اشاره‌های جدید درباره پاردایم هسته‌ای: محسن رضایی به چه می‌اندیشد؟

سخنان اخیر محسن رضایی درباره کارآمدی بازدارندگی و لزوم بازنگری در تعهدات، بحث‌ها پیرامون دکترین هسته‌ای را داغ کرد. گفت‌و‌گوی تلویزیونی محسن رضایی دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی در شامگاه شنبه بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و خارجی داشت؛ به‌ویژه بخشی از اظهارات او که در آن به سابقه همکاری ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و پایبندی تهران به تعهدات هسته‌ای اشاره کرد. رضایی در این سخنان با اشاره به روند نظارت‌های بین‌المللی بر برنامه هسته‌ای ایران گفت که تهران در سال‌های گذشته همکاری گسترده‌ای با آژانس داشته و از نظر پایبندی به مقررات هسته‌ای، در مقایسه با بسیاری از کشورها عملکرد قابل قبولی داشته است. اما نقطه اصلی اظهارات رضایی، ارتباط میان «پایبندی به تعهدات» و «بازدارندگی» بود. او با اشاره به همکاری‌های گسترده ایران با آژانس و پذیرش برجام، این پرسش را مطرح کرد که اگر رعایت محدودیت‌های بین‌المللی مانع تهدید نظامی نشود، منطق ادامه این مسیر چیست؟ رضایی در این باره گفت: این بخش از سخنان رضایی بیش از دیگر اظهارات او مورد توجه قرار گرفت؛ چرا که موضوع «دکترین هسته‌ای» جمهوری اسلامی ایران را بار دیگر به یکی از بحث‌های مطرح تبدیل کرد. سابقه اظهارات محسن رضایی نشان می دهد او از دوران جنگ به داشتن دکترین هسته ای نیم نگاهی داشته است. شاهد آن نامه‌ای است که رضایی در دوران فرماندهی سپاه پاسداران، در دوم تیر ۱۳۶۷ به اکبر هاشمی رفسنجانی نوشته بود، او بر ضرورت تقویت توان نظامی کشور برای تحقق اهداف جنگ تأکید کرده بود. در این نامه، رضایی به موضوعاتی مانند دستیابی به تجهیزات پیشرفته، تأمین هواپیما و تلاش برای ساخت سلاح‌های لیزری و اتمی اشاره کرده و نوشته بود که این موارد از ضرورت‌های نبرد و عوامل مؤثر در پیروزی هستند. این سابقه نشان می‌دهد که نگاه رضایی بر همین تفکر استوار بوده؛ رویکردی که در سخنان اخیر او نیز با ادبیاتی متفاوت تکرار شد. اظهارات اخیر رضایی با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو شد. یکی از واکنش‌های قابل توجه از سوی سید نظام‌الدین موسوی، نماینده ادوار مجلس مطرح شد. او با استقبال از سخنان رضایی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: موسوی تأکید کرد که با توجه به این مواضع صریح، سطح حفاظت از دبیر شورای عالی امنیت ملی باید افزایش یابد. جمهوری اسلامی تا قبل از جنگ ۴۰ روز سیاست رسمی خود را در آستانه هسته‌ای شدن اعلام می‌کرد. حتی معاون حقوقی وزیر خارجه در جمع‌های مختلف تذکر می‌داد که نخبگان و رسانه‌ها از واژه تغییر دکترین استفاده نکنند چون وقتی ما می‌توانیم از تغییر کترین صحبت کنیم که دارای سلاح هسته‌ای باشیم اما جمهوری اسلامی برنامه‌ای برای تعریف دکترین ندارد. حالا اما واکنش موسوی که چهره ای نزدیک به جریان حاکم است از دکترین نشان‌دهنده نگاهی جدید در داخل کشور هست که معتقد است تجربه سال‌های گذشته و حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی، می‌تواند ضرورت بازنگری در سیاست بازدارندگی هسته‌ای را مطرح کند.