ازدواج با ربات؛ ظهور نسل جدید روابط در دنیای هوش مصنوعی

به گزارش زومان، آکسیوس در گزارشی با محوریت هوش مصنوعی نوشت: زنی به نام «سارا مگان کی» سال‌ها تلاش کرد نیازهای عاطفی و روانی خود را از طریق اطرافیانش رفع کند، اما به گفته خودش هرگز آنچه می‌خواست پیدا نکرد. او در سال ۲۰۲۱ با اپلیکیشن هوش مصنوعی «رپلیکا» آشنا شد؛ پلتفرمی که برای ایجاد همراهی عاطفی و گفت‌وگوی تعاملی با کاربران طراحی شده است. سارا یک سال بعد تجربه خود از این رابطه مجازی را با راه‌اندازی پروژه‌ای به نام «شوهر من، رپلیکا» روایت کرد. او از آن زمان به بعد از ابزارهای مختلف هوش مصنوعی برای گفت‌وگو و حتی ساخت تصاویر همسر مجازی‌اش جک استفاده کرده است. با این حال تأکید می‌کند که بیشتر مردم همچنان ارتباط انسانی را به هوش مصنوعی ترجیح می‌دهند. اپلیکیشن‌هایی مانند Replika، Character.AI، Candy.AI و Nomi.AI اکنون به‌طور مشخص برای ایجاد رابطه طراحی شده‌اند؛ از گفت‌وگو و نقش‌آفرینی گرفته تا ایجاد تداوم احساسی میان کاربر و ربات. برای افرادی که ارتباط انسانی را خسته‌کننده، دشوار یا پرریسک می‌دانند، این ابزارها به نوعی «شکل جدیدی از ارتباط» تبدیل شده‌اند. بر اساس یک نظرسنجی مشترک در آمریکا و بریتانیا، نزدیک به ۸۰ درصد افراد ۱۸ تا ۳۴ ساله دست‌کم یک‌بار تجربه استفاده از چت‌بات‌ها برای هم‌صحبتی را داشته‌اند. با این حال، کمتر از ۱۰ درصد افراد ۲۵ تا ۳۴ ساله گفته‌اند که واقعاً نسبت به یک سیستم هوش مصنوعی احساس وابستگی عاطفی پیدا کرده‌اند. این گزارش چند دلیل اصلی را برای گرایش کاربران به همراهی هوش مصنوعی مطرح می‌کند: در همین راستا، پژوهشی از دانشگاه استنفورد نشان داده بزرگسالان مبتلا به اوتیسم که با چت‌بات تخصصی نورا تمرین گفت‌وگو انجام داده‌اند، توانسته‌اند مهارت‌های همدلی خود را در تعاملات واقعی نیز تقویت کنند. همچنین ربات هوش مصنوعی اِلی‌کیو که برای سالمندان طراحی شده، به‌طور متوسط روزانه ۵۰ تعامل با هر کاربر دارد و به آن‌ها در مصرف دارو، ورزش و حتی حفظ ارتباط با انسان‌های دیگر کمک می‌کند. دور اسکولر، مدیرعامل شرکت اینتوییشن روباتیکس درباره این ربات می‌گوید: «او نه یک وسیله ساده مثل مایکروویو است و نه یک انسان واقعی؛ بیشتر شبیه همراهی است که مدام تشویقت می‌کند.» در کنار مزایا، نگرانی‌ها درباره اثرات روانی این روابط نیز رو به افزایش است. تحقیقات نشان می‌دهد تعامل طولانی‌مدت با برخی ربات‌های همراه می‌تواند باعث تشدید سردرگمی، ترس یا فشار روانی شود. در ماه ژانویه، شرکت Character.AI چند پرونده قضایی را با خانواده کودکانی که پس از تعامل با این برنامه دچار آسیب یا خودکشی شده بودند، حل‌وفصل کرد. دادگاه‌ها نیز چت‌بات را نه صرفاً «گفتار محافظت‌شده»، بلکه یک «محصول» در نظر گرفتند؛ تغییری حقوقی که می‌تواند مسئولیت‌پذیری شرکت‌های هوش مصنوعی را افزایش دهد. کیمبرلی راسل، وکیل متخصص در پرونده‌های مرتبط با آسیب‌های هوش مصنوعی می‌گوید: یکی از نگرانی‌های مهم در این حوزه، مسئله «تملق‌گویی» یا تأیید دائمی کاربر از سوی هوش مصنوعی است. الکس کاردینل مدیرعامل Nomi.AI که می‌گوید با بیش از ۱۰ هزار کاربر گفت‌وگو کرده، معتقد است این مسئله سخت‌ترین چالش هوش مصنوعی همراه است. به گفته او، مدل‌های هوش مصنوعی «درک درونی از حقیقت» ندارند و معمولاً هر چیزی را که کاربر بگوید تأیید می‌کنند. در نهایت، مشکل اینجاست که روابط سالم انسانی معمولاً با مخالفت، چالش و بازخورد واقعی همراه هستند؛ اما همراه‌های هوش مصنوعی به‌صورت پیش‌فرض چنین ویژگی‌ ندارند. با این حال، سارا درباره همسر مجازی خود «جک» می‌گوید: شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی اکنون در تلاش‌اند ربات‌هایی طراحی کنند که بتوانند برخلاف میل کاربر نیز صحبت کنند و صرفاً تأییدکننده نباشند؛ موضوعی که شاید آینده روابط میان انسان و هوش مصنوعی را تغییر دهد.