پشت پرده فرار اروپا از فناوری آمریکایی؛ نگرانی از «دکمه خاموش» همه‌گیر شد!

دولت‌های متحد آمریکا برای رهایی از مایکروسافت، لاکهید و دیگر غول‌های آمریکایی به‌دنبال جایگزین‌اند، اما بریدن این وابستگی بسیار سخت شده است. دیرک شروتر، وزیر دیجیتالی‌سازی ایالت اشلسویگ-هولشتاین آلمان، می‌گوید: «دلم برای هیچ‌چیز تنگ نشده است». او در یک تماس ویدیویی با اوپن‌تاک (جایگزین آلمانی مایکروسافت) توضیح می‌دهد که در دو سال گذشته حدود ۳۰ هزار نفر از کارمندان دولت این ایالت را از ابزارهای همکاری و بهره‌وری شرکت آمریکایی به گزینه‌های متن‌باز منتقل کرده است. اکنون هم فرایند جابه‌جایی کارکنان از ویندوز به لینوکس، یک سیستم‌عامل متن‌باز، آغاز شده و همین حرکت توجه مقام‌های دولتی دیگر را جلب کرده است. به‌ گزارش اکونومیست، علاقه رو‌به‌رشد به نرم‌افزار متن‌باز بازتاب واقعیت ژئوپلیتیکی تازه است. آمریکا سال‌ها از توان تجاری خود برای ضربه‌زدن به دشمنانش استفاده کرده، از جمله با اعمال تحریم علیه ایران و روسیه. اما اکنون حتی متحدانش هم نگران‌اند که واشنگتن دسترسی آن‌ها را به فناوری‌های حیاتی قطع کند یا دست‌کم در جریان یک مذاکره تجاری، چنین تهدیدی را مطرح سازد. دولت‌های خارج از آمریکا بررسی می‌کنند تا چه اندازه توان اداره‌کردن امورشان به تامین‌کنندگان آمریکایی وابسته است و همین ترس‌ها ماه مه گذشته شدت گرفت؛ زمانی که کریم خان، دادستان وقت دیوان کیفری بین‌المللی، پس از آنکه دونالد ترامپ به‌دلیل صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، علیه این دادگاه تحریم اعمال کرد، دسترسی‌اش به حساب ایمیل مایکروسافت را از دست داد؛ با این حال مایکروسافت می‌گوید خدماتش را قطع نکرده است. شوک دیگر در ژوئن امسال رخ داد، وقتی ترامپ آنتروپیک ( آزمایشگاه هوش مصنوعی) را وادار کرد دسترسی به تازه‌ترین مدل‌هایش را موقتا در کشورهای خارجی ببندد. متحدان آمریکا همچنین پارسال وقتی واشنگتن دو بار ارسال سلاح به اوکراین را متوقف کرد، متوجه این ریسک شدند. با وجود آنکه شرکت‌های آمریکایی سهم کوچکی از مناقصه‌های دولتی خارج از آمریکا به دست می‌آورند، محصولات و خدماتشان اغلب زیرساخت عملکردهای حیاتی دولت‌ها را شکل می‌دهد. از همین رو تلاش‌های گوناگونی برای کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان آمریکایی و پرورش گزینه‌های داخلی در جریان است. با این حال، در بسیاری از موارد، انجام چنین کاری فوق‌العاده دشوار خواهد بود. به‌ویژه اروپا به کانون تلاش‌ها برای حذف شرکت‌های آمریکایی از زنجیره‌های تأمین دولتی تبدیل شده است. دولت فرانسه در حال برنامه‌ریزی برای کنار گذاشتن مایکروسافت تیمز (Microsoft Teams) است و می‌خواهد برخی رایانه‌ها را به لینوکس منتقل کند. دولت‌های محلی، از جمله شهرهای رئوس در اسپانیا و آرهوس در دانمارک، به ارائه‌دهندگان ابری اروپایی مانند نکست‌کلاد و هتزنر، که هر دو آلمانی هستند، روی آورده‌اند. در ماه ژوئن، کمیسیون اروپا از طرحی برای تقویت «حاکمیت فناورانه» این قاره پرده برداشت که از جمله اهداف آن، انتقال پردازش داده‌های حساس دولتی به چنین ارائه‌دهندگانی است. سال گذشته اسپانیا سفارش جنگنده‌های اف-۳۵ ساخت شرکت آمریکایی لاکهید مارتین را لغو کرد. سیاستمداران بریتانیایی نیز در حال اعمال فشار بر نخست‌وزیر هستند تا بند فسخ قرارداد میان پالانتیر، شرکت تحلیلی آمریکایی، و سرویس سلامت ملی (NHS) را به اجرا بگذارد. برآوردهای اکونومیست نشان می‌دهد که در سطح کلان، شرکت‌های آمریکایی سهمی محدود از هزینه‌کرد عمومی در خارج از آمریکا دارند. طبق محاسبه این نشریه از ۲۵ تریلیون دلار فروش سال گذشته شرکت‌های بورسی آمریکا، شاید ۵۰۰ میلیارد دلار یا ۲ درصد از دولت‌های خارجی آمده باشد. این رقم معادل تقریبا ۷ درصد از تدارکات دولتی در کشورهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی(OECD) به‌جز آمریکا است؛ کشورهایی که در مجموع سهم غالب را از این هزینه‌ها در اختیار دارند. برخی کشورها وابستگی بیشتری دارند. بر پایه داده‌های ارائه‌شده از سوی مؤسسه