محبت در خانواده، میراث ماندگار سیره حضرت زهرا(س) است

حجت الاسلام زنگویی با تأکید بر ضرورت ترویج سبک زندگی فاطمی در خانواده‌ها گفت: محبت، احترام متقابل و تربیت صحیح فرزندان از مهم‌ترین درس‌های سیره حضرت زهرا(س) است و امروز در شرایطی که تجمل‌گرایی و دلبستگی به ظواهر مادی، نسل جوان را تحت تأثیر قرار داده، باید با الگوگیری عملی از سیره اهل‌بیت(ع)، خانه را به کانون مهر، آرامش و تربیت دینی تبدیل کنیم. از خراسان جنوبی، حجت‌الاسلام ابراهیم زنگویی، استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شامگاه (۲ آبان) در نشست «جایگاه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در میان اهل‌بیت و رسول مکرم اسلام(ص)» با تأکید بر ضرورت شناخت سیره و سبک زندگی فاطمی، گفت: زندگی حضرت زهرا(س) تنها یک روایت تاریخی از گذشته نیست، بلکه الگویی جامع برای بندگی خدا، تربیت فرزند، تحکیم بنیان خانواده، توجه به نیازمندان، حضور آگاهانه در عرصه سیاست و دفاع از ولایت است. وی با اشاره به جایگاه دعا و توسل در زندگی مؤمنان اظهار کرد: گاهی در زندگی انسان اتفاقاتی رخ می‌دهد که باید در پس آن‌ها به دنبال پیام و نشانه‌ای بود. در بسیاری از موارد، دعا و توسل می‌تواند گره‌گشای مشکلات باشد، اما نباید دعا را صرفاً وسیله‌ای برای رسیدن به خواسته‌های شخصی بدانیم؛ چراکه مفاهیم و معارف نهفته در دعاها نیز می‌توانند مسیر زندگی انسان را تغییر دهند. دعای حدیث کساء؛ فرصتی برای بازخوانی معارف اهل‌بیت(ع) استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با نقل خاطره‌ای از سفر زیارتی خود به مشهد مقدس گفت: سال گذشته مشکلی برایم پیش آمده بود و برای زیارت به حرم امام رضا(ع) مشرف شدم. نیمه‌شب در حال خواندن زیارت بودم که فردی از من خواست حدیث کساء را در کتاب مفاتیح‌الجنان پیدا کنم. پس از پیدا کردن دعا، آن فرد رفت و من با خودم فکر کردم که شاید این اتفاق پیامی برای من داشته باشد و باید برای حل مشکل خود به این دعای شریف توجه بیشتری کنم. حجت الاسلام زنگویی با توصیه به قرائت حدیث کساء در روزها و شب‌های دشوار زندگی افزود: در کنار خواندن دعا برای رفع گرفتاری‌ها، باید به معارف و آموزه‌های آن نیز توجه کنیم. گاهی همین مفاهیم و پیام‌های اخلاقی و اعتقادی دعاها می‌تواند راهگشای مشکلات انسان باشد. خانواده فاطمی؛ کانون محبت، احترام و آرامش وی در ادامه، با اشاره به شیوه ارتباط حضرت زهرا(س) با فرزندانشان، خانواده آن حضرت را الگویی برای خانواده‌های امروز دانست و بیان کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زندگی فاطمی، محبت و احترام متقابل میان اعضای خانواده است. در روایت‌های مربوط به زندگی حضرت زهرا(س)، نوع برخورد ایشان با فرزندان و شیوه استقبال از آنان، سرشار از عاطفه و احترام است. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به شیوه خطاب قرار دادن مادر از سوی امام حسن مجتبی(ع) و پاسخ محبت‌آمیز حضرت زهرا(س) تصریح کرد: واژه‌هایی که مادر در مواجهه با فرزند خود به کار می‌برد، می‌تواند تأثیری عمیق و ماندگار بر روح و شخصیت او داشته باشد. حجت الاسلام زنگویی ادامه داد: وقتی فرزند در خانه با محبت، احترام و کلمات دلنشین روبه‌رو می‌شود، خانه برای او به پناهگاهی امن تبدیل خواهد شد؛ اما اگر چنین فضایی را تجربه نکند، ممکن است به محیط‌های دیگری پناه ببرد و از خانواده فاصله بگیرد. وی با بیان خاطره‌ای از دوران کودکی خود گفت: زمانی که در منطقه زندگی می‌کردیم، به دلیل دوری از پدر، برای او نامه‌ای نوشتم و از دلتنگی خود گفتم و خواستم نامه‌ای با دست‌خط خودش برایم بنویسد. پدرم در پاسخ، عبارتی محبت‌آمیز خطاب به من نوشته بود که با گذشت سال‌ها همچنان در خاطرم مانده است؛ هرچند اصل نامه را گم کردم، تصویر آن و احساس محبتی که در آن وجود داشت، هنوز در ذهنم زنده است. این استاد دانشگاه همچنین با یادآوری خاطره‌ای از مادربزرگ خود اظهار کرد: مادربزرگم سواد نداشت، اما از معرفت و محبت سرشار بود. در یکی از شب‌های ماه شعبان، پس از بیدار شدن برای سحری، به دلیل خستگی دوباره خوابیدم. وقتی نزدیک طلوع آفتاب بیدار شدم، متوجه شدم مادربزرگم مدت زیادی بالای سرم نشسته بود و مراقبم بود. چنین رفتارهایی شاید ساده به نظر برسند، اما محبت نهفته در آن‌ها تا پایان عمر در ذهن و قلب انسان باقی می‌ماند. حجت الاسلام زنگویی تأکید کرد: گاهی ما به ظواهر توجه می‌کنیم، اما از اصل محبت و مهربانی غافل می‌شویم؛ درحالی‌که