شکست ایلان ماسک در هند

حملات تند ایلان ماسک به میلیاردرهای هند، ناکامی استارلینک و فروش ضعیف تسلا از پایان ماه‌عسل او با دهلی‌نو خبر می‌دهد. به گزارش زومان، بلومبرگ در مطلب تازه خود نوشت: حملات لفظی غیرمعمول ایلان ماسک به میلیاردرهای هندی در این هفته، نشان‌دهنده چرخشی تند در رابطه‌ای است که زمانی وعده می‌داد پرجمعیت‌ترین کشور جهان را به مرز جدید و عمده‌ای برای امپراتوری تجاری او تبدیل کند. ثروتمندترین فرد جهان این اتهام را مطرح کرد که منافع قدرتمند ابرشرکت‌ها در هند چنگال انحصاری خود را بر بازار داخلی حفظ کرده و مانع از ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک (Starlink) او می‌شوند. او این اقدام را در پستی طی این هفته در پلتفرم رسانه اجتماعی خود -ایکس (X)- «جنایتی علیه مردم هند» خواند و نوشت: «الیگارش‌ها» (Oligarchs) در اصطلاح اقتصادی و سیاسی به گروه بسیار محدودی از ثروتمندان و سرمایه‌داران دارای نفوذ گفته می‌شود که نبض بازارهای کلیدی را در دست دارند و تلاش می‌کنند مانع ورود بازیگران و رقبای تازه به بازار شوند. روز پنجشنبه، ماسک این موضع را پی گرفت و پرسید آیا موکش آمبانی میلیاردر هندی که شرکت او ریلاینس جیو اینفوکام (Reliance Jio Infocomm) یکی از دو غول مخابراتی است که در مجموع بیش از ۸۰ درصد بازار کشور را در دست دارند، «رئیس واقعی هند است؟» این طغیان‌های کلامی پس از سال‌ها تلاش شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX) برای ورود واحد ماهواره‌ای‌اش به این کشور و در میان رشته‌ای گسترده‌تر از ناکامی‌های ماسک در شبه‌قاره رخ می‌دهد. تسلا (Tesla) -شرکت خودروسازی برقی ماسک- از زمان افتتاح نخستین نمایشگاه هندی خود در ۱۵ ماه پیش، حدود ۱۰۰۰ دستگاه خودرو فروخته و ایکس -که اکنون بخشی از اسپیس‌ایکس است- درگیر نبردی قضایی بر سر اختیارات دولت برای صدور دستور حذف محتوای آنلاین است. استقبال سرد از فعالیت‌های تجاری ماسک، انتظارات مبنی بر پیشرفت سریع آن‌ها در بازارهای پهناور اما پیچیده هند را نقش بر آب کرده است. کمتر از دو سال پیش، هنگامی که نارندرا مودی نخست‌وزیر هند در فوریه ۲۰۲۵ با ماسک در واشنگتن دیدار کرد، اوضاع کاملاً متفاوت به نظر می‌رسید؛ دوره‌ای که این سرمایه‌دار میهمان مکرر کاخ سفید در دوران رئیس‌جمهور تازه آغاز به‌ کار کرده، دونالد ترامپ بود. ظرف چند ماه پس از آن دیدار، اداره مخابرات هند مجوز مهمی برای ارائه خدمات ارتباطات ماهواره‌ای به استارلینک اعطا کرد و یکی از بزرگ‌ترین موانع ورود آن را از میان برداشت. به گفته افراد آگاه از دیدگاه‌های دولت هند، این رابطه از آن زمان به دلیل دو عامل اصلی پیچیده شده است: جایگاه سیاسی ناپایدار خود ماسک در واشنگتن و فروکش کردن اشتیاق دهلی‌نو نسبت به او پس از سال‌ها محقق نشدن سرمایه‌گذاری‌ها و سفرهای وعده‌ داده‌ شده. مشکلات تجاری ماسک در هند، دشواری فعالیت شرکت‌های فعال در صنایع حساس فرامرزی را در عصر تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی نشان می‌دهد. پیامدهای امنیتی فناوری‌های نسل بعدی در حوزه‌هایی از ماهواره تا نیمه‌رساناها، به‌طور فزاینده‌ای به مانعی بر سر راه تجارت جهانی تبدیل شده است. آنچه پرونده اسپیس‌ایکس، تسلا و ایکس را در برخی بازارها