از پشت‌بام خانه تا خلق هنر با چوب/ روایت کارآفرین بیرجندی از دغدغه بازار فروش

یک زوج هنرمند بیرجندی با تکیه بر علاقه، پشتکار و سرمایه شخصی، پشت‌بام خانه خود را به کارگاهی برای تولید ظروف چوبی تبدیل کرده‌اند، کارگاهی که از یک دستگاه خراطی آغاز شده و امروز با وجود افزایش سرسام‌آور قیمت چوب و تجهیزات، نبود بازارچه دائمی صنایع‌دستی و هزینه‌های بالای عرضه محصولات، همچنان با عشق به تولید ادامه می‌دهد. خبرگزاری شبستان _خراسان جنوبی، فاطمه رحیم‌زاده- گاهی رؤیاهای بزرگ از دل خانه‌های کوچک جوانه می‌زنند؛ جایی که دستان هنرمند و اندیشه‌های خلاق، به ابزارهای ساده جان می‌بخشند و از دل تکه‌های بی‌جان چوب، آثاری زیبا و ماندگار خلق می‌کنند. مشاغل خانگی، روایت شیرین انسان‌هایی است که به‌جای انتظار برای رسیدن فرصت‌ها، خود آستین همت بالا می‌زنند و با تکیه بر هنر، پشتکار و امید، چرخ زندگی را به حرکت درمی‌آورند. از عطر دل‌انگیز چوب در کارگاه‌های کوچک خانگی تا ظرافت هنرهای دستی، هر محصول قصه‌ای از اراده، عشق و تلاش برای رسیدن به استقلال اقتصادی دارد؛ قصه زنان و مردانی که ثابت می‌کنند برای کارآفرینی همیشه به سرمایه‌های کلان و کارخانه‌های بزرگ نیاز نیست، گاهی یک ایده خلاقانه، چند ابزار ساده و دستانی که خستگی نمی‌شناسند، کافی است تا از گوشه یک خانه، مسیری به سوی تولید، اشتغال و روشنایی فردا گشوده شود. گاهی یک علاقه ساده، سرآغاز مسیری می‌شود که نه‌تنها به خلق آثار هنری می‌انجامد، بلکه می‌تواند چراغ یک کسب‌وکار خانوادگی را روشن کند؛ مسیری که با عشق آغاز می‌شود، با پشتکار جان می‌گیرد و در میان دشواری‌های اقتصادی، همچنان به امید روزهای بهتر ادامه پیدا می‌کند. در روزگاری که بسیاری از مشاغل خانگی زیر سایه افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت بازار فروش با چالش روبه‌رو هستند، هنوز هم هنرمندانی پیدا می‌شوند که به جای تسلیم شدن در برابر مشکلات، از کوچک‌ترین امکانات برای ساختن آینده‌ای روشن‌تر بهره می‌گیرند، هنرمندانی که سرمایه اصلی آنان نه دستگاه‌های گران‌قیمت، بلکه عشق به هنر، خلاقیت و اراده‌ای است که در برابر سختی‌ها رنگ نمی‌بازد. در گوشه‌ای از شهر بیرجند، پشت‌بام یک خانه به کارگاهی کوچک اما پر از ذوق و هنر تبدیل شده است؛ جایی که تکه‌های چوب زیر دستان هنرمند یک زوج، جان می‌گیرند و به ظروفی زیبا و کاربردی تبدیل می‌شوند. اینجا خبری از کارخانه بزرگ و تجهیزات پیشرفته نیست، اما عشق به کار، همراهی زن و شوهر و امید به آینده، چرخ تولید را همچنان در گردش نگه داشته است. روایت این کارگاه خانگی، داستان پنج سال تلاش زوجی است که بدون برخورداری از امکانات گسترده، قدم در مسیر تولید صنایع‌دستی چوبی گذاشته‌اند؛ مسیری که امروز گرانی مواد اولیه، افزایش قیمت دستگاه‌ها و نبود فضای مناسب برای فروش محصولات، ادامه آن را دشوارتر کرده است. حمیده سنایی، کارآفرین و فعال حوزه تولید ظروف چوبی در