قبض نامرئی زندگی دیجیتال؛ اینترنت چه سهمی از مخارج خانوار می‌گیرد؟

با ۲ برابر شدن قیمت اینترنت، تخمین‌ها نشان می‌دهد هزینه ماهانه اینترنت همراه برای هر کاربر به بیش از ۱۰۰ هزار تومان می‌رسد. به گزارش زومان، تعرفه اینترنت همراه برای سومین بار در سه سال گذشته افزایش یافت، این بار ۴۰ درصد. در ادامه افزایش تعرفه‌ها در آذر و اسفند ۱۴۰۴،‌ در آبان ۱۴۰۵ نیز تعرفه‌های اینترنت همراه یک بار دیگر بیشتر شد. یک بسته ۶ گیگابایتی ۳۰ روزه را در نظر بگیرید. متوسط قیمت آن پیش از آذر ۱۴۰۴، حدود ۳۷۰۰۰ تومان بود، اما قیمت همان بسته اکنون به حدود ۷۳۳۴۰ تومان رسیده است. بنابراین خرید هر بسته اینترنت همراه حالا تقریبا ۱۰۰ درصد یا ۲ برابر گران‌تر از سال قبل تمام می‌شود. این مقدار گرانی نسبت به بسیاری از کالاها شاید چندان هم زیاد به نظر نرسد. اما وقتی این هزینه را کنار بسیاری از هزینه‌های دیگر قرار دهیم، نشان می‌دهد مصرف همان مقدار اینترنت، حالا سهم بیشتری از مخارج خانوار را می‌گیرد. بررسی قیمت شش بسته ماهانه اینترنت همراه نشان می‌دهد که متوسط قیمت هر گیگابایت (با در نظر گرفتن بسته ۶ گیگابایتی ۳۰ روزه) از حدود ۶ هزار تومان در ابتدای ۱۴۰۴ به بیش از ۱۲ هزار تومان در آبان ۱۴۰۵ رسیده است. به بیان ساده، اینترنت طی این مدت دو برابر شده است. افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت در عرض یک سال کم نیست، اما وقتی آن را در برابر سایر کالاها و خدمات می‌گذاریم چندان هم زیاد به نظر نمی‌رسد. براساس داده‌های مرکز آمار، شاخص قیمت خوراکی‌ها از فروردین ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ نزدیک به ۱۶۹ درصد رشد کرده است. در همین مدت، شاخص آب، برق و سوخت ۱۷۳ درصد، حمل‌ونقل ۱۴۷ درصد و پوشاک و کفش ۱۲۴ درصد بالا رفته است. در مقابل، افزایش شاخص قیمت آموزش حدود ۶۶ درصد و مسکن نزدیک به ۵۰ درصد بوده است. بنابراین اینترنت از اغلب اقلام سبد مصرفی خانوار کمتر گران شده است. این موضوع به این معنا نیست که گرانی ۱۰۰ درصدی اینترنت در یک سال کم‌اهمیت است، بلکه نشان می‌دهد موج تورمی کشور در یک سال اخیر تا چه حد سنگین بوده است. صورت‌های مالی همراه اول می‌تواند تخمینی از هزینه‌های ماهانه اینترنت برای هر نفر نشان دهد. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی همراه اول، درآمد این اپراتور از «خدمات داده و پیامک» در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۵.۷ هزار میلیارد تومان می‌رسید. در سال ۱۴۰۴، درآمد داده و پیامک همراه اول به ۶۰.۲ هزار میلیارد تومان افزایش یافت. در شش‌ ماهه نخست ۱۴۰۵، روند افزایش درآمد شتاب بیشتری گرفت. همراه اول تنها در این شش ماه بیش از ۴۸.۳ هزار میلیارد تومان از خدمات داده و پیامک درآمد کسب کرد. با توجه به اینکه گفته می‌شود بیش از ۵۸ میلیون نفر از مشترکین همراه اول از اینترنت همراه استفاده می‌کنند اگر فرض کنیم طبق آمارها هر نفر به طور متوسط ۱.