خودروهای پرمصرف ممنوع؟ نسخه مجلس برای کاهش مصرف بنزین

دولت و مجلس با تمرکز بر اصلاح فنی ناوگان موجود و شتاب‌بخشی به اسقاط خودروهای فرسوده، به دنبال مهار ناترازی بنزین از مسیر کاهش مصرف هستند. این روزها دوباره بحث بنزین به نقطه حساسی رسیده، اما محور ماجرا فقط قیمت نیست. شکاف میان تولید و مصرف، دولت را در موقعیتی قرار داده که هم باید منابع سوختی را مدیریت کند و هم از تبدیل آن‌ها به آلودگی و هزینه‌های بلندمدت جلوگیری کند. اما این بار نگاه‌ها فقط به جایگاه سوخت و قیمت بنزین دوخته نشده؛ خود خودروها هم بخشی از مسئله‌اند. مصرف بالای میلیون‌ها خودروی در حال تردد باعث شده کاهش مصرف ناوگان به یکی از محورهای اصلی راهکارهای مقابله با ناترازی بنزین تبدیل شود؛ موضوعی که حالا هم در سطح دولت و هم در مجلس به‌طور جدی مطرح شده است. موضوعی که پیش از این نیز سیداسماعیل سقاب اصفهانی معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی در گفت و گوی ویژه خبری به آن اشاره کرده و بخشی از ناترازی فعلی بنزین را به کیفیت پایین و مصرف بالای خودروها مرتبط دانسته بود. به گفته او، هزینه این مصرف بالا در نهایت نه توسط خودروساز، بلکه از سوی مردم و منابع عمومی پرداخت می‌شود. سقاب اصفهانی می‌گوید مصرف برخی خودروهای موجود در کشور به حدود ۱۰ تا ۱۲ لیتر می‌رسد و اگر این میزان به حدود ۷.۵ لیتر کاهش پیدا می‌کرد، وضعیت تأمین بنزین امروز می‌توانست متفاوت باشد. همین مسئله باعث شده بحث بهینه‌سازی خودروهای موجود نیز جدی‌تر شود؛ یعنی به‌جای انتظار برای خروج تدریجی خودروهای پرمصرف، بخشی از مصرف آن‌ها با اصلاحات فنی کاهش پیدا کند. براساس گزارش تسنیم، در همین راستا، زینب قیصری عضو هیئت‌رئیسه کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز در نامه‌ای به وزیر صمت خواستار قرار گرفتن کاهش مصرف سوخت خودروها در دستور کار شده است. او تأکید کرده که افزایش تعداد خودروها تنها عامل ناترازی بنزین نیست و مصرف بالای محصولات داخلی، ضعف استانداردهای مصرف سوخت و استفاده محدود از ظرفیت‌های فنی برای بهینه‌سازی خودروهای در حال تردد نیز در این وضعیت نقش دارند. یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این است که خودروسازان از طریق شبکه خدمات پس از فروش، برنامه‌ای برای کاهش مصرف محصولات خود اجرا کنند. این برنامه می‌تواند شامل اقداماتی مانند تنظیم و بهینه‌سازی موتور، به‌روزرسانی ECU، اصلاح سیستم سوخت‌رسانی و سایر تغییرات فنی مؤثر بر مصرف سوخت باشد. در پیشنهاد مطرح‌شده حتی تأکید شده که این خدمات تا حد امکان به‌صورت رایگان برای مالکان انجام شود. در کنار بهینه‌سازی خودروهای موجود، بخش دیگری از سیاست کاهش مصرف به اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده مربوط می‌شود؛ خودروهایی که معمولاً هم مصرف سوخت بالاتری دارند و هم سهم بیشتری در انتشار آلاینده‌ها دارند. محمدصادق حاتمی رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو در این باره می‌گوید: در چهار سال اخیر بیش از ۲۵ درصد کل اسقاط ثبت‌شده در تاریخ کشور انجام شده است. به گفته او، طی سه سال گذشته نیز حدود ۱۵۰ هزار خودروی فرسوده با خودروی نو جایگزین شده‌اند و تعداد خودروهای جایگزین‌ شده در سال ۱۴۰۴ به حدود ۷۰ هزار دستگاه رسیده است. حاتمی برآورد کرده که نتیجه این نوسازی، در مجموع نزدیک به ۲ میلیارد لیتر صرفه‌جویی در مصرف سوخت و بیش از ۱۰ درصد کاهش انتشار گازهای آلاینده بوده است. اگر این برآوردها مبنا قرار گیرد، مشخص می‌شود که اسقاط خودروهای فرسوده فقط یک سیاست زیست‌محیطی نیست و مستقیماً با مسئله ناترازی بنزین نیز ارتباط دارد. اصلاحات جدید آیین‌نامه اجرایی قانون ساماندهی صنعت خودرو نیز قرار است سرعت خروج خودروهای فرسوده را افزایش دهد. براساس توضیحات رئیس ستاد نوسازی ناوگان، در گذشته به ازای تولید هر ۱۲ خودرو، یک خودرو از چرخه خارج می‌شد؛ اما این نسبت اکنون به یک خودروی اسقاطی به ازای هر چهار خودروی تولیدی تغییر کرده است. به بیان ساده، خودروسازان باید معادل ۲۵ درصد تولید ماهانه خود، اسقاط خودروی فرسوده را پوشش دهند. حاتمی می‌گوید با اجرای اصلاحات جدید، ظرفیت اسقاط سالانه کشور می‌تواند به بیش از ۳۵۰ هزار خودرو برسد و در صورت افزایش تولید و واردات، امکان بالاتر رفتن این رقم نیز وجود دارد.