خاورمیانه دیگر قطب نفت جهان نیست؛ آمریکا جلو افتاد

رونق نفتی قاره‌ی آمریکا، مرکز ثقل بازار جهانی را از خاورمیانه دور کرده و تا ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. برای چند هفته در سال ۲۰۲۶، قاره‌ آمریکا نزدیک به نیمی از نفت جهان را تامین می‌کرد؛ لحظه‌ای مهم اما کوتاه‌ مدت. بلومبرگمی‌گوید بخشی از این وضعیت ناشی از یک استثنای آماری دانست؛ نتیجه‌ای اتفاقی از جنگ ایران که بخش بزرگی از صنعت انرژی خلیج فارس را از مدار خارج کرده بود. اما در عین حال، این وضعیت نشانه‌ای واقعی از رونقی بود که مرکز ثقل بازار جهانی نفت را از خاورمیانه دور کرده است. افزایش تولید نفت در قاره آمریکا و تغییر آرایش بازار که همراه آن شکل گرفته، در سال ۲۰۲۷ هم ادامه خواهد داشت و به احتمال زیاد پس از آن نیز پایدار می‌ماند. این روند می‌تواند نیروی قدرتمندی برای مهار فشار افزایشی بر قیمت نفت باشد؛ فشاری که ادامه درگیری‌ها ایجاد کرده است. تا اینجا چند عامل کمک کرده‌اند قیمت نفت کنترل شود. آزادسازی ذخایر راهبردی نفت یکی از آن‌هاست و خطوط لوله‌ای که مسیر تنگه هرمز را دور می‌زنند نیز نقش مهمی دارند. چین واردات نفت خود را به‌شدت کاهش داده و در نتیجه بشکه‌های بیشتری برای دیگر خریداران باقی مانده است. رونق تولید نفت در قاره آمریکا نیز عامل دیگری است که به کنترل بازار کمک می‌کند. اگر انقلاب نفت شیل آمریکا همچنان یکی از رویدادهای ژئواکونومیک مغفول مانده ۲۵ سال گذشته باشد، جهش تولید نفت در دیگر کشورهای قاره آمریکا -به‌خصوص برزیل و کانادا- حتی بیشتر نادیده گرفته شده است. این رشد زمانی چشمگیرتر می‌شود که در نظر بگیریم دو تولیدکننده بزرگ سابق این منطقه با سقوط شدید تولید روبه‌رو شده‌اند: ونزوئلا به دلیل سوءمدیریت سیاسی و مکزیک به دلایل زیرساختی. در مجموع، کشورهای قاره آمریکا اکنون روزانه حدود ۳۹.۵ میلیون بشکه نفت خام و سایر مایعات نفتی تولید می‌کنند. علاوه بر آن، حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز اتانول و بیودیزل نیز در این قاره تولید می‌شود که معمولاً در محاسبه مجموع تولید نفت و سوخت‌های مایع گنجانده می‌شود. بنابراین مجموع تولید به حدود ۴۲ میلیون بشکه در روز می‌رسد؛ رقمی بیشتر از هر منطقه دیگری در جهان، حتی خاورمیانه. در سرود ملی آمریکا از این کشور با عبارت «سرزمین آزادگان و خانه شجاعان» یاد می‌شود. رونق انرژی در این قاره اکنون به اندازه‌ای رسیده که می‌توان با کمی اغراق گفت قاره آمریکا در حال تبدیل‌شدن به «سرزمین نفتی‌ها و خانه ثروت‌های نفتی» است. در شرایط عادی، اکنون حدود ۴۰ درصد از کل تولید نفت جهان در قاره آمریکا انجام می‌شود. اما در چند هفته‌ای از ماه مارس، این سهم به کمی بیش از ۴۵ درصد رسید؛ زمانی که عربستان سعودی، کویت، عراق، قطر، بحرین و امارات متحده عربی پس از بسته‌شدن تنگه هرمز ناچار شدند استخراج نفت خود را متوقف کنند. برای قاره‌ای که بسیاری از کشورهای آن سال‌ها نگران وابستگی به نفت وارداتی بودند، این حجم از منابع حالا نوعی وفور کم‌سابقه به حساب می‌آید. اما فقط اندازه تولید مهم نیست؛ سرعت رشد هم اهمیت دارد. اکنون قاره آمریکا حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز بیشتر از یک سال قبل نفت تولید می‌کند. این میزان افزایش، به‌تنهایی دو برابر رشد معمول تقاضای جهانی نفت در سال است. بخش عمده این افزایش تولید به پنج کشور مربوط می‌شود: آمریکا، کانادا، برزیل، گویان و آرژانتین. امسال کشور ششمی هم به این روند پیوسته است: ونزوئلا. در ماه مه، که تازه‌ترین آمار در دسترس مربوط به آن است، آمریکا روزانه حدود ۱۳.۷ میلیون بشکه نفت خام تولید کرد. علاوه بر آن، حدود ۸ میلیون بشکه در روز سایر مایعات نفتی و نزدیک به ۱.۵ میلیون بشکه در روز سوخت زیستی نیز تولید شد. انتظار می‌رود تولید نفت خام آمریکا به‌زودی به ۱۴ میلیون بشکه در روز برسد و تا زمانی که قیمت نفت بالاتر از ۷۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، مسیر صعودی آن ادامه پیدا کند. قیمت نفت اکنون بالاتر از چیزی است که تنها چند ماه پیش انتظار می‌رفت. همین موضوع باعث شده نه‌تنها تعداد دکل‌های حفاری فعال به بالاترین سطح یک سال اخیر برسد، بلکه تعداد گروه‌های عملیاتی مسئول تکمیل چاه‌ها و رساندن آن‌ها به مرحله تولید نیز به بالاترین سطح ۱۶ ماه اخیر افزایش یابد. در نهایت، نقشه جهانی نفت بسیار بیشتر از آنچه عموماً تصور می‌شود، تغییر کرده است. تحولات و بی‌ثباتی در خاورمیانه باعث خواهد شد سرمایه بیشتری به سمت پروژه‌های نفتی در قاره آمریکا سرازیر شود؛ سرمایه‌ای که تولید را باز هم بالاتر می‌برد و مرکز ثقل صنعت نفت را بیش از پیش به سمت غرب منتقل می‌کند.