سن ترک خانه والدین؛ سوئد ۱۸ سالگی، ایران ۳۱ سالگی!

جوان ایرانی به‌طور متوسط در ۳۱ سالگی خانه والدین را ترک می‌کند؛ ۴ سال دیرتر از میانگین ۵۰ کشور جهان. شکافی که دو دنیای متفاوت از جوانی شکل می‌دهد. به گزارش زومان، بزرگ‌ شدن زمانی با چند نشانه ساده همراه بود: پایان تحصیل، پیداکردن شغل و رفتن به خانه‌ای مستقل. اما برای بسیاری از جوانان ایرانی، این مسیر دیگر خطی و قابل ‌پیش‌بینی نیست. درآمدها اغلب برای اجاره یک خانه کوچک هم کافی نیست، و شغلی که دارید ممکن است ماه آینده وجود نداشته باشد، خروج از خانه والدین را سال‌ به‌ سال عقب می‌اندازد. در بسیاری از نقاط جهان، ترک خانه اغلب بخشی عادی از ورود به بزرگ‌سالی است؛ اما در ایران، استقلال مسکونی می‌تواند پروژه‌ای باشد که تا ابتدای دهه چهارم زندگی ادامه پیدا کند. پشت این فاصله علاوه بر اختلاف فرهنگ‌ها، اقتصاد هم حضور پررنگی دارد؛ قیمت مسکن، وضعیت بازار کار و حمایت دولت همگی در تعیین زمان ترک خانه‌ پدری نقش دارند. بر اساس فهرستی که مجموعه World of Statistics از ۵۰ کشور دنیا منتشر کرده، متوسط سن ترک خانه والدین در ایران ۳۱ سال است. این در حالی است که در کشورهای بررسی‌شده میانگین سن ترک خانه ۲۶.۹ سال بوده است. در این جدول، ایران در انتهای رتبه‌بندی و سوئد با میانگین ۱۷.۸ سال در ابتدای آن قرار دارد. فاصله ۱۳ ساله میان جوانان ایرانی و سوئدی، نه یک شکاف عادی که دو تجربه کاملاً متفاوت از زندگی است. در یک سو، جوانی قرار دارد که می‌تواند پیش از ۲۰ سالگی زندگی مستقل را آغاز کند؛ در سوی دیگر، فردی که شاید در ۳۰‌ سالگی همچنان برای پرداخت ودیعه یک آپارتمان کوچک به پس‌انداز والدین نیاز داشته باشد. الگوی جغرافیایی این آمار نیز معنادار است. جوانان شمال اروپا معمولاً در فاصله ۱۸ تا ۲۲ سالگی خانه را ترک می‌کنند. این سن در اروپای غربی، کانادا، استرالیا و نیوزیلند عمدتاً به ۲۳ تا ۲۵ سال می‌رسد. در جنوب اروپا و بخش‌هایی از شرق آسیا، خروج جوانان معمولاً در ۲۶ یا ۲۷ سالگی رخ می‌دهد؛ در اروپای شرقی و بالکان به اواخر دهه ۲۰ می‌رسد و در کشورهایی مانند ایران، ترکیه، هند، پاکستان و بنگلادش وارد محدوده ۳۰ تا ۳۱ سالگی می‌شود. یک پژوهش علمی نشان می‌دهد سه دسته عامل می‌توانند تفاوت سن خروج جوانان از خانه را در میان کشورهای مختلف توضیح دهند: این پژوهش که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد، وضعیت جوانان را در ۲۲ کشور اروپایی بررسی کرد و نشان داد هنجارهای فرهنگی مثل میزان دینداری، ارزش‌های خانوادگی و مسئولیت اجتماعی در قبال والدین، مهم‌ترین عواملی هستند که زمان ترک خانه جوانان را توضیح می‌دهند. با این حال عوامل اقتصادی هم تعیین‌کننده هستند. اینکه درآمد سرانه کشور چقدر باشد، نرخ بیکاری جوانانش چقدر باشد و قیمت مسکن در آن چقدر ثبات داشته باشد. در کنار وضعیت اقتصادی، سطح حمایت‌های رفاهی دولت نیز تاثیرگذار است. هرچه حمایت‌هایی مثل بیمه بیکاری و مزایای مسکن پررنگ‌تر باشند، جوانان زودتر می‌توانند خانه را ترک کنند. در ایران، شاید مهم‌ترین مانع اقتصادی استقلال را بتوان پشت آگهی‌های اجاره دید. شاخص اجاره‌بها در تیر ۱۴۰۵ طبق گزارش مرکز آمار ایران به ۴۲۸.۶ واحد رسیده و در مقایسه با تیر ۱۳۹۵ - یعنی در فاصله یک دهه - نزدیک به ۱۱ برابر شده است. تنها در یک ماه نیز هزینه اجاره حدود ۶ درصد افزایش یافته؛ جهشی که در سه سال گذشته سابقه نداشته است. برای جوانی که قصد خروج از خانه دارد، این اعداد به معنای کنار گذاشتن بخش بزرگی از حقوق برای ودیعه، اجاره و حداقل وسایل زندگی است. حتی اشتغال نیز تضمین‌کننده استقلال نیست؛ اگر درآمد از اجاره عقب بماند، داشتن شغل فقط فاصله میان دخل‌ و خرج را اندکی کمتر می‌کند. برای مثال پژوهشی که توسط بانک مرکزی ایتالیا در سال ۲۰۱۱ منتشر شد، نشان داد افزایش قیمت خانه در این کشور، همراه با رکود درآمد و ضعف بازار کار، احتمال استقلال مسکونی جوانان را کاهش می‌دهد. به طوری که با افزایش قیمت مسکن، احتمال ترک خانه والدین برای مردان حدود ۱۰ درصد و برای زنان حدود ۲۳ درصد کمتر شد. در ایران، بی‌ثباتی اقتصادی و نااطمینانی شرایط را حتی بسیار سخت‌تر می‌کند. گزارش‌های ماه‌های اخیر از بازگشت برخی جوانان به خانه والدین، به‌ ویژه پس از بیکاری‌های ناشی از جنگ، مرحله دیگری از همین بحران را آشکار می‌کند. برای مهاجران شهرستانی ساکن تهران، از دست‌دادن شغل ممکن است نه‌ فقط به ترک یک خانه، بلکه به ترک شهری منجر شود که برای ساختن آینده به آن آمده بودند. در نهایت می‌توان گفت دیرتر ترک‌ کردن خانه پدری در ایران نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر حاصل یک علت واحد نیست؛ هنجارهای فرهنگی برای زندگی در کنار خانواده، مخارج سنگین اداره زندگی به ویژه اجاره‌بها، ناامنی اقتصادی و ضعف حمایت‌های رفاهی همگی دست به دست هم می‌دهند. تفاوت اصلی آنجاست که در بسیاری از کشورها، استقلال جوانان یک مرحله حمایت‌شده و عادی از زندگی است؛ اما در ایران، بیش از پیش به امتیازی تبدیل شده که همه نمی‌توانند از آن برخوردار باشند. به نظر شما چه عواملی در استقلال دیرهنگام جوانان ایرانی موثر هستند؟