بیرجند، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی اظهار می‌کند: حدود پنج سال است که به همراه همسرم فعالیت در زمینه تولید ظروف چوبی را آغاز کرده‌ایم و در حال حاضر تمرکز اصلی ما بر ساخت ظروف چوبی خراطی‌شده است، هرچند در زمینه تولید ظروف چوبی به سبک رستیک نیز فعالیت داریم. وی با اشاره به چگونگی شکل‌گیری این کسب‌وکار خانوادگی می‌گوید: همسرم شاغل است، اما از گذشته علاقه بسیار زیادی به چوب و هنر خراطی دارد و همین علاقه باعث شد بدون گذراندن دوره‌های رسمی آموزشی، وارد این حرفه شود. این بانوی کارآفرین ادامه می‌دهد: همسرم تنها یک روز نزد یکی از دوستان خود، نحوه در دست گرفتن مغار و کار اولیه با ابزار خراطی را آموزش می‌بیند و پس از آن تصمیم می‌گیرد دستگاه خراطی خریداری و فعالیت خود را آغاز کند. پنج سال پیش دستگاه خراطی را به قیمت ۶۵ میلیون تومان خریداری کردیم، در حالی که اکنون قیمت همین دستگاه به حدود ۲۵۰ میلیون تومان رسیده و حدود چهار برابر افزایش یافته استسنایی با بیان اینکه آغاز فعالیت آنان با سرمایه شخصی همراه بوده است، عنوان می‌کند: پنج سال پیش دستگاه خراطی را به قیمت ۶۵ میلیون تومان خریداری کردیم، در حالی که اکنون قیمت همین دستگاه به حدود ۲۵۰ میلیون تومان رسیده و حدود چهار برابر افزایش یافته است. وی می‌افزاید: همسرم تصمیم می‌گیرد روی پشت‌بام منزل، فضایی را به کارگاه اختصاص دهد و به‌تدریج فعالیت تولیدی خود را در همان محل آغاز می‌کنیم. وی بیان می‌کند: در ابتدای کار امکانات محدودی داشتیم، اما به‌مرور و با درآمد حاصل از فروش محصولات، ابزار و تجهیزات بیشتری خریداری کرده و کارگاه را توسعه دادیم. این فعال حوزه صنایع‌دستی با اشاره به نقش خود در توسعه کسب‌وکار خانوادگی می‌گوید: حدود سه سال پیش برای کسب مهارت بیشتر، در دوره‌های آموزشی سازمان فنی و حرفه‌ای شرکت کرده و آموزش‌های لازم در زمینه این حرفه را فرا گرفتم. در حال حاضر تنها یک دستگاه خراطی داریم، اما تولید ظروف چوبی به ابزارهای مختلفی نیاز دارد سنایی با بیان اینکه من و همسرم در کنار یکدیگر در کارگاه خانگی فعالیت می‌کنیم و هرکدام بخشی از کار را بر عهده داریم و فعالیت در حوزه ظروف چوبی نیازمند تجهیزات متنوع است، اظهار می‌کند: در حال حاضر تنها یک دستگاه خراطی داریم، اما تولید ظروف چوبی به ابزارهای مختلفی نیاز دارد و هرچه بیشتر وارد این حرفه می‌شویم، متوجه می‌شویم که برای انجام بهتر کار به تجهیزات جدیدتری احتیاج داریم. وی ادامه می‌دهد: گاهی هنگام تولید یک محصول، متوجه می‌شویم که نبود یک ابزار خاص مانع ادامه کار است و ناچار می‌شویم برای خرید آن هزینه کنیم؛ به همین دلیل تجهیز کارگاه فرایندی مستمر و پرهزینه است. این بانوی کارآفرین با اشاره به حمایت‌های مالی دریافت‌شده می‌گوید: اسفندماه سال گذشته موفق می‌شوم از طریق سازمان فنی و حرفه‌ای، تسهیلات خوداشتغالی به مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان دریافت کنم که کمک خوبی برای ادامه