخت‌های آن‌ها را دوباره هدف قرار دهد. با وجود این نگرانی‌ها، کشورهای منطقه هنوز امیدوارند مسیر دیپلماسی بتواند از آغاز دور تازه درگیری‌ها جلوگیری کند. در همین راستا، مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان هفته گذشته به تهران سفر کردند و میانجیگران قطری نیز در تهران و دوحه با مقام‌های ایرانی گفت‌وگوهایی انجام دادند. اما اختلاف میان ایران و آمریکا همچنان جدی است. تهران خواهان لغو محاصره دریایی آمریکا، کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده خود پیش از بازگشایی تنگه هرمز است. در مقابل، واشنگتن بر دریافت امتیازهایی در پرونده هسته‌ای ایران تأکید دارد. در چنین شرایطی، کشورهای عربی تلاش می‌کنند دو طرف را به توافق نزدیک کنند؛ زیرا شکست مذاکرات می‌تواند به معنای بازگشت منطقه به درگیری‌هایی باشد که این بار هزینه‌های سنگین‌تری خواهد داشت. انور قرقاش این نگرانی را در یک جمله خلاصه کرد: