رازهای زندگی دوگانه جاسوس زیبای روس | زنی که جاسوسی را به شهرت و ثروت تبدیل کرد | آنا چاپمن کیست؟

اگر نام «آنا چاپمن» یا عبارت «جاسوس سرخ‌موی روس» را مطرح کنید، بعید است کسی در پانزده سال گذشته دست‌کم یک‌بار داستان او را در رسانه‌ها ندیده باشد. به گزارش ، جیمی کرافورد، کارگردان مستندی درباره او می‌گوید داستان چاپمن به‌تنهایی شاید تاریخ جهان را تغییر نداده باشد، اما اهمیت آن در جای دیگری است؛ در اینکه چگونه زندگی یک جاسوس جوان روس با داستان بزرگ‌تر تقابل روسیه و غرب گره خورده است. از یک آشنایی در آفریقا تا لندن داستان با مارکوس رید، دی‌جی ساکن برایتون، آغاز می‌شود. او زمانی که برای تعطیلات به آفریقا رفته بود، با دختری جوان و بسیار جذاب آشنا شد. آن دختر آنا چاپمن ۱۹ ساله بود و پس از مدتی برای گذراندن تابستان به بریتانیا نزد رید آمد. رید در مستند می‌گوید از همان ابتدا نوعی رمز و راز خاص اطراف چاپمن وجود داشت. چیزی که بیش از همه توجه او را جلب کرد، زمانی بود که چاپمن گفت پدرش در سازمان اطلاعات شوروی، کاگ‌ب، فعالیت داشته است. ویدئویی درباره آنا چاپمن را اینجا ببینید: چاپمن نزدیک به یک دهه در بریتانیا زندگی کرد. البته رابطه‌اش با رید تنها یک تابستان دوام آورد و پس از آن با الکس چاپمن، جوانی بریتانیایی از خانواده‌ای مرفه، آشنا شد و با او ازدواج کرد. این ازدواج نیز چند سال بیشتر دوام نیاورد. با این حال، زندگی اجتماعی چاپمن به‌سرعت وارد مرحله‌ای تازه شد. کرافورد می‌گوید این زن جوان روس، باهوش، شوخ‌طبع و بسیار اجتماعی بود و توانست در محافل مختلف جامعه بریتانیا جای خود را پیدا کند. او خیلی زود با مخالفان قدرتمند روسیه در لندن رفت‌وآمد پیدا کرد؛ موضوعی که بعدها اهمیت بیشتری پیدا کرد. ورود به دنیای جاسوسی در مقطعی از زندگی چاپمن، سرویس اطلاعاتی روسیه او را جذب کرد. او پس از مدتی به نیویورک منتقل شد؛ جایی که ناخواسته در تیررس عملیات گسترده اف‌بی‌آی علیه جاسوسان روس قرار گرفت. بیشتر بخوانید: از بیرون، زندگی چاپمن در نیویورک کاملا شبیه زندگی یک زن جوان ثروتمند بود. او در آپارتمانی با اجاره حدود ۴۵۰۰ دلار در ماه زندگی می‌کرد، در کلاس‌های یوگای بیکرام شرکت می‌کرد، برای خرید به فروشگاه‌های گران‌قیمت می‌رفت و شب‌ها در کلوب‌های ویژه و وی‌آی‌پی حاضر می‌شد. اما میان خرید لوازم آرایشی از فروشگاه ساکس، نشستن در استارباکس و قرارهای عاشقانه، مأموریت دیگری هم داشت: انتقال اطلاعات به مسئولان خود در مسکو. کرافورد می‌گوید جذابیت ظاهری و شخصیت اجتماعی چاپمن به او کمک می‌کرد به افراد مختلف نزدیک شود و شبکه‌ای از ارتباطات ایجاد کند. مأموران اف‌بی‌آی که برای ساخت مستند با آنها صحبت شده، گفته‌اند او در مدت کوتاهی دوستان، شریکان عاطفی و آشنایان زیادی پیدا می‌کرد. جاسوسی بدون هویت جعلی با این حال، کرافورد تأکید می‌کند نباید چاپمن را صرفا یک «دام عشقی» ساده تصور کرد. به گفته او، چاپمن بسیار باهوش، شوخ‌طبع و جذاب بود و به‌نظر می‌رسید معاشرت با او برای بسیاری از افراد لذت‌بخش باشد. این ویژگی‌ها در فعالیت اطلاعاتی او اهمیت زیادی داشت. اما چاپمن از جهتی با جاسوسان کلاسیک روسیه تفاوت داشت. کرافورد توضیح می‌دهد که تا دهه ۱۹۸۰، جاسوسان روس معمولا سال‌ها در کشور خود آموزش می‌دیدند و سپس به کشورهای ثالث فرستاده می‌شدند تا برای خود هویت و گذشته‌ای جعلی