فعالیت و تجهیز کارگاه است. افزایش شدید قیمت دستگاه‌ها و ابزارآلات باعث شده است که با وجود دریافت تسهیلات، همچنان برای تکمیل تجهیزات کارگاه به سرمایه بیشتری نیاز داشته باشیمسنایی با این حال تأکید می‌کند: افزایش شدید قیمت دستگاه‌ها و ابزارآلات باعث شده است که با وجود دریافت تسهیلات، همچنان برای تکمیل تجهیزات کارگاه به سرمایه بیشتری نیاز داشته باشیم. وی در تشریح هزینه‌های خرید تجهیزات می‌افزاید: برای نمونه به یک دستگاه فلکه نیاز داریم، اما وقتی قیمت آن را در بازار بررسی می‌کنیم، متوجه می‌شویم که خرید یک فلکه ساده حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون تومان هزینه دارد. وی بیان می‌کند: این در حالی است که علاوه بر تجهیزات اصلی، برخی ابزارهای مورد استفاده در تولید ظروف چوبی، به‌ویژه محصولات رستیک، مصرفی هستند و باید به‌صورت مداوم جایگزین شوند. سنایی تأکید می‌کند: هرچه فعالیت ما گسترده‌تر می‌شود، نیاز به تجهیزات و سرمایه در گردش نیز افزایش پیدا می‌کند و تأمین این هزینه‌ها برای یک کارگاه کوچک خانگی آسان نیست. خراطی؛ عشقی که به سرمایه‌گذاری برای دوران بازنشستگی تبدیل شد این کارآفرین با اشاره به انگیزه اصلی خانواده برای ورود به این حرفه می‌گوید: فعالیت ما از ابتدا بیشتر بر پایه علاقه شخصی شکل گرفت. سنایی ادامه می‌دهد: همسرم راه‌اندازی این کارگاه را نوعی سرمایه‌گذاری برای دوران بازنشستگی خود می‌داند تا بتواند در زمان بازنشستگی نیز فعالیتی داشته باشد که به آن علاقه‌مند است. وی عنوان می‌کند: به همین دلیل در سال‌های گذشته تمرکز اصلی ما بیشتر بر تولید محصولات و توسعه مهارت‌ها بوده و کمتر توانسته‌ایم به موضوع بازاریابی و گسترش بازار فروش بپردازیم. این فعال حوزه صنایع‌دستی با اشاره به محدودیت بازار فروش محصولات خود، ادامه می‌دهد: بخش قابل توجهی از فروش ما نیز از طریق دوستان، آشنایان و افرادی انجام می‌شود که برای تهیه هدیه به دنبال محصولات صنایع‌دستی و تولیدات هنرمندان بیرجندی هستند. سنایی می‌گوید: بسیاری از مشتریان، ظروف چوبی را به‌عنوان هدیه برای همکاران یا آشنایان خود خریداری می‌کنند و همین موضوع نشان می‌دهد که صنایع‌دستی بومی ظرفیت مناسبی برای عرضه در بازار هدایا دارد. وی با بیان اینکه تاکنون فرصت حضور در نمایشگاه‌های شهرهای دیگر را نداشته‌ام، می‌افزاید: بسیار علاقه‌مند هستیم محصولات خود را در نمایشگاه‌های شهرهایی مانند تهران، مشهد و کرمان و... معرفی کنیم، اما هزینه‌های حضور در نمایشگاه‌ها یکی از موانع پیش روی ماست. این بانوی هنرمند تأکید می‌کند: اگر شرایطی فراهم شود که تولیدکنندگان کوچک صنایع‌دستی بتوانند با هزینه مناسب و حمایت دستگاه‌های متولی در نمایشگاه‌های بزرگ و بین‌المللی شرکت کنند، فرصت ارزشمندی برای معرفی هنر و محصولات خراسان جنوبی ایجاد می‌شود. انتظار داریم همانند شهرهای بزرگ، فضایی دائمی برای عرضه محصولات هنرمندان و تولیدکنندگان صنایع‌دستی در بیرجند ایجاد