ثبت‌نام امروز و تحویل در ۱۴۰۶؛ ماجرای انتظار طولانی خریداران خودرو در ایران

حذف قرعه‌کشی در طرح‌های جدید خودروسازان صف را از میان نبرده و متقاضیان را با قیمت غیرقطعی و میانگین انتظار ۱۳ ماهه روبه‌رو کرده است. سایپا در تازه‌ترین طرح فروش خود، دو محصول کوییک GX-L و پارس نوآ را بدون قرعه‌کشی عرضه کرده؛ خبری که در نگاه اول می‌تواند به معنای ساده‌تر شدن مسیر خرید خودرو باشد. اما پشت عبارت بدون قرعه‌کشی، صف تازه‌ای شکل گرفته؛ صفی که به‌جای شانس، با زمان و نقدینگی سنجیده می‌شود. در این طرح، قیمت خودروها قطعی نیست و موعد تحویل کوییک GX-L برای آبان و آذر ۱۴۰۶ و پارس نوآ برای بهمن و اسفند ۱۴۰۶ تعیین شده است. بنابراین کسی که در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ ثبت‌نام می‌کند، برای دریافت کوییک باید حدود ۱۳ تا ۱۴ ماه و برای تحویل پارس نوآ حدود ۱۶ تا ۱۷ ماه منتظر بماند. این طرح سایپا نشان می‌دهد زمان انتظار برای تحویل، حالا به بخش مهم‌تری از تجربه خرید تبدیل شده است. بررسی زومان از طرح‌های فروش ایران‌خودرو و سایپا در سال ۱۴۰۵ نیز همین تصویر را تأیید می‌کند: در بسیاری از طرح‌ها، مشتری به‌جای دریافت خودرو در مدت کوتاه، باید چند ماه تا نزدیک دو سال در صف تحویل بماند. یعنی قرعه‌کشی از مسیر خرید حذف شده، اما انتظار نه. مشتری، دیگر منتظر اعلام برنده شدن نیست؛ حالا باید نزدیک به یک سال و نیم منتظر بماند تا خودرو تولید و تحویل شود. صف خودرو دیگر جلوی نمایندگی یا در قرعه‌کشی دیده نمی‌شود؛ این صف داخل قرارداد، سامانه فروش و تقویم تولید شکل گرفته است. بررسی طرح‌های فروش ایران‌خودرو و سایپا در سال ۱۴۰۵، با کنار گذاشتن فروش‌های فوری و تحویل‌های ۳۰، ۹۰ و ۱۲۰روزه، نشان می‌دهد مدت انتظار مشتریان بسیار طولانی‌تر از تصور معمول است. برای محاسبه میانگین زمان انتظار، وسط بازه تحویل هر طرح در نظر گرفته شد و سپس میانگین این بازه‌ها به دست آمد. مشارکت در تولید – اردیبهشت ۱۴۰۵ مشارکت در تولید «عید تا عید» – خرداد طرح‌های فروش ایران خودرو و زمان انتظار در سایپا نیز بیشتر طرح‌های مشارکت در تولید در محدوده ۱۲ تا ۱۸ ماه قرار داشته‌اند و برخی طرح‌های دو مرحله‌ای، انتظار ۱۳ تا ۲۱ ماهه ایجاد کرده‌اند. با محاسبه میانگین وسط بازه‌های این طرح‌ها، زمان انتظار در ایران‌خودرو حدود ۹ ماه، در سایپا حدود ۱۴ ماه و میانگین کلی طرح‌های غیرفوری نزدیک به ۱۳ ماه به دست می‌آید. این محاسبه بر اساس میانگین ساده بازه‌هاست و تعداد خودروهای عرضه‌شده در هر طرح را وزن‌دهی نمی‌کند. پیش‌فروش – ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ مشارکت در تولید – ۲۲ اردیبهشت مشارکت در تولید – ۳ خرداد مشارکت در تولید – ۹ خرداد مشارکت در تولید – ۱۷ خرداد مشارکت در تولید – ۲۶ خرداد مشارکت در تولید – ۷ تیر مشارکت در تولید – ۲۱ تیر مشارکت در تولید – ۶ مرداد مشارکت در تولید – ۱۷ مرداد مشارکت در تولید – ۱ شهریور مشارکت دو مرحله‌ای – ۲۲ شهریور مشارکت دو مرحله‌ای – ۱۲ مهر مشارکت در تولید – ۱۹ مهر طرح‌های فروش سایپا و زمان انتظار مرور عرضه‌های سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد کفه فروش خودروسازها بیشتر به سمت پیش‌فروش و مشارکت در تولید رفته است. فروش فوری و تحویل نزدیک همچنان وجود داشته، اما بخش مهمی از عرضه‌های ایران‌خودرو و سایپا به خودروهایی اختصاص پیدا کرده که قرار است در ماه‌های آینده یا حتی سال بعد تولید و تحویل شوند. این مدل برای خودروساز یک مزیت مهم دارد؛ بخشی از منابع مالی پیش از تولید یا تحویل خودرو دریافت می‌شود و شرکت می‌تواند از آن برای تأمین سرمایه در گردش و ادامه تولید استفاده کند. در مقابل، بخشی از ریسک افزایش قیمت خودرو، تغییر هزینه‌های قانونی و هزینه‌های تولید به زمان تحویل منتقل می‌شود. برای مشتری، ماجرا پیچیده‌تر است. او امروز بخشی از پول خودرو را می‌پردازد، اما قیمت نهایی را در آینده می‌فهمد و باید چند ماه تا چند سال برای تحویل خودرو منتظر بماند. نمونه روشن این شیوه، آخرین طرح مشارکت در تولید سایپا در ۱۹ مهر است. در این طرح، کوییک GX-L و پارس نوآ با قیمت غیرقطعی عرضه شدند؛ کوییک قرار است در آبان و آذر ۱۴۰۶ و پارس نوآ در بهمن و اسفند ۱۴۰۶ تحویل داده شود. سایپا برای این دوره، سود مشارکت سالانه ۲۰.۵ درصد تعیین کرده است. با این‌حال، این سود به‌تنهایی ابهام قیمت نهایی و هزینه فرصت خواب پول را از بین نمی‌برد؛ زیرا خریدار تا زمان تحویل، هم از مبلغ پرداخت‌ شده استفاده نمی‌کند و هم نمی‌داند خودرو را در نهایت با چه قیمتی تحویل خواهد گرفت. در نهایت، اتفاق مهم سال ۱۴۰۵ تغییر شکل صف خودروست، نه حذف آن. خودروساز به‌جای اینکه فقط خودروی آماده بفروشد، بخشی از تولید آینده‌اش را پیشاپیش عرضه می‌کند و مشتری هم به‌جای دریافت سریع خودرو، عملاً جای خود را در برنامه تولید می‌خرد.