بسازند. بعد از ورود به کشور هدف، ممکن بود سال‌ها یا حتی تمام عمرشان را در آنجا بگذرانند و اطلاعات کوچک و پراکنده‌ای را به کشورشان منتقل کنند. اما چاپمن متعلق به نسل جدیدی از جاسوسان بود. احتمالا در دوران اقامتش در انگلستان جذب سرویس اطلاعاتی روسیه شد، آموزش محدودی دید و برخلاف جاسوسان قدیمی، با نام واقعی خودش فعالیت کرد. جاسوسی در عصر شبکه‌های اجتماعی کرافورد معتقد است این تغییر نتیجه ورود فناوری دیجیتال به زندگی روزمره است. در دنیایی که هر فرد گذشته دیجیتال دارد، ساختن یک هویت جعلی کامل بسیار دشوار شده است؛ زیرا عکس‌های قدیمی، حساب‌های کاربری و ردپای اینترنتی می‌توانند هر داستان ساختگی را افشا کنند. چاپمن در دهه ۲۰۰۰ جاسوسی می‌کرد و در سال ۲۰۱۰، در اواخر دهه بیست زندگی‌اش، همراه با ۹ جاسوس روس دیگر در آمریکا دستگیر شد. کرافورد این دوره را حد فاصل جاسوسی سنتی و شکل امروزی آن می‌داند؛ دوره‌ای که اکنون به گفته او، به نوعی «اقتصاد گیگ جاسوسی» تبدیل شده است. افراد ممکن است از طریق اینترنت جذب شوند، پول دریافت کنند و مأموریت‌هایی مانند خرابکاری یا ایجاد بی‌نظمی انجام دهند. او حتی چاپمن را یک «اینفلوئنسر» می‌نامد و می‌گوید اگر داستان او امروز اتفاق می‌افتاد، احتمالا در اینستاگرام و تیک‌تاک فعال بود. از سرقت اسرار تا نفوذ و تأثیرگذاری به گفته کرافورد، جاسوسان جوان امروزی بیش از گذشته در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند. آنها از تیک‌تاک، اینستاگرام و اسنپ‌چت استفاده می‌کنند و فعالیت اطلاعاتی الزاما به معنای سرقت اسرار هسته‌ای یا اسناد فوق‌محرمانه نیست. بخش مهمی از جاسوسی مدرن به نفوذ، ایجاد ارتباط و تأثیرگذاری مربوط می‌شود؛ همان حوزه‌ای که چاپمن در آن مهارت داشت. معامله‌ای که چاپمن را آزاد کرد چاپمن در سال ۲۰۱۰ خوش‌شانس بود. آمریکا در نهایت با روسیه بر سر تبادل جاسوسان به توافق رسید. در مقابل ۱۰ جاسوس روس که در آمریکا دستگیر شده بودند، چهار شهروند روس که به همکاری با آمریکا و بریتانیا متهم بودند یا برای آنها فعالیت می‌کردند، تحویل داده شدند. یکی از آنها سرگئی اسکریپال بود؛ جاسوس سابق روس که بعدها همراه با دخترش یولیا در سالزبری بریتانیا با عامل اعصاب نوویچوک مسموم شد و نامش در یکی از مشهورترین پرونده‌های امنیتی میان روسیه و غرب بر سر زبان‌ها افتاد. کرافورد می‌گوید داستان چاپمن نشان می‌دهد چگونه فعالیت جاسوسان در سطحی بسیار کوچک می‌تواند به تحولات بزرگ‌تر ژئوپلیتیکی متصل شود. برای مثال، اطلاعات جمع‌آوری‌شده توسط جاسوسان می‌تواند به دولت‌ها کمک کند محل زندگی، رفت‌وآمد و عادات یک فرد را شناسایی کنند؛ اطلاعاتی که در عملیات‌های بعدی حتی می‌تواند زمینه‌ساز اقدامات خشونت‌آمیز باشد. جاسوس دیروز، سلبریتی امروز چاپمن پس از بازگشت به روسیه نه‌تنها مجازات نشد، بلکه مانند یک قهرمان مورد استقبال قرار گرفت. او خیلی زود به چهره‌ای مشهور تبدیل شد؛ روی صحنه مد رفت، برنامه تلویزیونی خودش را داشت و در مجلات مختلف ظاهر شد. کرافورد می‌گوید چاپمن از زندگی جدیدش موفقیت زیادی به دست آورده و احتمالاً امروز خودش را بیش از هر چیز یک کارآفرین می‌داند. چاپمن حاضر نشد مستقیما در مستند شبکه چهار شرکت کند، اما کرافورد در جریان ساخت فیلم با او تلفنی صحبت کرده است. به گفته او، چاپمن همچنان زنی سرگرم‌کننده، جذاب و به‌وضوح بسیار باهوش است.