شودسنایی یکی از مهم‌ترین مشکلات هنرمندان صنایع‌دستی را نبود بازارچه دائمی فروش محصولات در بیرجند عنوان می‌کند و می‌گوید: انتظار داریم همانند شهرهای بزرگ، فضایی دائمی برای عرضه محصولات هنرمندان و تولیدکنندگان صنایع‌دستی در بیرجند ایجاد شود. وی می‌افزاید: بازارچه‌هایی که سالی یک یا دو بار برگزار می‌شوند، نمی‌توانند پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان باشند، چراکه هنرمند برای ادامه فعالیت به بازاری مستمر و قابل دسترس نیاز دارد. این کارآفرین با اشاره به حضور خود در بازارچه‌های محلی اظهار می‌کند: برای شرکت در این بازارچه، یک میز را به مدت یک هفته با پرداخت یک میلیون تومان اجاره کرده‌ایم. هدف اصلی ما از حضور در بازارچه‌های محلی، بیش از آنکه فروش محصولات باشد، معرفی کارگاه و شناخته‌شدن در میان مردم استسنایی ادامه می‌دهد: هدف اصلی ما از حضور در بازارچه‌های محلی، بیش از آنکه فروش محصولات باشد، معرفی کارگاه و شناخته‌شدن در میان مردم است. وی تأکید می‌کند: حضور در بازارچه‌های موقت می‌تواند به معرفی محصولات کمک کند، اما برای رونق واقعی کسب‌وکارهای خانگی، ایجاد بازارچه‌های دائمی و حمایت از تولیدکنندگان ضروری است. وی با اشاره به هزینه بالای اجاره واحدهای تجاری می‌گوید: در حال حاضر فروشگاه اختصاصی برای عرضه محصولات نداریم و اجاره یک مغازه نیز به دلیل هزینه‌های بسیار بالا، برای ما مقرون‌به‌صرفه نیست. این هنرمند بیرجندی در ادامه با اشاره به افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، جهش قیمت چوب گردو را چالشی جدی برای هنرمندان خراطی عنوان کرده و اظهار می‌کند: در تولید ظروف چوبی بیشتر از چوب گردو استفاده می‌کنیم، اما متأسفانه در سال‌های اخیر قیمت چوب افزایش بسیار زیادی داشته و تأمین آن دشوار شده است. سنایی می‌افزاید: زمانی که فعالیت خود را آغاز کردیم، قیمت چوب مورد استفاده ما حدود هفت تا ۱۰ میلیون تومان بوده، اما اکنون قیمت آن به حدود ۲۰۰ میلیون تومان رسیده است. وی با تأکید بر اینکه افزایش قیمت چوب فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند، می‌گوید: علاوه بر گرانی، کمبود چوب مناسب نیز یکی از مشکلات جدی ماست و گاهی تهیه مواد اولیه باکیفیت بسیار دشوار می‌شود. وی ادامه می‌دهد: بخشی از چوب‌های موجود در منطقه نیز به دلیل آسیب آفت کرم خراط، کیفیت لازم را برای تولید ظروف چوبی ندارند و همین مسئله انتخاب و تأمین مواد اولیه را محدودتر کرده است. این کارآفرین بیان می‌کند: تولید یک ظرف چوبی نیازمند زمان، دقت و زحمت فراوان است و وقتی قیمت مواد اولیه تا این اندازه افزایش پیدا می‌کند، ادامه تولید از نظر اقتصادی دشوارتر می‌شود. سنایی گریزی به تجربه تلخ خرید چوب از شمال کشور می‌زند و با اشاره به تلاش برای تأمین چوب از سایر مناطق کشور می‌گوید: با توجه به محدودیت چوب مناسب در منطقه، گاهی چوب مورد نیاز را از مناطق شمالی کشور تأمین می‌کنیم، هرچند استفاده از چوب شمال