آنچه در تربیت فرزندان ماندگار است، احساس امنیت، احترام و عشقی است که در محیط خانواده تجربه می‌کنند. اگر می‌خواهیم خانواده‌ای بانشاط و با برکت داشته باشیم، باید سیره حضرت زهرا(س) را در رفتار روزمره خود جاری کنیم. حضرت زهرا(س)؛ الگویی جامع برای زنان و مردان وی با اشاره به آیه شریفه «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» گفت: پیامبر اکرم(ص) الگوی نیکوی مؤمنان معرفی شده‌اند و ما معتقدیم اهل‌بیت(ع) نیز برای زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها الگو هستند. حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و دیگر ائمه اطهار(ع) هرکدام در ابعاد مختلف زندگی، الگوهایی کامل برای جامعه اسلامی به شمار می‌روند. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به شناخت این الگوها نیاز داریم. حضرت زهرا(س) می‌تواند برای زنان و مردان جامعه الگو باشد و سیره حضرت زینب کبری(س) نیز درس‌های بزرگی در زمینه صبر، آگاهی، شجاعت و مسئولیت‌پذیری در اختیار ما قرار می‌دهد. وی با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) در باورهای شیعی بیان کرد: در روایات، از آن حضرت به‌عنوان الگویی برای امام زمان(عج) یاد شده است. این مسئله نشان می‌دهد که جایگاه و شخصیت حضرت زهرا(س) محدود به یک دوره تاریخی یا گروه خاصی نیست، بلکه سیره ایشان می‌تواند برای همه انسان‌ها و در همه زمان‌ها الهام‌بخش باشد. عبادت و بندگی؛ جلوه‌ای از شخصیت نورانی حضرت زهرا(س) حجت الاسلام زنگویی با اشاره به جایگاه عبادی حضرت زهرا(س) گفت: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن حضرت، بندگی خالصانه خداوند است. در روایت‌ها، از نورانیت حضرت زهرا(س) هنگام عبادت سخن گفته شده و عبادت طولانی ایشان، جایگاه ویژه‌ای در سیره فاطمی دارد. وی با اشاره به روایتی از امام حسن مجتبی(ع) درباره عبادت شبانه مادرشان افزود: امام حسن(ع) نقل می‌کنند که شبی مادرشان را زیر نظر داشتند و مشاهده کردند که ایشان از ابتدای شب تا صبح به عبادت و دعا مشغول بودند و برای همسایگان دعا می‌کردند، اما برای خود دعایی نکردند. هنگامی که علت را پرسیدند، حضرت زهرا(س) با این مضمون پاسخ دادند که ابتدا باید همسایگان را در نظر گرفت. این استاد دانشگاه ادامه داد: این روایت، درس بزرگی درباره مسئولیت اجتماعی، نوع‌دوستی و مقدم دانستن دیگران بر خواسته‌های شخصی به ما می‌دهد. در مکتب فاطمی، عبادت تنها به ارتباط فردی با خداوند محدود نمی‌شود، بلکه توجه به مردم و دعا برای دیگران نیز جایگاهی مهم دارد. وی با اشاره به ضرورت توجه به محرومان و نیازمندان جامعه تصریح کرد: قرآن کریم در توصیف نیکوکاران می‌فرماید که آنان با وجود علاقه به غذا و نیاز خود، آن را به مسکین، یتیم و اسیر می‌بخشند. این آموزه نشان می‌دهد که مؤمن واقعی تنها به فکر آسایش خود نیست، بلکه رنج و نیاز دیگران را نیز احساس می‌کند. حجت الاسلام زنگویی با انتقاد از تجمل‌گرایی و افزون‌طلبی افزود: یکی از هشدارهای قرآن، گرفتار شدن انسان در رقابت بر سر مال و ثروت است؛ رقابتی که گاهی تا پایان عمر ادامه پیدا می‌کند و انسان را از هدف اصلی زندگی غافل می‌سازد. وی تأکید کرد: اگر می‌خواهیم به سیره علوی و فاطمی نزدیک شویم، باید از بخشی از امکانات و داشته‌های خود برای کمک به نیازمندان بگذریم. البته فاصله ما با آن الگوهای بزرگ بسیار است، اما دست‌کم می‌توانیم در زندگی روزمره، از رفتار و منش آنان درس بگیریم. فرزندان مکتب فاطمی؛ از شهیدان تا الگوهای مقاومت استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به مفهوم کوثر و تفاوت آن با تکاثر اظهار کرد: خداوند در سوره کوثر، از عطای خیر فراوان به پیامبر اکرم(ص) سخن می‌گوید. کوثر را می‌توان نمادی از خیر و برکت و سرچشمه فضیلت‌هایی دانست که در سیره حضرت زهرا(س)، از جمله عبادت، عفت، حیا، اخلاق و مسئولیت‌پذیری، جلوه‌گر شده است. وی ادامه داد: فرزندان و تربیت‌یافتگان مکتب فاطمی در طول تاریخ، نمونه‌های برجسته‌ای از ایمان، شجاعت و ایستادگی بوده‌اند. امروز نیز می‌توان در زندگی و مجاهدت شهیدان و شخصیت‌هایی که در مسیر دفاع از ارزش‌ها گام برداشته‌اند، جلوه‌هایی از این تربیت را مشاهده کرد. حجت الاسلام زنگویی با اشاره به شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی و سیدحسن نصرالله گفت: شخصیت‌هایی که در مسیر اعتقادات و آرمان‌های خود ایستادگی می‌کنند، می‌توانند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشند. شناخت