دشوارتر می‌کند، نگرانی از نزدیکی نسبی ماسک به قدرت در واشنگتن و همچنین علاقه شدید او به اظهارنظر درباره موضوعات حساس، چه در داخل و چه در خارج از کشور است. دولت هند این ادعا را که استارلینک هدف برخورد تبعیض‌آمیز قرار گرفته، علناً رد کرد. وزارت ارتباطات هند روز پنجشنبه در پاسخ به حمله او درباره الیگارش‌ها اعلام کرد چارچوب ارتباطات ماهواره‌ای این کشور منصفانه و غیرتبعیض‌آمیز است و استارلینک، ارتباطات ماهواره‌ای جیو (Jio Satellite Communications) متعلق به صنایع ریلاینس (Reliance Industries) و یوتل‌ست وان‌وب (Eutelsat OneWeb) تحت حمایت بهارتی ایرتل (BhartiAirtel)، همگی به طور کلی سطح یکسانی از بررسی دقیق را دریافت کرده‌اند. آمبانی، صنایع ریلاینس، بهارتی ایرتل و وزارت ارتباطات هند به پرسش‌های ایمیلی درباره پست‌های اخیر ماسک در ایکس پاسخ ندادند. اسپیس‌ایکس و تسلا نیز به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخی ندادند. افراد آگاه که خواستند نامشان به دلیل محرمانه بودن گفتگوها فاش نشود، گفتند مقامات دولتی به دلیل نگرانی درباره حاکمیت فناورانه و اتکا به یک شبکه تحت کنترل آمریکا برای ارتباطات حیاتی، به‌ویژه در پی جنگ در ایران، مجوزهای نهایی امنیتی برای استارلینک را متوقف کرده‌اند. این مسئله امنیتی با یک محاسبه ظریف‌تر نیز تلاقی می‌کند: اینکه تعامل با ماسک چگونه می‌تواند بر روابط دهلی‌نو با واشنگتن تأثیر بگذارد؟ این افراد گفتند نوسانات در رابطه ماسک با ترامپ به احتیاط بیشتری انجامیده است. حامی مالی عمده کارزار انتخاباتی ترامپ سال گذشته با رئیس‌جمهور اختلاف پیدا کرد، هرچند اخیراً نشانه‌هایی از قدردانی ترامپ از ماسک برای تحول فناورانه دولت دیده شده است. به گفته آن‌ها، در میانه این سردرگمی، دهلی‌نو دلیل چندانی نمی‌بیند که با ماسک به شیوه‌ای برخورد کند که ممکن است در کاخ سفید با واکنش منفی روبرو شود. هند همچنین مشکلات بزرگ‌تری با ایالات متحده دارد که از گلایه‌های هر سرمایه‌دار آمریکایی فراتر می‌رود. مقامات ارشد دو کشور این هفته اعلام کردند مذاکرات بر سر یک توافق تجاری دوجانبه به بن‌بست رسیده است. این موضوع تنش‌ها را بر سر مسائل دیگر، مانند خریدهای نفت روسیه توسط هند و تلاش ترامپ برای ورود به درگیری منطقه‌ای با پاکستان، تشدید کرده است. به‌طور جداگانه، واشنگتن روز پنجشنبه از تعلیق یک طرح مهاجرتی خبر داد که به کارگران خارجی -از جمله بسیاری از هندی‌ها- مسیری برای اقامت دائم می‌داد. سهام شرکت خدمات مشاوره‌ای تاتا یا تی‌سی‌اس (Tata Consultancy Services - TCS) که نامش در میان شرکت‌های ذکر شده در این اطلاعیه بود پس از نتایج مالی امیدوارکننده، بیشترین رشد خود را در بیش از ۱۲ هفته گذشته در بمبئی ثبت کرد. پیش‌تر گروه لابی نسکام (Nasscom) اعلام کرده بود که غول‌های فناوری اطلاعات هند وابستگی خود را به ویزاهای اچ-وان‌بی (H-1B) به میزان قابل‌توجهی کاهش داده‌اند. «ویزای H-1B» نوعی ویزای کار غیرمهاجرتی در آمریکاست که به شرکت‌ها اجازه می‌دهد متخصصان فنی خارجی (به‌ویژه مهندسان نرم‌افزار هندی) را استخدام کنند. این نوع نگاه به بخش شرکتی هند نیز سرایت کرده است. برخی از قدرتمندترین میلیاردرهای این کشور زمانی که به نظر می‌رسید ماسک هم به هند و هم به