۷ سیمکارت داشته باشد، تعداد افراد کاربر اینترنت همراه اول حدود ۳۴ میلیون نفر است. با در نظر گرفتن این ۳۴ میلیون نفر کاربر همراه اول که از اینترنت استفاده کرده‌اند، می‌‎توان تخمین زد که هر نفر در شش ماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۲۳۶ هزار تومان خرج اینترنت همراه کرده است. اکنون با افزایش ۴۰ درصدی تعرفه اینترنت در آبان ۱۴۰۵، می‌توان انتظار داشت این رقم افزایش پیدا کند. اگر فرض کنیم تعرفه هر گیگ در شش ماهه نخست ۱۴۰۵، حدود ۸۷۰۰ تومان (طبق هزینه یک بسته ۶ گیگابایتی ۳۰ روزه) باشد، می‌توان گفت هر مشترک در ماه حدود ۲۷.۱ گیگ مصرف داشته است. اگر فرض کنیم میزان مصرف مشترکان ثابت بماند و افزایش تعرفه به همان نسبت بر درآمد داده و پیامک اثر بگذارد، متوسط هزینه ماهانه هر نفر از مشترکین همراه اول به حدود ۳۳۱ هزار تومان خواهد رسید. این در حالی است که این رقم در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۱۸ هزار تومان به ازای هر نفر برآورد می‌شود. به این ترتیب، متوسط درآمد ماهانه همراه اول از هر اشتراک در فاصله سال ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۵، در این سناریو نزدیک به سه برابر شده است. بخشی از این افزایش ناشی از افزایش مصرف است اما بخشی مهم‌تر آن ناشی از افزایش تعرفه‌های اینترنت است. همچنین باید توجه داشت که درآمد گزارش‌شده شامل پیامک نیز می‌شود. با این حال در محاسبات تمام این درآمد برای اینترنت در نظر گرفته شده است. اینترنت تنها یکی از ده‌ها هزینه غیرخوراکی خانوارهای شهری است. اجاره مسکن، رفت‌وآمد، درمان، آموزش و قبوض خدماتی بخش بزرگی از درآمد خانواده‌ها را می‌بلعند. براساس آمار هزینه و درآمد خانوار، متوسط مخارج غیرخوراکی ماهانه هر خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان بوده است. این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۲۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسید. با اعمال تورم گروه غیرخوراکی‌ها، می‌توان تخمین زد این هزینه در پایان مهر ۱۴۰۵ به حدود ۳۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده باشد. حالا اگر این مخارج را به طور متوسط برای هر نفر در نظر بگیریم (بعد خانوار: ۳.۲) و متوسط هزینه هر مشترک همراه اول برای خدمات داده و پیامک را با آن مقایسه کنیم، نسبت آن در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۲ درصد بوده است. اما پس از گرانی در آبان، به ۳.۱ درصد افزایش پیدا می‌کند. این افزایش سهم یعنی احتمال دارد بسیاری از خانواده‌ها سعی کنند مصرف را محدودتر از گذشته کنند. این رقم سهم واقعی اینترنت از بودجه همه خانوارها نیست، بلکه میانگینی از آن را نشان می‌دهد. خانواده‌ای که چند اشتراک تلفن همراه دارد یا جداگانه برای اینترنت ثابت هزینه می‌کند، قطعا مبلغ بیشتری می‌پردازد. حتی در شرایطی که قیمت بسیاری از خوراکی‌ها سریع‌تر از اینترنت افزایش یافته، هزینه ارتباطات نیز می‌تواند سهم بزرگ‌تری از منابع خانواده بگیرد. اینترنت در مقایسه با بسیاری از کالاها و خدمات دیگر کمتر گران شده، اما در بودجه روزمره خانوارها بی‌اثر نمانده است.