ابعاد شخصیتی این افراد و بررسی رفتار و منش آنان، به جامعه کمک می‌کند تا الگوهای عملی را بهتر بشناسد. وی با انتقاد از غلبه نگاه مادی‌گرایانه در بخشی از زندگی اجتماعی افزود: گاهی تمام دغدغه‌های جوانان به مسائل اقتصادی، دارایی‌ها و مظاهر مادی زندگی محدود می‌شود؛ درحالی‌که جامعه برای پیشرفت واقعی، به انسان‌هایی نیاز دارد که علاوه بر تلاش برای زندگی بهتر، با معارف دینی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی نیز آشنا باشند. این استاد دانشگاه تأکید کرد: خانواده‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی باید برای آشنا کردن نسل جوان با سیره اهل‌بیت(ع) تلاش کنند و به‌جای اکتفا به نام‌ها و عناوین، زمینه شناخت واقعی و عملی این الگوها را فراهم آورند. خطبه فدکیه؛ جلوه‌ای از آگاهی سیاسی و دفاع از ولایت حجت الاسلام زنگویی با اشاره به ابعاد سیاسی شخصیت حضرت زهرا(س) گفت: آن حضرت در کنار جایگاه والای معنوی و خانوادگی، از بینش و آگاهی سیاسی عمیقی برخوردار بودند. خطبه فدکیه نمونه‌ای برجسته از قدرت استدلال، شناخت شرایط جامعه و شیوه روشنگری ایشان در دفاع از حق و ولایت است. وی افزود: حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه با مقدمه‌ای دقیق و سنجیده سخن خود را آغاز کردند و پس از حمد و ستایش خداوند و بیان معارف دینی، به موضوعات اصلی مورد نظر خود پرداختند. این شیوه نشان می‌دهد که آن حضرت برای رساندن پیام خود به جامعه، از بیانی استوار، استدلالی و متناسب با شرایط زمان استفاده می‌کردند. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند ادامه داد: خطبه فدکیه صرفاً درباره یک مسئله مالی نبود، بلکه فرصتی برای تبیین جایگاه امامت و یادآوری نقش امیرالمؤمنین علی(ع) در حفظ اسلام و دفاع از پیامبر اکرم(ص) به شمار می‌رفت. وی با اشاره به فرازی از این خطبه درباره فلسفه امامت اظهار کرد: حضرت زهرا(س) در تبیین جایگاه امامت، به نقش آن در جلوگیری از تفرقه و ایجاد انسجام در جامعه اسلامی اشاره می‌کنند. این موضوع امروز نیز اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا وجود رهبری و محوریت مشترک می‌تواند در حفظ انسجام و جلوگیری از پراکندگی جامعه نقش‌آفرین باشد. حجت الاسلام زنگویی با بیان اینکه حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، نقش امیرالمؤمنین(ع) در دشوارترین شرایط صدر اسلام را یادآوری کردند، گفت: آن حضرت به تلاش‌ها و مجاهدت‌های امام علی(ع) در دفاع از پیامبر اکرم(ص) اشاره کردند و از جامعه پرسیدند که چرا پس از رحلت پیامبر(ص)، جایگاه آن حضرت و نقش ایشان در هدایت جامعه نادیده گرفته شده است. وی افزود: اهمیت خطبه فدکیه تنها به زمان ایراد آن محدود نمی‌شود، بلکه این خطبه به‌عنوان سندی تاریخی از دیدگاه‌ها، استدلال‌ها و مواضع حضرت زهرا(س) درباره حق، عدالت و ولایت باقی مانده است. فدک؛ موضوعی فراتر از یک اختلاف مالی این استاد دانشگاه با اشاره به ماجرای فدک اظهار کرد: موضوع فدک در تاریخ اسلام، تنها یک اختلاف بر سر دارایی نبود، بلکه در بستر حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، به مسئله‌ای برای تبیین حق و بیان دیدگاه‌های حضرت زهرا(س) تبدیل شد. حجت الاسلام زنگویی ادامه داد: حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه با استدلال‌های قرآنی و تاریخی، دیدگاه خود را درباره حق خویش بیان کردند و به موضوع ارث و نسبت آن با احکام اسلامی پرداختند. این استدلال‌ها از نظر تاریخی و کلامی، در بررسی جایگاه اهل‌بیت(ع) اهمیت ویژه‌ای دارند. وی با اشاره به نقش خطبه فدکیه در شناخت تاریخ صدر اسلام گفت: مطالعه این خطبه به ما کمک می‌کند تا با شیوه استدلال حضرت زهرا(س)، جایگاه ایشان در دفاع از حق و نحوه مواجهه آن حضرت با تحولات سیاسی و اجتماعی پس از رحلت پیامبر(ص) آشنا شویم. