یک گزارش محرمانه دردسرساز برای کرملین؛ پوتین از چه چیزی می‌ترسد؟

برکناری ناگهانی اقتصاددان ارشد روسیه پس از افشای گزارشی هشداردهنده، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا کرملین از بحران اقتصادی آینده می‌ترسد یا از آگاهی «تقریباً مطمئنم که با یک بحران اجتماعی روبه‌رو خواهیم شد... با سیاست‌های کلان اقتصادی فعلی، اقتصاد متوقف خواهد شد و جامعه بعید است آن را بپذیرد.» این سخنان آندری کلپاچ اقتصاددان ارشد بانک توسعه دولتی روسیه (VEB)، در نشست اقتصاددانان و دانشمندان برجسته در مسکو در ماه مه بود. او در گزارشی تند از سیاست پولی کرملین، هشدار داد روسیه بیش از هر زمان دیگری به چین وابسته خواهد شد و آشکارا گفت مسکو در رقابت فناورانه و اقتصادی، حتی در برخی زمینه‌ها، از اوکراین عقب افتاده است. اما برای سه ماه هیچ اتفاقی نیفتاد. نیوزویک در ادامه این گزارش می‌نویسد: کلپاچ همچنان به کار خود در VEB ادامه داد؛ تا اینکه رسانه‌های روسی هفته گذشته محتوای گزارش او را منتشر کردند. تا روز یکشنبه، او دیگر در سمت خود نبود. در غرب معمولاً تصور می‌شود پوتین به دلیل ترس مقام‌های روس از انتقال اخبار ناخوشایند، از واقعیت‌های بد کشور بی‌خبر می‌ماند. اما ماجرا درباره کلپاچ چیز دیگری را نشان می‌دهد: پوتین احتمالاً از این وضعیت خبر دارد؛ نگرانی اصلی کرملین این است که مردم روسیه نیز از آن باخبر نشوند. کلپاچ اقتصاددانی حاشیه‌ای نبود. او یکی از معتبرترین کارشناسان اقتصادی روسیه بود و ۱۰ سال در وزارت توسعه اقتصادی این کشور، ابتدا به‌عنوان مدیر پیش‌بینی و سپس معاون وزیر، فعالیت کرد. او در سال ۲۰۱۴ به VEB پیوست و اقتصاددان ارشد این بانک شد. او همچنین در هیئت‌مدیره برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های دولتی علمی و نظامی‌ـ‌فناورانه روسیه، از جمله روس‌اتم، شرکت کشتی‌سازی متحد و شرکت هواپیماسازی متحد، حضور داشت. بنابراین ارزیابی او از آینده روسیه وزن زیادی داشت. کلپاچ در گزارش «اقتصاد روسیه و چالش‌های ژئوپلیتیک» چهار نتیجه نگران‌کننده مطرح کرد. اول: اقتصاد روسیه توان تحمل یک رویارویی طولانی با غرب را ندارد. به گفته او، مسکو هم‌زمان هزینه سنگین جنگ را می‌پردازد و با نرخ بهره بالا و محدودیت‌های بودجه‌ای، اقتصاد غیرنظامی را تحت فشار قرار داده است. پیش‌بینی VEB رشد اقتصادی روسیه در سال ۲۰۲۶ را تنها ۰.۳ درصد اعلام کرده بود و سرمایه‌گذاری نیز قرار بود ۲.۵ درصد کاهش یابد. دوم: جنگ، وابستگی روسیه به چین را به سطحی خطرناک رسانده است. کلپاچ پرسید آیا روسیه همچنان می‌تواند یک قدرت مستقل باقی بماند یا به کشوری با «اقتصادی غیرحاکمیتی و به‌شدت وابسته به چین» تبدیل خواهد شد. او گفت وابستگی تجاری مسکو به پکن در بسیاری از زمینه‌ها حتی از وابستگی سابق روسیه به اتحادیه اروپا بیشتر شده است. سوم: جنگ اوکراین پیشرفت فناورانه و اقتصادی روسیه را تضعیف کرده است. کلپاچ صریح گفت: «ما در رقابت فناورانه و اقتصادی در جهان در حال شکست هستیم؛ نه فقط در برابر چین و آمریکا، بلکه از برخی جهات حتی در برابر اوکراین.» اما نتیجه چهارم از همه حساس‌تر بود. او هشدار داد بحران اجتماعی می‌تواند ناگهان رخ دهد؛ درست مانند فوریه ۱۹۱۷، زمانی که دودمان ۳۰۰ ساله رومانوف در جریان انقلاب روسیه سقوط کرد. کلپاچ یادآوری کرد که حتی لنین نیز چند ماه پیش از سقوط تزار تصور نمی‌کرد نسل خودش شاهد انقلاب باشد. VEB اعلام کرد کلپاچ در پایان هفته استعفا داده است. اما رسانه مستقل روسی «بل» به نقل از دو منبع گزارش داد که او به درخواست دفتر ریاست‌جمهوری روسیه برکنار شده است. این نخستین بار نبود که پیش‌بینی‌های کلپاچ برای دولت دردسر ایجاد می‌کرد. او سال‌ها واقعیت‌هایی را بیان کرده بود که مقام‌های روس تمایلی به شنیدنشان نداشتند، اما به دلیل اعتبار حرفه‌ای و وفاداری‌اش همچنان در ساختار قدرت باقی ماند. این بار اما یک تفاوت مهم وجود داشت: گزارش دیگر محرمانه نبود. با نزدیک شدن انتخابات پارلمانی، کرملین بیش از هر چیز به نمایش وحدت ملی نیاز دارد. کمبود سوخت، افزایش قیمت‌ها و مشکلات اقتصادی را می‌توان به تحریم‌ها، جنگ یا فشار غرب نسبت داد؛ اما گزارش کلپاچ پیام بسیار خطرناک‌تری دارد. این گزارش به مردم می‌گوید آینده روسیه می‌تواند با سختی اقتصادی، وابستگی بیشتر به چین و افول طولانی‌مدت همراه باشد. و از آن مهم‌تر، نشان می‌دهد که کرملین احتمالاً خودش این آینده را می‌بیند. پوتین حاضر است برای اهدافش در اوکراین هزینه سنگینی بپردازد؛ اما چیزی که نمی‌تواند تحمل کند، این است که مردم روسیه بفهمند این هزینه ممکن است آینده خودشان را نیز قربانی کند.