راز ملکه‌ ۱۱ ساله شطرنج؛‌ یک حرکت ۱۲ ثانیه‌ای

بودانا سیواناندانِ ۱۱ ساله با قربانی‌کردن اسب، قهرمانی شطرنج زنان بریتانیا را به دست آورد و جوان‌ترین قهرمان تاریخ شد. بودانا سیواناندان، دختر ۱۱ ساله‌ای که شطرنج را فقط شش سال پیش آغاز کرد، حالا قهرمان بریتانیاست و معمولا مردان و زنانی را شکست می‌دهد که از او سال‌ها بزرگ‌ترند. آخر هفته‌ی گذشته در مهم‌ترین مسابقه‌ی دوران کوتاهش، وقتی کمتر از یک دقیقه روی ساعت باقی مانده بود، آرام و دقیق به صفحه نگاه کرد و در عرض ۱۲ ثانیه حرکت سرنوشت‌ساز را پیدا کرد؛ قربانی‌کردن اسب برای گرفتن وزیر. حریف با درک آنچه در راه بود، چاره‌ای جز دراز کردن دست و تسلیم نداشت. به‌گزارش واشنگتن پست، چیزی که از آن حرکت هم شگفت‌انگیزتر بود، سنِ بازیکنی بود که آن را انجام داد. سیواناندان در ۱۱سالگی به جوان‌ترین قهرمان تاریخ شطرنج زنان بریتانیا تبدیل شد. او گفت: «وقت زیادی نداشتم، اما به‌اندازه‌ی کافی دیدم که آن حرکت را ببینم، دنبالش بگردم و مطمئن شوم خوب است. بنابراین به خودم شک نکردم.» سیواناندان از زمانی که شطرنج را شروع کرد، به‌سرعت به یکی از بزرگ‌ترین نابغه‌های تاریخ این بازی بدل شده است. او اکنون بالاترین ریتینگ را در میان زنان انگلیس دارد و دیدن شکست‌دادن مردان و زنانی بسیار باتجربه‌تر از خودش برایش به امری عادی تبدیل شده است. سال گذشته، وقتی پیتر ولزِ ۶۰ ساله را شکست داد، جوان‌ترین دختری شد که در شطرنج کلاسیک یک استادبزرگ را مغلوب می‌کند. او به‌تازگی مارک‌آندریا مائوریتسی، استادبزرگ و نفر سوم رنکینگ فرانسه را هم از پیش رو برداشت. دنی رنش، مدیر ارشد شطرنج چِس دات کام، گفت: «او یک ستاره‌ی مطلق است، فارغ از این‌که یک دختر جوان باشد، و با همین روند می‌تواند یکی از بهترین بازیکنان جهان شود، فارغ از جنسیت. حضورش طوری است که انگار می‌گوید، من هر طور شده تو را می‌کشم.» سیواناندان نخستین‌بار در قرنطینه‌های سال ۲۰۲۰ با شطرنج آشنا شد، اما برخلاف بزرگسالانی که همان سال با سریال «گامبی وزیر» به این بازی کشیده شدند، او کاملا اتفاقی سراغش رفت. وقتی فقط پنج سال داشت، صفحه‌ای را دید که دوست خانوادگی پدرش به خانه داده بود و دلش می‌خواست مهره‌ها را مثل اسباب‌بازی استفاده کند. پدرش اما به‌جای آن، حرکت درست مهره‌ها را به او یاد داد. به‌زودی معلوم شد که سیواناندان استعداد ذاتی دارد. خیلی زود پدرش را شکست داد و خودش هم به‌تنهایی یادگیری را ادامه داد و برای آموزش، ویدیوهای اینترنتی را زیرورو کرد. وقتی نخستین تورنمنتش را در لندن بازی کرد، دیگر کاملا شیفته‌ی شطرنج شده بود و دیری نپایید که دنیای شطرنج متوجه حضور دختری شد که به‌طرزی غیرعادی نابالغ اما باهوش بود. در مسابقات قهرمانی دانش‌آموزان اروپا در سال ۲۰۲۲، فقط حدود یک سال پس از آن‌که فهمیده بود فیل‌ها در قطر حرکت می‌کنند، در ۲۴ مسابقه‌ی خود پیروز شد. او خیلی زود برای رقابت با هم‌سن‌وسال‌هایش بیش از حد پیشرفت کرد. سال بعد، پیتر لی، قهرمان پیشین بریتانیا را که آن زمان ۷۹ سال داشت، در یک دیدار نمایشی شکست داد. اواخر سال ۲۰۲۳ هم جایزه‌ی برتر زنان را در بخش بلیتس قهرمانی اروپا به دست آورد؛ جایی که بازیکنان باید زیر فشار زمان، حرکت‌های برق‌آسا انجام دهند. از نگاه تماشاگران، دیدن دختر مدرسه‌ای‌ با سربند که بزرگسالان را فریب و شکست می‌داد که سال‌ها پیش از تولد او در رویدادهای سطح بالا رقابت می‌کردند، حیرت‌انگیز بود. با این حال، سیواناندان خیلی زود فهمید که سن تعیین‌کننده‌ی برنده نیست. او گفت: «اوایل کمی عجیب به‌نظر می‌رسید، اما حالا به آن عادت کرده‌ام. فکر می‌کردم واقعا مهم نیست آن‌ها چقدر از من بزرگ‌ترند یا هر چیز دیگر.» با وجود این موفقیت‌ها، سیواناندان از زندگی عادی کودکی هم دست نکشیده است. او به مدرسه می‌رود و وارد سال هفتم شده، که معادل پایه‌ی ششم در آمریکاست، و برنامه‌ی ثابتی برای مطالعه‌ی شطرنج ندارد. در عوض، هر وقت بتواند، آن را میان کلاس‌های پیانو و ویولن جا می‌دهد. روی صفحه، سیواناندان هنوز فقط سطحی از توانایی‌هایش را نشان داده است. اوایل امسال، عنوان استاد فیده را گرفت و به جوان‌ترین دختری تبدیل شد که تا به‌حال به حدنصاب لازم برای استادبزرگ بین‌المللی رسید؛ رکوردی که یودیت پولگارِ افسانه‌ای در سال ۱۹۸۸ ثبت کرده بود، شکسته شد. پولگار شاید بهترین سنجش برای صعود سیواناندان باشد. او تنها زنی بود که تا امروز در جمع ۱۰ نفر برتر رده‌بندی جهان قرار گرفت و پیروزی‌های مشهوری هم برابر بهترین مردان، از جمله گری کاسپاروف، به نام خود ثبت کرد. هدف بعدی سیواناندان رسیدن هرچه سریع‌تر به مقام استادبزرگی است. فتح قهرمانی بریتانیا فقط آغاز راه بود. او گفت: «خوشحال بودم، اما هنوز می‌خواهم جلو بروم و همین‌جا متوقف نشوم.» نظر شما درباره‌ی این نابغه‌ی ۱۱ ساله چیست؟