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به ضرورت آشنایی نسل جوان با این بخش از تاریخ اسلام افزود: امروز بسیاری از معارف مربوط به غدیر، فاطمیه و جایگاه اهل‌بیت(ع) به برکت پژوهش‌ها، فعالیت‌های فرهنگی و مجالس دینی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است؛ ازاین‌رو باید برای انتقال دقیق و مستند این معارف به نسل جدید تلاش کرد. صبر امیرالمؤمنین(ع)؛ درسی در شناخت شرایط تاریخی حجت الاسلام زنگویی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به پرسش‌هایی درباره واکنش امیرالمؤمنین علی(ع) در حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) گفت: برای پاسخ به این پرسش‌ها باید شرایط تاریخی آن دوران، تعهدات و مسئولیت‌های امام علی(ع) و خطرهایی را که جامعه اسلامی با آن روبه‌رو بود، به‌درستی شناخت. وی افزود: در تحلیل این حوادث، نمی‌توان تنها با معیارهای فردی و واکنش‌های شخصی قضاوت کرد؛ زیرا تصمیم‌های شخصیت‌های بزرگ دینی در بستر شرایط پیچیده اجتماعی و با در نظر گرفتن مصالح اسلام اتخاذ می‌شد. این استاد دانشگاه با اشاره به روایت‌های مربوط به صبر امیرالمؤمنین(ع) تصریح کرد: در منابع دینی، بر عهد و پیمان امام علی(ع) برای صبر در برابر برخی حوادث تأکید شده است. بر اساس این روایت‌ها، آن حضرت در شرایطی قرار گرفتند که باید میان واکنش شخصی و حفظ مصالح کلان اسلام، راهی را انتخاب می‌کردند که از نظر ایشان به بقای دین و جلوگیری از آسیب‌های بزرگ‌تر منتهی شود. وی با بیان اینکه حفظ اسلام و جلوگیری از تفرقه از مسائل مهم در تحلیل رفتار امام علی(ع) است، گفت: بررسی این موضوعات نیازمند مطالعه تاریخی و آشنایی با منابع معتبر است تا نسل جوان بتواند به پرسش‌های خود درباره وقایع صدر اسلام پاسخ‌های دقیق‌تری پیدا کند. وحدت و انسجام اجتماعی؛ ضرورتی در برابر تهدیدها حجت الاسلام زنگویی با اشاره به اهمیت حفظ وحدت در جامعه امروز اظهار کرد: یکی از درس‌های مهم تاریخ اسلام، ضرورت هوشیاری در برابر اختلاف‌افکنی و تلاش برای حفظ انسجام جامعه است. دشمنان همواره از شکاف‌ها و اختلافات برای تضعیف جوامع استفاده می‌کنند و ازاین‌رو، شناخت اولویت‌های مشترک و پرهیز از اختلاف‌های فرساینده اهمیت فراوانی دارد. وی با اشاره به حضور مردم در صحنه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی افزود: مردم ایران در مقاطع گوناگون، با وجود مشکلات و فشارهای اقتصادی، حضور و همراهی خود را نشان داده‌اند. این حضور بیانگر اهمیت سرمایه اجتماعی، همبستگی عمومی و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت کشور است. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند ادامه داد: همان‌گونه که در تاریخ اسلام، امامت و رهبری در حفظ انسجام جامعه نقش مهمی داشته است، امروز نیز باید برای تقویت همدلی و وحدت تلاش کرد و اجازه نداد اختلاف‌ها به عاملی برای تضعیف جامعه تبدیل شوند. وی تأکید کرد: همه کسانی که به ایران و آینده آن علاقه‌مند هستند، باید در مسیر حفظ منافع ملی و تقویت همبستگی اجتماعی نقش‌آفرینی کنند. عبور از مشکلات، نیازمند همکاری، مسئولیت‌پذیری و توجه به مصالح عمومی است. شهادت حضرت زهرا(س)؛ روایت مظلومیت و وفاداری به ولایت حجت الاسلام زنگویی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به روزهای پایانی زندگی حضرت زهرا(س) گفت: در روایت‌های تاریخی، از رنج‌ها و مصائب آن حضرت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) سخن گفته شده است. حضرت زهرا(س) در آن دوران دشوار، با وجود جایگاه والای خود، برای دفاع از حق و ولایت ایستادگی کردند و این مسیر برای ایشان هزینه‌های سنگینی به همراه داشت. وی با اشاره به وصیت حضرت زهرا(س) درباره چگونگی غسل، کفن و دفن ایشان اظهار کرد: بر اساس روایت‌های مشهور، آن حضرت وصیت کردند که مراسم غسل و دفنشان در شب انجام شود و کسانی که ایشان را آزرده بودند، در تشییع پیکرشان حضور نداشته باشند. این وصیت در منابع تاریخی و روایی، از جمله موضوعات مهم در بررسی مظلومیت حضرت زهرا(س) به شمار می‌رود. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به نقل‌های مربوط به غسل پیکر حضرت زهرا(س) افزود: در روایت‌های سوگوارانه، از اندوه عمیق امیرالمؤمنین علی(ع) در هنگام وداع با همسرشان سخن گفته شده است؛ اندوهی که نشان‌دهنده عمق پیوند عاطفی و جایگاه ویژه حضرت زهرا(س) در زندگی امام علی(ع) بود. وی در ادامه، با یادآوری مصائب حضرت زینب کبری(س) در واقعه کربلا، بر پیوند میان مظلومیت حضرت زهرا(س) و رنج‌های خاندان پیامبر(ص) تأکید کرد و گفت: شناخت این حوادث، افزون بر برانگیختن احساسات دینی، باید زمینه‌ساز شناخت عمیق‌تر ارزش‌هایی مانند وفاداری به حق، صبر، شجاعت و مسئولیت‌پذیری باشد. حجت الاسلام زنگویی در پایان، با تأکید بر ضرورت بازگشت به سیره حضرت زهرا(س) خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوگیری از زندگی فاطمی نیاز داریم؛ الگویی که در آن بندگی خدا، محبت به خانواده، دستگیری از نیازمندان، آگاهی سیاسی و دفاع از ولایت