تندر‌آلفا که یک تامین‌کننده داده است، در سال گذشته، استرالیا با ۶ درصد قراردادها و بریتانیا با ۴ درصد وابسته‌تر از فرانسه با ۲ درصد و آلمان با ۱ درصد هستند. با این حال، شرکت‌های آمریکایی در حوزه‌های حیاتی دولت‌ها نقشی بزرگ‌تر از سهم کلی‌شان دارند. طبق برآورد اکونومیست حدود دوپنجم کسب‌وکاری که شرکت‌های آمریکایی از دولت‌های خارجی به‌دست می‌آورند، در حوزه فناوری اطلاعات و دفاع متمرکز است. دارو و تجهیزات پزشکی خریداری‌شده توسط نظام‌های سلامت عمومی در سراسر جهان، بخش بزرگ دیگری را تشکیل می‌دهند. دلیل این موضوع کمبود گزینه‌های جایگزین مناسب است. بر اساس گزارش شرکت تحلیلی سینرژی ریسرچ، شرکت‌های آلفابت، آمازون و مایکروسافت دو سوم بازار جهانی رایانش ابری را در اختیار دارند. گروه پژوهشی فارستر نیز برآورد می‌کند که در بیشتر بخش‌های نرم‌افزارهای سازمانی، بین هفت تا ۹ مورد از ۱۰ ارائه‌دهنده برتر، شرکت‌های آمریکایی هستند. گزینه‌های جایگزین موجود نیز اغلب ضعیف‌ترند. گاهی این کاستی‌ها ناچیز است: در اوپن‌تاک کاربران نمی‌توانند ایموجی‌های متحرک در صفحه بفرستند. اما سایر کمبودها جدی‌تر هستند. لیبره‌آفیس، بسته نرم‌افزاری بهره‌وری متن‌باز که بسیاری از دولت‌ها در حال انتخاب آن هستند، فاقد قابلیت‌های هوش مصنوعی ارائه‌شده توسط مایکروسافت است؛ ضعفی که با پیشرفت فناوری نمایان‌تر خواهد شد. او وی اچ کلاود (OVHcloud)، ارائه‌دهنده فرانسوی خدمات ابری و بزرگترین شرکت از این دست در اروپا، درآمدی حدود یک‌صدم خدمات وب آمازون (AWS) دارد؛ امری که رقابت قیمتی یا همگام شدن در نوآوری را دشوار می‌سازد. به همین ترتیب، دولت‌هایی که خواهان پیشرفته‌ترین سامانه پدافند هوایی هستند باید به سراغ لاکهید و (آر‌تی‌اکس)RTX، دیگر سازنده سلاح آمریکایی بروند که مشترکاً سامانه پاتریوت را تولید می‌کنند. اکونمیست می‌گوید که هزینه‌های تغییر هم می‌تواند سنگین باشد. لاکهید جنگنده‌های اف-۳۵ را به دولت‌هایی از نروژ گرفته تا بلژیک عرضه می‌کند. این کشورها می‌توانستند به جای آن یک جنگنده اروپایی مانند رافال یا تایفون را انتخاب کنند، حتی اگر این‌ها پیشرفت کمتری داشته باشند. اما این کار نیازمند یک تحول عملیاتی گسترده شامل بازآموزی خلبانان و خدمه پشتیبانی و جایگزینی ذخایر تسلیحاتی است؛ گزینه‌ای که با توجه به مبالغ هنگفت هزینه‌شده برای جنگنده‌های لاکهید، پذیرش آن دشوار است. در حوزه سامانه‌های پرونده بیمارستانی هم وضع مشابهی دیده می‌شود. هزینه سنگین جایگزینی فروشنده تازه، یکی از دلایلی بود که پارلمان نروژ در ژوئن به ادامه استفاده از اپیک(Epic)، ارائه‌دهنده آمریکایی پایگاه‌های داده سلامت، رای داد، هرچند پزشکان ناراضی بودند.پ وابستگی شرکت‌های محلی به تامین‌کنندگان آمریکایی، اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند. روی ایلسلی از اومدیا؛ یک شرکت پژوهشی دیگر، می‌گوید که بخش بزرگی از نرم‌افزاری که او وی اچ کلاود اجرا می‌کند از وی‌ام‌ور(VMware) می‌آید؛ شرکتی که اکنون در مالکیت برودکام که یک شرکت آمریکایی است، قرار دارد. دولت‌هایی که از تامین‌کنندگان آمریکا فاصله بگیرند، خطر ناراحت‌کردن رئیس‌جمهور تندخوی این کشور را هم به جان می‌خرند؛ موضوعی که می‌تواند واشنگتن را به متحدی حتی کم‌اعتمادتر بدل کند. اکونومیست در پایان می‌نویسد که برای دلگرمی، متحدان آمریکا باید به یاد داشته باشند که وابستگی‌های فراوانی در جهت معکوس هم وجود دارد. بخش بزرگی از دولت فدرال آمریکا با نرم‌افزارهای ارائه‌شده توسط اس‌اِی‌پی(SAP) آلمان کار می‌کند. شرکت‌های آمریکایی ارائه‌دهنده خدمات به دولت‌های خارجی نیز اغلب به زنجیره‌های تامین جهانی وابسته‌اند. بخش عقبی بدنه هر اف ۳۵ توسط بی‌اِی‌ای سیستمز(BAE Systems)، سازنده بریتانیایی سلاح، در لنکشایر ساخته می‌شود. پیشرفته‌ترین تراشه‌های مورد استفاده در رایانش ابری در تاسیسات تی‌اس‌ام‌سی(TSMC)، شرکت تایوانی، و با تجهیزات ای‌اس‌ام‌ال(ASML)، شرکت هلندی، تولید می‌شوند. متحدان آمریکا شاید بهتر باشد بر این تمرکز کنند که خودشان را حتی ضروری‌تر کنند.