کشور مشکلات خاص خود را دارد، زیرا رطوبت هوا در آن مناطق بالاست و انتقال چوب به اقلیم خشک خراسان جنوبی می‌تواند باعث ایجاد ترک در آن شود. این هنرمند بیرجندی با اشاره به تجربه ناموفق خرید چوب از شمال کشور اظهار می‌کند: یک بار اقدام به خرید چوب از شمال کردیم، اما پس از انتقال آن به بیرجند، به دلیل تفاوت شرایط آب‌وهوایی و رطوبت، چوب‌ها به‌شدت ترک خوردند و متحمل ضرر شدیم‌. سنایی می‌گوید: گاهی کیفیت چوب به اندازه‌ای تحت تأثیر قرار می‌گیرد که استفاده از آن برای تولید ظروف چوبی دشوار می‌شود و این مسئله علاوه بر افزایش هزینه‌ها، زمان تولید محصولات را نیز طولانی‌تر می‌کند. بسیاری از افرادی که در حوزه صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند، با عشق و علاقه وارد این حرفه شده‌اند، اما هزینه‌های بالای تجهیزات، مواد اولیه و فروش محصولات، مسیر فعالیت آنان را دشوار کرده استاین بانوی کارآفرین حمایت از کارگاه‌های کوچک را ضرورتی برای تداوم تولید صنایع‌دستی عنوان کرده و با بیان اینکه تولیدکنندگان صنایع‌دستی برای ادامه فعالیت به حمایت‌های هدفمند نیاز دارند، اظهار می‌کند: بسیاری از افرادی که در حوزه صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند، با عشق و علاقه وارد این حرفه شده‌اند، اما هزینه‌های بالای تجهیزات، مواد اولیه و فروش محصولات، مسیر فعالیت آنان را دشوار کرده است. سنایی می‌افزاید: فراهم شدن امکان حضور کم‌هزینه در نمایشگاه‌ها، ایجاد بازارچه‌های دائمی و حمایت از تجهیز کارگاه‌های کوچک می‌تواند به رونق تولید صنایع‌دستی و معرفی محصولات هنرمندان کمک کند. وی تأکید می‌کند: هنرمندان برای تولید محصولات دست‌ساز زحمت زیادی می‌کشند و امیدواریم شرایطی فراهم شود که این تلاش‌ها بیشتر دیده شود و محصولات آنان بازار فروش مناسب‌تری پیدا کند. قصه این زوج بیرجندی تنها روایت راه‌اندازی یک کارگاه خانگی نیست، حکایت عشقی است که از یک دستگاه خراطی و گوشه‌ای از پشت‌بام خانه آغاز می‌شود و با همراهی زن و شوهر، به مسیری برای تولید، خلاقیت و امید به آینده تبدیل می‌شود. اما در پس زیبایی ظروف چوبی، واقعیتی کمتر دیده‌شده وجود دارد، واقعیت افزایش هزینه‌های تولید، دشواری تأمین چوب، گرانی تجهیزات و نبود بازار فروش پایدار که می‌تواند انگیزه هنرمندان را تحت تأثیر قرار دهد. ایجاد بازارچه دائمی صنایع‌دستی، تسهیل حضور هنرمندان در نمایشگاه‌های ملی و حمایت از تأمین تجهیزات و سرمایه در گردش، می‌تواند فرصتی برای شکوفایی ظرفیت کارگاه‌های کوچک خانگی خراسان جنوبی باشد، کارگاه‌هایی که با امکانات محدود شکل گرفته‌اند، اما ظرفیت آن را دارند که با حمایت مناسب، سهم بیشتری در اقتصاد خانواده و رونق صنایع‌دستی استان ایفا کنند. شاید برای تداوم فعالیت چنین کارگاه‌هایی، بیش از هر چیز به بازاری نیاز است که در آن، هنر دست تولیدکنندگان دیده شده تا چرخ دستگاه‌های خراطی همچنان بچرخد و از دل چوب‌های خام، هنر و امید جوانه بزند.