در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. اگر این آموزه‌ها را از سطح سخن به رفتار روزمره خود منتقل کنیم، می‌توانیم خانواده‌ای مستحکم‌تر و جامعه‌ای اخلاقی‌تر و مسئولیت‌پذیرتر داشته باشیم. از خراسان جنوبی، حجت‌الاسلام ابراهیم زنگویی، استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شامگاه (۲ آبان) در نشست «جایگاه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در میان اهل‌بیت و رسول مکرم اسلام(ص)» با تأکید بر ضرورت شناخت سیره و سبک زندگی فاطمی، گفت: زندگی حضرت زهرا(س) تنها یک روایت تاریخی از گذشته نیست، بلکه الگویی جامع برای بندگی خدا، تربیت فرزند، تحکیم بنیان خانواده، توجه به نیازمندان، حضور آگاهانه در عرصه سیاست و دفاع از ولایت است. وی با اشاره به جایگاه دعا و توسل در زندگی مؤمنان اظهار کرد: گاهی در زندگی انسان اتفاقاتی رخ می‌دهد که باید در پس آن‌ها به دنبال پیام و نشانه‌ای بود. در بسیاری از موارد، دعا و توسل می‌تواند گره‌گشای مشکلات باشد، اما نباید دعا را صرفاً وسیله‌ای برای رسیدن به خواسته‌های شخصی بدانیم؛ چراکه مفاهیم و معارف نهفته در دعاها نیز می‌توانند مسیر زندگی انسان را تغییر دهند. دعای حدیث کساء؛ فرصتی برای بازخوانی معارف اهل‌بیت(ع) استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با نقل خاطره‌ای از سفر زیارتی خود به مشهد مقدس گفت: سال گذشته مشکلی برایم پیش آمده بود و برای زیارت به حرم امام رضا(ع) مشرف شدم. نیمه‌شب در حال خواندن زیارت بودم که فردی از من خواست حدیث کساء را در کتاب مفاتیح‌الجنان پیدا کنم. پس از پیدا کردن دعا، آن فرد رفت و من با خودم فکر کردم که شاید این اتفاق پیامی برای من داشته باشد و باید برای حل مشکل خود به این دعای شریف توجه بیشتری کنم. حجت الاسلام زنگویی با توصیه به قرائت حدیث کساء در روزها و شب‌های دشوار زندگی افزود: در کنار خواندن دعا برای رفع گرفتاری‌ها، باید به معارف و آموزه‌های آن نیز توجه کنیم. گاهی همین مفاهیم و پیام‌های اخلاقی و اعتقادی دعاها می‌تواند راهگشای مشکلات انسان باشد. خانواده فاطمی؛ کانون محبت، احترام و آرامش وی در ادامه، با اشاره به شیوه ارتباط حضرت زهرا(س) با فرزندانشان، خانواده آن حضرت را الگویی برای خانواده‌های امروز دانست و بیان کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زندگی فاطمی، محبت و احترام متقابل میان اعضای خانواده است. در روایت‌های مربوط به زندگی حضرت زهرا(س)، نوع برخورد ایشان با فرزندان و شیوه استقبال از آنان، سرشار از عاطفه و احترام است. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به شیوه خطاب قرار دادن مادر از سوی امام حسن مجتبی(ع) و پاسخ محبت‌آمیز حضرت زهرا(س) تصریح کرد: واژه‌هایی که مادر در مواجهه با فرزند خود به کار می‌برد، می‌تواند تأثیری عمیق و ماندگار بر روح و شخصیت او داشته باشد. حجت الاسلام زنگویی ادامه داد: وقتی فرزند در خانه با محبت، احترام و کلمات دلنشین روبه‌رو می‌شود، خانه برای او به پناهگاهی امن تبدیل خواهد شد؛ اما اگر چنین فضایی را تجربه نکند، ممکن است به محیط‌های دیگری پناه ببرد و از خانواده فاصله بگیرد. وی با بیان خاطره‌ای از دوران کودکی خود گفت: زمانی که در منطقه زندگی می‌کردیم، به دلیل دوری از پدر، برای او نامه‌ای نوشتم و از دلتنگی خود گفتم و خواستم نامه‌ای با دست‌خط خودش برایم بنویسد. پدرم در پاسخ، عبارتی محبت‌آمیز خطاب به من نوشته بود که با گذشت سال‌ها همچنان در خاطرم مانده است؛ هرچند اصل نامه را گم کردم، تصویر آن و احساس محبتی که در آن وجود داشت، هنوز در ذهنم زنده است. این استاد دانشگاه همچنین با یادآوری خاطره‌ای از مادربزرگ خود اظهار کرد: مادربزرگم سواد نداشت، اما از معرفت و محبت سرشار بود. در یکی از شب‌های ماه شعبان، پس از بیدار شدن برای سحری، به دلیل خستگی دوباره خوابیدم. وقتی نزدیک طلوع آفتاب بیدار شدم، متوجه شدم مادربزرگم مدت زیادی بالای سرم نشسته بود و مراقبم بود. چنین رفتارهایی شاید ساده به نظر برسند، اما محبت نهفته در آن‌ها تا پایان عمر در ذهن و قلب انسان باقی می‌ماند. حجت الاسلام زنگویی تأکید کرد: گاهی ما به ظواهر توجه می‌کنیم، اما از اصل محبت و مهربانی غافل می‌شویم؛ درحالی‌که آنچه در تربیت فرزندان ماندگار است، احساس امنیت، احترام و عشقی است که در محیط خانواده تجربه می‌کنند. اگر می‌خواهیم خانواده‌ای بانشاط و با برکت داشته باشیم، باید سیره حضرت زهرا(س) را در رفتار روزمره خود جاری کنیم. حضرت زهرا(س)؛ الگویی جامع برای زنان و مردان وی با اشاره به آیه شریفه «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» گفت: پیامبر اکرم(ص) الگوی نیکوی مؤمنان معرفی شده‌اند و ما معتقدیم اهل‌بیت(ع) نیز برای زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها الگو هستند. حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و دیگر ائمه اطهار(ع) هرکدام در ابعاد مختلف زندگی، الگوهایی کامل برای جامعه اسلامی به شمار می‌روند. