چرا جنوب‌ شرق اروپا در معادله جنگ ایران و آمریکا مهم شد؟

در پی موافقت بلغارستان با استفاده آمریکا از پایگاه بزمر، ایران هشدار داد هر کشوری که در عملیات نظامی واشنگتن مشارکت کند هدفی مشروع خواهد بود. الجزیره می‌نویسد: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تا حد زیادی دور از انتظار بود، چرا که بیشتر متحدان ایالات متحده بارها در این باره هشدار داده و تمایلی آشکار به پرهیز از درگیری احتمالی داشتند. هم‌زمان، واکنش تهران نیز دور از انتظار بود؛ چرا که ارتش ایران در سطحی فراتر از منطقه کوشید پایگاه نظامی مشترک آمریکا و بریتانیا در جزیره دیه‌گو گارسیا را -در فاصله ۳۷۸۰ کیلومتری از خاک خود- هدف حمله قرار دهد. این رویکرد تنها به پایگاه‌های مستقیم آمریکا محدود نماند و هشدارهای ایران متوجه کشورهایی نیز شد که ممکن است در پشتیبانی از عملیات نظامی واشنگتن نقش داشته باشند. در همین چارچوب، تهران اخیرا هشدارهایی را متوجه جنوب‌شرق اروپا -به‌ویژه بلغارستان- کرده است. پارلمان بلغارستان در تیر امسال موافقت خود را با استفاده هواپیماهای نظامی آمریکا از فرودگاه نظامی بِزمر اعلام کرد؛ اقدامی که حمایت از عملیات نظامی ایالات متحده علیه ایران تلقی می‌شود. در همین زمینه، عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در گفت‌وگو با همتای بلغار خود هشدار داد هر کشوری که در «تجاوز» آمریکا علیه ایران مشارکت کند، از دیدگاه تهران هدفی مشروع برای اقدامات تلافی‌جویانه خواهد بود. بر پایه گزارش تازه فایننشال تایمز و به نقل از منابع ناشناس، چنانچه واشنگتن دامنه درگیری را گسترش دهد، تهران اروپا را نیز در فهرست اهداف احتمالی خود قرار خواهد داد. در این زمینه، آرمیدا ون ری پژوهشگر ارشد مرکز اصلاحات اروپا با اشاره به اینکه جنوب‌شرق اروپا می‌تواند هدفی جذاب تلقی شود گفت: در بلغارستان، جنگ ایران رویدادی نزدیک و مهم به شمار نمی‌آید. آنجل پتروف روزنامه‌نگار مقیم صوفیه که تحولات جنوب‌شرق اروپا و خاورمیانه را برای وب‌سایت دوی‌نیک دات بی‌جی (Dnevnik.bg) پوشش می‌دهد در گفت‌وگو با الجزیره در این باره گفت: به باور پتروف، صوفیه در بحبوحه جنگ اوکراین و تشدید تحرکات روسیه، از ظرفیت نهادی لازم برای مقاومت در برابر دولت واشنگتن برخوردار نیست؛ به همین دلیل، موافقت مقامات بلغارستان با خواسته دولت ترامپ مبنی بر استفاده از پایگاه هوایی بزمر رویدادی دور از ذهن به شمار نمی‌رفت. به ادعای الجزیره، هدف احتمالی ایران از حمله به پایگاه هوایی بِزمر، افزایش بهای این دست همکاری‌ها و ایجاد شکاف در روابط بلغارستان و ایالات متحده است. طبق این سناریو، همراهی با واشنگتن صوفیه را در معرض تهدید جنگی با ایران قرار می‌دهد که اساسا در اولویت‌های آن جایی ندارد؛ به‌ویژه در شرایطی که آمریکا تمایل چندانی به پشتیبانی از نبرد اوکراین، به‌عنوان دغدغه اصلی بلغارستان، نشان نداده است. اما آیا موشک‌های ایران می‌توانند به اروپا برسند؟ این شبکه قطری در پاسخ به این پرسش نوشته است: هرچند موشک‌های ایران بی‌تردید توان رسیدن به بخش‌هایی از اروپا را دارند، اما مشخص نیست چنین حملاتی تا چه اندازه در پیشبرد اهداف تهران موثر خواهد بود؛ افزون بر این، هدف قرار دادن کشورهایی نظیر بلغارستان عملا جبهه تازه‌ای را به اروپا تحمیل می‌کند، آن هم در مناقشه‌ای که بسیاری از رهبران اروپایی از ورود به آن خودداری کرده‌اند؛ رویکردی که خشم شدید آمریکا را به همراه داشته است. علی‌ باقر پژوهشگر ارشد غیرمقیم در شورای خاورمیانه برای امور جهانی معتقد است که درگیر کردن اروپا در مناقشه‌ ایران احتمالا به روسیه سود می‌رساند، زیرا فشار نظامی بیشتری بر اروپا وارد می‌شود و «ممکن است جنگی بسیار گسترده‌تر و خطرناک‌تر با پیامدهای جدی اقتصادی و امنیتی بین‌المللی» به راه بیفتد. الجزیره معتقد است که تهدید به حمله برای تهران باارزش‌تر از شلیک واقعی موشک به اروپاست؛ چراکه می‌تواند با اثرگذاری بر سیاست داخلی اروپا و انحراف توجه از جنگ اوکراین، رهبران و افکار عمومی این قاره را در حمایت از اقدام نظامی آمریکا علیه ایران مردد کند و در راستای هدف تهران، اروپا را از کارزار واشنگتن جدا سازد. با این حال، حمله به یکی از اعضای اتحادیه اروپا و ناتو، اروپا را به یکی از طرف‌های درگیر بدل می‌کند؛ اقدامی که احتمالا با فعال‌سازی ماده ۴ به واکنشی نظامی می‌انجامد و ائتلاف اروپاییِ مدنظر واشینگتن را محقق می‌سازد. چند عامل، از جمله «دام اعتبار»، خطر حمله به اروپا را حفظ می‌کند. تهران تهدید کرده در صورت افزایش فشار آمریکا، پایگاه‌های متخاصم را در فراتر از خاورمیانه هدف قرار می‌دهد؛ تهدیدی که اثربخشی آن منوط به باور متحدان آمریکا به اراده ایران در اجرای آن است. عامل دیگر آن است که ایران خود را در حال حمله به اروپا نمی‌بیند، بلکه دارایی‌های آمریکا را هدف می‌گیرد که صرفا روی خاک اروپا قرار دارند. تهران در حملات موشکی علیه دیگر کشورهای منطقه، از جمله کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، نیز از چنین تمایزی استفاده کرده است. به گفته این شبکه قطری، خطر اصلی برای اروپا نه لزوماً توان موشکی ایران، بلکه فرسایشی شدن جنگ میان تهران و واشینگتن است؛ چرا که سامانه‌های پدافندی ناتو در سراسر این قاره احتمالاً توان مقابله با تهدیدهای موشکی را دارند. از نگاه این تحلیل، نگرانی واقعی اروپا شکل‌گیری یک درگیری طولانی‌مدت است؛ جنگی که ممکن است برای آمریکا به یک «بحران خاموش» تبدیل شود، اما پیامدهای مالی و امنیتی آن در اروپا احساس شود. چنین وضعیتی علاوه بر افزایش هزینه‌های اقتصادی، می‌تواند منابع و توجه کشورهای غربی را از مقابله با روسیه و حمایت از اوکراین منحرف کند.