ماموریت مرموز سوخو

پرواز یک Su-35S در سومی، از سنجش دفاع اوکراین تا تغییر الگوی حمله روسیه، پرسش‌های تازه‌ای را مطرح کرده است. نیروی هوافضای روسیه با یک فروند جنگنده سوخو-۳۵ اس (Su-35S) وارد حریم هوایی تحت کنترل اوکراین در منطقه سومی شد. آنطور که سایت میلیتاری واچ مگزین گزارش داده، این جنگنده بر فراز شهر اوگرودیپرواز کرد، سپس یک موشک هدایت‌ شونده Kh-59/69 را به سمت شهر سومی شلیک کرد و بعد از آن سالم به حریم هوایی تحت کنترل روسیه در منطقه کورسک بازگشت. اما چرا این عملیات هوایی روسیه اهمیت دارد؟ اگر این روایت تأیید شود، با رخدادی غیرمعمول روبه‌رو خواهیم بود؛ زیرا جنگنده‌های نسل چهارم روسیه در طول جنگ اوکراین معمولا از ورود مستقیم به حریم هوایی اوکراین پرهیز کرده‌اند و حملات خود را بیشتر با موشک‌های دوربرد و بمب‌های سرشی انجام داده‌اند. چنین اقدامی می‌تواند نشانی از تغییر در الگوی عملیاتی نیروی هوایی روسیه باشد که احتمالا در پی کاهش تهدید سامانه‌های دفاع هوایی اوکراین یا دست‌کم ارزیابی روسیه از پایین‌ آمدن ریسک عبور از مرز هوایی رقم خورده است. سناریوی دیگر، بهره‌گیری از شکاف‌های موقت در پوشش راداری یا شبکه موشکی اوکراین خواهد بود. سوخو-۳۵ اس برای آزمودن و نفوذ در محیط‌های دفاع هوایی دشمن طراحی شده و مجموعه‌ای از سامانه‌های پیشرفته را با خود حمل می‌کند. رادار Irbis-E از قدرتمندترین رادارهای شناخته‌ شده در رده خود به‌شمار می‌رود و در کنار آن، دو رادار کمکی AESA باند L و غلاف‌های پیشرفته جنگ الکترونیک قرار دارند که با ایجاد اختلال در سامانه‌های دشمن، احتمال بقا و موفقیت ماموریت را بالا می‌برند. تک‌سرنشین بودن این جنگنده هم اهمیت دارد. سوخو-۳۵ اس نسبت به پلتفرم‌هایی مانند سوخو-۳۰ دوکابینه یا جنگنده کم‌تعداد سوخو-۵۷ گزینه کم‌ریسک‌تری برای ماموریت‌های نفوذی به نظر می‌رسد. سوخو-۵۷ تنها جنگنده روسی است که تاکنون سابقه انجام عملیات‌های قابل توجه در نزدیکی سامانه‌های دفاع هوایی دشمن را داشته است؛ موضوعی که معمولا به بقاپذیری بالاتر آن نسبت به دیگر جنگنده‌های تاکتیکی روسیه نسبت داده می‌شود. اما هدف روسیه از انجام این عملیات چه بود؟ پرواز سوخو-۳۵ در آسمان اوگرودی موجب شد این جنگنده بسیار بیشتر از حد معمول به سامانه‌های پدافند هوایی اوکراین نزدیک شود؛ موضوعی که فرضیه سنجش و ارزیابی واکنش دفاعی این کشور را تقویت می‌کند. جنگنده‌ای که برای مدت کوتاهی وارد محدوده‌ای نزدیک به مرز می‌شود، می‌تواند داده‌های ارزشمندی درباره پوشش راداری اوکراین، سرعت واکنش سامانه‌های دفاعی و محل استقرار احتمالی موشک‌های زمین‌به‌هوا جمع‌آوری کند. حتی اگر ماموریت به‌دنبال ماندن طولانی مدت در عمق خاک اوکراین نبوده باشد، همین عبور کوتاه می‌تواند نشان دهد فرماندهی اوکراین تا چه اندازه قادر است به یک هدف پرسرعت واکنش نشان دهد. احتمال دیگر این است که جنگنده روسی از رخنه‌ای در سامانه هشدار و رهگیری اوکراین بهره برده باشد؛ وقفه‌ای که در میدان نبرد شاید تنها چند دقیقه ادامه یابد، اما برای برنامه‌ریزی حمله بعدی فرصت مناسبی فراهم می‌کند. با کاهش سریع ذخایر سامانه‌های دفاع هوایی S-300 که اوکراین از دوران شوروی در اختیار داشت، سامانه‌های آمریکایی پاتریوت و موشک‌های رهگیر PAC-2 و PAC-3 به مهم‌ترین بخش شبکه دفاع هوایی دوربرد این کشور تبدیل شده‌اند. این سامانه‌ها توان مقابله با هواپیماها و موشک‌ها در فاصله‌های زیاد را دارند، اما رهگیرهای آنها بسیار گران‌اند و جایگزینی‌شان نیز دشوار شده است. به باور شماری از تحلیلگران، افت ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت احتمالا توانایی