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به شناخت این الگوها نیاز داریم. حضرت زهرا(س) می‌تواند برای زنان و مردان جامعه الگو باشد و سیره حضرت زینب کبری(س) نیز درس‌های بزرگی در زمینه صبر، آگاهی، شجاعت و مسئولیت‌پذیری در اختیار ما قرار می‌دهد. وی با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) در باورهای شیعی بیان کرد: در روایات، از آن حضرت به‌عنوان الگویی برای امام زمان(عج) یاد شده است. این مسئله نشان می‌دهد که جایگاه و شخصیت حضرت زهرا(س) محدود به یک دوره تاریخی یا گروه خاصی نیست، بلکه سیره ایشان می‌تواند برای همه انسان‌ها و در همه زمان‌ها الهام‌بخش باشد. عبادت و بندگی؛ جلوه‌ای از شخصیت نورانی حضرت زهرا(س) حجت الاسلام زنگویی با اشاره به جایگاه عبادی حضرت زهرا(س) گفت: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن حضرت، بندگی خالصانه خداوند است. در روایت‌ها، از نورانیت حضرت زهرا(س) هنگام عبادت سخن گفته شده و عبادت طولانی ایشان، جایگاه ویژه‌ای در سیره فاطمی دارد. وی با اشاره به روایتی از امام حسن مجتبی(ع) درباره عبادت شبانه مادرشان افزود: امام حسن(ع) نقل می‌کنند که شبی مادرشان را زیر نظر داشتند و مشاهده کردند که ایشان از ابتدای شب تا صبح به عبادت و دعا مشغول بودند و برای همسایگان دعا می‌کردند، اما برای خود دعایی نکردند. هنگامی که علت را پرسیدند، حضرت زهرا(س) با این مضمون پاسخ دادند که ابتدا باید همسایگان را در نظر گرفت. این استاد دانشگاه ادامه داد: این روایت، درس بزرگی درباره مسئولیت اجتماعی، نوع‌دوستی و مقدم دانستن دیگران بر خواسته‌های شخصی به ما می‌دهد. در مکتب فاطمی، عبادت تنها به ارتباط فردی با خداوند محدود نمی‌شود، بلکه توجه به مردم و دعا برای دیگران نیز جایگاهی مهم دارد. وی با اشاره به ضرورت توجه به محرومان و نیازمندان جامعه تصریح کرد: قرآن کریم در توصیف نیکوکاران می‌فرماید که آنان با وجود علاقه به غذا و نیاز خود، آن را به مسکین، یتیم و اسیر می‌بخشند. این آموزه نشان می‌دهد که مؤمن واقعی تنها به فکر آسایش خود نیست، بلکه رنج و نیاز دیگران را نیز احساس می‌کند. حجت الاسلام زنگویی با انتقاد از تجمل‌گرایی و افزون‌طلبی افزود: یکی از هشدارهای قرآن، گرفتار شدن انسان در رقابت بر سر مال و ثروت است؛ رقابتی که گاهی تا پایان عمر ادامه پیدا می‌کند و انسان را از هدف اصلی زندگی غافل می‌سازد. وی تأکید کرد: اگر می‌خواهیم به سیره علوی و فاطمی نزدیک شویم، باید از بخشی از امکانات و داشته‌های خود برای کمک به نیازمندان بگذریم. البته فاصله ما با آن الگوهای بزرگ بسیار است، اما دست‌کم می‌توانیم در زندگی روزمره، از رفتار و منش آنان درس بگیریم. فرزندان مکتب فاطمی؛ از شهیدان تا الگوهای مقاومت استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به مفهوم کوثر و تفاوت آن با تکاثر اظهار کرد: خداوند در سوره کوثر، از عطای خیر فراوان به پیامبر اکرم(ص) سخن می‌گوید. کوثر را می‌توان نمادی از خیر و برکت و سرچشمه فضیلت‌هایی دانست که در سیره حضرت زهرا(س)، از جمله عبادت، عفت، حیا، اخلاق و مسئولیت‌پذیری، جلوه‌گر شده است. وی ادامه داد: فرزندان و تربیت‌یافتگان مکتب فاطمی در طول تاریخ، نمونه‌های برجسته‌ای از ایمان، شجاعت و ایستادگی بوده‌اند. امروز نیز می‌توان در زندگی و مجاهدت شهیدان و شخصیت‌هایی که در مسیر دفاع از ارزش‌ها گام برداشته‌اند، جلوه‌هایی از این تربیت را مشاهده کرد. حجت الاسلام زنگویی با اشاره به شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی و سیدحسن نصرالله گفت: شخصیت‌هایی که در مسیر اعتقادات و آرمان‌های خود ایستادگی می‌کنند، می‌توانند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشند. شناخت ابعاد شخصیتی این افراد و بررسی رفتار و منش آنان، به جامعه کمک می‌کند تا الگوهای عملی را بهتر بشناسد. وی با انتقاد از غلبه نگاه مادی‌گرایانه در بخشی از زندگی اجتماعی افزود: گاهی تمام