دولت جدید آمریکا نزدیک می‌شود، برای اعلام شراکت با استارلینک شتافتند. به گفته این منابع، اکنون در حالی که استارلینک در بلاتکلیفی نظارتی به سر می‌برد، فشار چندانی روی آن‌ها برای اجرای آن توافق‌ها وجود ندارد. تردید هند در موقعیت نامناسبی برای ماسک رقم می‌خورد؛ کسی که نیاز او به این کشور مسلماً در حال افزایش است. هند یکی از معدود بازارهای بزرگی است که کسب‌وکارهای او هنوز فضای قابل‌توجهی برای توسعه در آن دارند. هند سال‌ها به دنبال جلب نظر تسلا بود، با این امید که ماسک خودروها را در داخل این کشور بسازد و با خود سرمایه‌گذاری، اشتغال و فناوری پیشرفته تولید بیاورد. تسلا اما در عوض با خودروهای وارداتی وارد شد و اولین نمایشگاه خود را در ژوئیه ۲۰۲۵ در بمبئی افتتاح کرد، بدون آنکه تعهدی به ساخت کارخانه محلی که دهلی‌نو خواهان آن بود بدهد. پانزده ماه بعد، این شرکت با فروشی در حدود ۱۰۰۰ دستگاه خودرو دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ رقمی بسیار ناچیز برای شرکتی که سال گذشته بیش از ۶۲۵ هزار دستگاه خودرو در چین و ۵۸۹ هزار دستگاه دیگر در آمریکا تحویل داده است. در همین حال، رقبایی مانند شرکت بی‌وای‌دی (BYD) و وین‌فست اتو (VinFast Auto) به طور پیوسته حضور خود را در بازار خودروهای برقی هند گسترش داده‌اند و تسلا را به بازیگری ناموفق در به دست آوردن سهم بازار تبدیل کرده‌اند. ایکس منبع دیگری از اصطکاک بوده است. شرکت رسانه اجتماعی ماسک با دستورهای دولتی مبنی بر حذف محتوا مبارزه کرده و موضع تقابلی‌تری نسبت به برخی دیگر از شرکت‌های فناوری آمریکایی فعال در هند اتخاذ کرده است. علاوه بر این‌ها، خلف وعده‌ها در سفرها نیز وجود دارد. ماسک قرار بود در آوریل ۲۰۲۴ برای دیدار با مودی و اعلام احتمالی برنامه‌های سرمایه‌گذاری تسلا به هند سفر کند. اما او در آخرین لحظه با اشاره به «تعهدات بسیار سنگین تسلا» سفر را لغو کرد و وعده داد اواخر همان سال بیاید. چند روز بعد، او به جای هند در پکن آفتابی شد و بر این زخم نمک پاشید. پس از گفتگو با مودی در آوریل ۲۰۲۵، ماسک بار دیگر وعده خود را زنده کرد و گفت مشتاقانه منتظر سفر به هند در «اواخر امسال» است. آن سفر نیز انجام نشد. این بی‌اعتنایی‌های مکرر نماد تلاشی شد که سرشار از انتظار بود اما تعهدات ملموس اندکی به همراه داشت. آجی سریواستاو بنیان‌گذار مؤسسه پژوهشی تجارت جهانی گفت: خطر برای ماسک این است که توازن اهرم‌های فشار در حال تغییر است. هند زمانی خشنودی او را به عنوان پاداشی دنبال می‌کرد که می‌توانست کارخانه خودروهای برقی، فناوری پیشرفته ماهواره‌ای و میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری به همراه بیاورد. امروز تسلا و استارلینک هر دو به مسیرهای جدیدی برای رشد نیاز دارند، اما هند در حال دستیابی به گزینه‌های جایگزین بومی برای آن خودروها و ماهواره‌ها است. ریلاینس و ایرتل بر بازار مخابرات این کشور مسلط هستند و آمبانی به دنبال ساخت یک رقیب بومی برای استارلینک با سودای پرتاب صدها ماهواره به فضا در چند سال آینده است. به همین ترتیب، تسلا وارد بازار خودرویی شده که زیر بار تعرفه‌های وارداتی سنگین قرار دارد و مملو از تولیدکنندگان داخلی و بین‌المللی است که برای کسب سهمی از این بازار رقابت می‌کنند.