روسیه را برای اجرای حملات نفوذی تقویت کرده است. این وضعیت، هم‌زمان با نابودی چند سامانه پدافندی در حملات روسیه، فشار مضاعفی بر شبکه دفاع هوایی اوکراین وارد آورده و زمینه را برای ایجاد رخنه‌های موقت در آن فراهم‌تر می‌کند. اگر مسکو به این جمع‌بندی رسیده باشد که ذخایر رهگیر اوکراین کاهش یافته، احتمال دارد تمایل بیشتری برای به‌کارگیری جنگنده‌های تاکتیکی در فاصله نزدیک‌تر به خاک اوکراین پیدا کند. در چنین شرایطی، روسیه به‌جای تصور وجود یک چتر پدافندی یکپارچه بر فراز سراسر اوکراین، در پی شناسایی آسیب‌پذیری‌های محلی است و مسیرهای پروازی، مکان‌های شلیک و شیوه‌های حمله خود را متناسب با همین روزنه‌ها بازتنظیم می‌کند. منطقه سومی به‌دلیل نزدیکی به کورسک روسیه اهمیت ویژه‌ای دارد. هواپیماهای روسی که از پایگاه‌ها و حریم هوایی غرب روسیه فعالیت می‌کنند، در زمانی کوتاه می‌توانند به این منطقه برسند. روسیه همچنین در نزدیکی مرز از پوشش گسترده حسگرها و سامانه‌های شناسایی برخوددار است. این موقعیت جغرافیایی به جنگنده‌های روسیه امکان می‌دهد دست به حملات نفوذی کوتاه‌مدت بزنند؛ اقداماتی که اجرای آن‌ها در عمق خاک اوکراین به‌مراتب سخت‌تر خواهد بود. از سوی دیگر، حفاظت از سومی اوکراین را با چالش بزرگی در زمینه مدیریت منابع روبه‌رو کرده؛ چرا که ایجاد یک چتر پدافند هوایی همیشگی در سراسر مرز شمال‌ شرقی، مستلزم استفاده از شمار فراوانی سامانه پرتاب، رادار و موشک‌های رهگیر است. روسیه می‌تواند با تغییر مسیرها، نقاط پرتاب و شیوه‌های حمله از شکاف‌های موجود در این شبکه استفاده کند. سوخو-۳۵ (Sukhoi Su-35) یکی از پیشرفته‌ترین جنگنده‌های نسل ۴.۵ روسیه است که بر پایه جنگنده مشهور سوخو-۲۷ توسعه یافت. این هواپیما یک جنگنده تک‌سرنشین، دوموتوره و برتری هوایی به‌شمار می‌رود و در ناتو با نام فلانکر-E/M شناخته می‌شود. پیشینه این جنگنده به پروژه Su-27M در دوران شوروی بازمی‌گردد؛ طرحی که هدف نخست آن توسعه نسخه‌ای ارتقایافته از سوخو-۲۷ برای انجام ماموریت‌های چندمنظوره در کنار نبردهای هوایی بود. با این حال، پس از فروپاشی شوروی روند پروژه دگرگون شد و شرکت سوخو کوشید آن را با نام سوخو-۳۵ روانه بازارهای صادراتی کند. نسخه مدرن این جنگنده در دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت و بخشی از فناوری‌های برنامه ساخت جنگنده نسل پنجم سوخو-۵۷ را در خود جای داد. نسخه‌ای که با نام Su-35S وارد خدمت نیروی هوافضای روسیه شد، به کابین جدید، سامانه کنترل تسلیحات پیشرفته و موتورهای دارای قابلیت تغییر بردار رانش مجهز است. مانورپذیری بالا از بارزترین ویژگی‌های جنگنده سوخو-۳۵ به شمار می‌رود. موتورهای این جنگنده امکان اجرای مانورهای تهاجمی را در سرعت‌های پایین فراهم می‌کنند؛ قابلیتی که روس‌ها از آن با عنوان «ابرمانورپذیری» یاد می‌کنند. قلب سامانه رزمی سوخو-۳۵، رادار Irbis-E است که می‌تواند اهداف هوایی را در فاصله‌ای تا حدود ۴۰۰ کیلومتر شناسایی، چندین هدف را هم‌زمان رهگیری و علیه چند هدف به‌صورت هم‌زمان درگیری ایجاد کند. افزون بر آن، این جنگنده به سامانه‌های جنگ الکترونیک مانند Khibiny-M مجهز شده تا در برابر رادارها و سامانه‌های دشمن توان دفاعی بیشتری داشته باشد. در مجموع، سوخو-۳۵ را می‌توان پلی میان جنگنده‌های نسل چهارم کلاسیک و جنگنده‌های نسل پنجم دانست. این هواپیما از نظر پنهان‌کاری به سوخو-۵۷ نمی‌رسد، اما با ترکیب رادار قدرتمند، موشک‌های دوربرد، جنگ الکترونیک و مانورپذیری بالا، همچنان یکی از مهم‌ترین جنگنده‌های عملیاتی روسیه به‌حساب می‌آید. به‌نظر شما این پرواز یک آزمایش عملی بود یا فقط یک حمله محدود؟