دغدغه‌های جوانان به مسائل اقتصادی، دارایی‌ها و مظاهر مادی زندگی محدود می‌شود؛ درحالی‌که جامعه برای پیشرفت واقعی، به انسان‌هایی نیاز دارد که علاوه بر تلاش برای زندگی بهتر، با معارف دینی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی نیز آشنا باشند. این استاد دانشگاه تأکید کرد: خانواده‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی باید برای آشنا کردن نسل جوان با سیره اهل‌بیت(ع) تلاش کنند و به‌جای اکتفا به نام‌ها و عناوین، زمینه شناخت واقعی و عملی این الگوها را فراهم آورند. خطبه فدکیه؛ جلوه‌ای از آگاهی سیاسی و دفاع از ولایت حجت الاسلام زنگویی با اشاره به ابعاد سیاسی شخصیت حضرت زهرا(س) گفت: آن حضرت در کنار جایگاه والای معنوی و خانوادگی، از بینش و آگاهی سیاسی عمیقی برخوردار بودند. خطبه فدکیه نمونه‌ای برجسته از قدرت استدلال، شناخت شرایط جامعه و شیوه روشنگری ایشان در دفاع از حق و ولایت است. وی افزود: حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه با مقدمه‌ای دقیق و سنجیده سخن خود را آغاز کردند و پس از حمد و ستایش خداوند و بیان معارف دینی، به موضوعات اصلی مورد نظر خود پرداختند. این شیوه نشان می‌دهد که آن حضرت برای رساندن پیام خود به جامعه، از بیانی استوار، استدلالی و متناسب با شرایط زمان استفاده می‌کردند. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند ادامه داد: خطبه فدکیه صرفاً درباره یک مسئله مالی نبود، بلکه فرصتی برای تبیین جایگاه امامت و یادآوری نقش امیرالمؤمنین علی(ع) در حفظ اسلام و دفاع از پیامبر اکرم(ص) به شمار می‌رفت. وی با اشاره به فرازی از این خطبه درباره فلسفه امامت اظهار کرد: حضرت زهرا(س) در تبیین جایگاه امامت، به نقش آن در جلوگیری از تفرقه و ایجاد انسجام در جامعه اسلامی اشاره می‌کنند. این موضوع امروز نیز اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا وجود رهبری و محوریت مشترک می‌تواند در حفظ انسجام و جلوگیری از پراکندگی جامعه نقش‌آفرین باشد. حجت الاسلام زنگویی با بیان اینکه حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، نقش امیرالمؤمنین(ع) در دشوارترین شرایط صدر اسلام را یادآوری کردند، گفت: آن حضرت به تلاش‌ها و مجاهدت‌های امام علی(ع) در دفاع از پیامبر اکرم(ص) اشاره کردند و از جامعه پرسیدند که چرا پس از رحلت پیامبر(ص)، جایگاه آن حضرت و نقش ایشان در هدایت جامعه نادیده گرفته شده است. وی افزود: اهمیت خطبه فدکیه تنها به زمان ایراد آن محدود نمی‌شود، بلکه این خطبه به‌عنوان سندی تاریخی از دیدگاه‌ها، استدلال‌ها و مواضع حضرت زهرا(س) درباره حق، عدالت و ولایت باقی مانده است. فدک؛ موضوعی فراتر از یک اختلاف مالی این استاد دانشگاه با اشاره به ماجرای فدک اظهار کرد: موضوع فدک در تاریخ اسلام، تنها یک اختلاف بر سر دارایی نبود، بلکه در بستر حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، به مسئله‌ای برای تبیین حق و بیان دیدگاه‌های حضرت زهرا(س) تبدیل شد. حجت الاسلام زنگویی ادامه داد: حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه با استدلال‌های قرآنی و تاریخی، دیدگاه خود را درباره حق خویش بیان کردند و به موضوع ارث و نسبت آن با احکام اسلامی پرداختند. این استدلال‌ها از نظر تاریخی و کلامی، در بررسی جایگاه اهل‌بیت(ع) اهمیت ویژه‌ای دارند. وی با اشاره به نقش خطبه فدکیه در شناخت تاریخ صدر اسلام گفت: مطالعه این خطبه به ما کمک می‌کند تا با شیوه استدلال حضرت زهرا(س)، جایگاه ایشان در دفاع از حق و نحوه مواجهه آن حضرت با تحولات سیاسی و اجتماعی پس از رحلت پیامبر(ص) آشنا شویم. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به ضرورت آشنایی نسل جوان با این بخش از تاریخ اسلام افزود: امروز بسیاری از معارف مربوط به غدیر، فاطمیه و جایگاه اهل‌بیت(ع) به برکت پژوهش‌ها، فعالیت‌های فرهنگی و مجالس دینی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است؛ ازاین‌رو باید برای انتقال دقیق و مستند این معارف به نسل جدید تلاش کرد. صبر امیرالمؤمنین(ع)؛ درسی در شناخت شرایط تاریخی حجت الاسلام زنگویی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به پرسش‌هایی درباره واکنش امیرالمؤمنین علی(ع) در حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) گفت: برای پاسخ به این پرسش‌ها باید شرایط تاریخی آن دوران، تعهدات و مسئولیت‌های امام علی(ع) و خطرهایی را که جامعه اسلامی با آن روبه‌رو بود، به‌درستی شناخت. وی افزود: در تحلیل این حوادث، نمی‌توان تنها با معیارهای فردی و واکنش‌های شخصی قضاوت کرد؛ زیرا تصمیم‌های شخصیت‌های بزرگ دینی در بستر شرایط پیچیده اجتماعی و با در نظر گرفتن مصالح اسلام اتخاذ می‌شد. این استاد دانشگاه با اشاره به روایت‌های مربوط به صبر امیرالمؤمنین(ع) تصریح کرد: در منابع دینی، بر عهد و پیمان امام علی(ع) برای صبر در برابر برخی حوادث تأکید شده است. بر اساس این روایت‌ها، آن حضرت در شرایطی قرار گرفتند که باید میان واکنش شخصی و حفظ مصالح کلان اسلام، راهی را انتخاب می‌کردند که از نظر ایشان به بقای دین و جلوگیری از آسیب‌های بزرگ‌تر منتهی شود. وی با بیان اینکه حفظ اسلام و جلوگیری از تفرقه از مسائل مهم در تحلیل رفتار امام علی(ع) است، گفت: بررسی این موضوعات نیازمند مطالعه تاریخی و آشنایی با منابع معتبر است تا نسل جوان بتواند به پرسش‌های خود درباره وقایع صدر اسلام پاسخ‌های دقیق‌تری پیدا کند. وحدت و انسجام اجتماعی؛ ضرورتی در برابر تهدیدها حجت الاسلام زنگویی با اشاره به اهمیت حفظ وحدت در جامعه امروز اظهار کرد: یکی از درس‌های مهم تاریخ اسلام، ضرورت هوشیاری در برابر اختلاف‌افکنی و تلاش برای حفظ انسجام جامعه است. دشمنان همواره از شکاف‌ها و اختلافات برای تضعیف جوامع استفاده می‌کنند و ازاین‌رو، شناخت اولویت‌های مشترک و پرهیز از اختلاف‌های فرساینده اهمیت فراوانی دارد. وی با اشاره به حضور مردم در صحنه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی افزود: مردم ایران در مقاطع گوناگون، با وجود مشکلات و فشارهای اقتصادی، حضور و همراهی خود را نشان داده‌اند. این حضور بیانگر اهمیت سرمایه اجتماعی، همبستگی عمومی و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت کشور است. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند ادامه داد: همان‌گونه که در تاریخ اسلام، امامت و رهبری در حفظ انسجام جامعه نقش مهمی داشته است، امروز نیز باید برای تقویت همدلی و وحدت تلاش کرد و اجازه نداد اختلاف‌ها به عاملی برای تضعیف جامعه تبدیل شوند. وی تأکید کرد: همه کسانی که به ایران و آینده آن علاقه‌مند هستند، باید در مسیر حفظ منافع ملی و تقویت همبستگی اجتماعی نقش‌آفرینی کنند. عبور از مشکلات، نیازمند همکاری، مسئولیت‌پذیری و توجه به مصالح عمومی است. شهادت حضرت زهرا(س)؛ روایت مظلومیت و وفاداری به ولایت حجت الاسلام زنگویی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به روزهای پایانی زندگی حضرت زهرا(س) گفت: در روایت‌های تاریخی، از رنج‌ها و مصائب آن حضرت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) سخن گفته شده است. حضرت زهرا(س) در آن دوران دشوار، با وجود جایگاه والای خود، برای دفاع از حق و ولایت ایستادگی کردند و این مسیر برای ایشان هزینه‌های سنگینی به همراه داشت. وی با اشاره به وصیت حضرت زهرا(س) درباره چگونگی غسل، کفن و دفن ایشان اظهار کرد: بر اساس روایت‌های مشهور، آن حضرت وصیت کردند که مراسم غسل و دفنشان در شب انجام شود و کسانی که ایشان را آزرده بودند، در تشییع پیکرشان حضور نداشته باشند. این وصیت در منابع تاریخی و روایی، از جمله موضوعات مهم در بررسی مظلومیت حضرت زهرا(س) به شمار می‌رود. استادیار معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به نقل‌های مربوط به غسل پیکر حضرت زهرا(س) افزود: در روایت‌های سوگوارانه، از اندوه عمیق امیرالمؤمنین علی(ع) در هنگام وداع با همسرشان سخن گفته شده است؛ اندوهی که نشان‌دهنده عمق پیوند عاطفی و جایگاه ویژه حضرت زهرا(س) در زندگی امام علی(ع) بود. وی در ادامه، با یادآوری مصائب حضرت زینب کبری(س) در واقعه کربلا، بر پیوند میان مظلومیت حضرت زهرا(س) و رنج‌های خاندان پیامبر(ص) تأکید کرد و گفت: شناخت این حوادث، افزون بر برانگیختن احساسات دینی، باید زمینه‌ساز شناخت عمیق‌تر ارزش‌هایی مانند وفاداری به حق، صبر، شجاعت و مسئولیت‌پذیری باشد. حجت الاسلام زنگویی در پایان، با تأکید بر ضرورت بازگشت به سیره حضرت زهرا(س) خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوگیری از زندگی فاطمی نیاز داریم؛ الگویی که در آن بندگی خدا، محبت به خانواده، دستگیری از نیازمندان، آگاهی سیاسی و دفاع از ولایت در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. اگر این آموزه‌ها را از سطح سخن به رفتار روزمره خود منتقل کنیم، می‌توانیم خانواده‌ای مستحکم‌تر و جامعه‌ای اخلاقی‌تر و مسئولیت‌پذیرتر داشته باشیم.