پشت پرده عملیات مخفی نجات ترامپ؛ او چگونه از ایرفورس وان ناپدید شد؟

ترامپ از ایرفورس وان پیاده و پنهانی با جت نظامی از ترکیه خارج شد؛ عملیاتی با کانتینر غذای فرودگاه و فریب چندلایه. دونالد ترامپ مقابل دوربین‌ها سوار ایرفورس وان شد؛ خبرنگاران، کارکنان کاخ سفید و تعدادی از مهم‌ترین اعضای دولت آمریکا نیز در همان هواپیما بودند. همه چیز شبیه یک پرواز عادی ریاست‌جمهوری به نظر می‌رسید. اما دقایقی بعد، رئیس‌جمهور آمریکا دیگر در هواپیما نبود. آنچه ماه گذشته در پایان سفر ترامپ به ترکیه رخ داد، اکنون با انتشار جزئیات تازه به یکی از غیرمعمول‌ترین عملیات‌های حفاظتی یک رئیس‌جمهور آمریکا تبدیل شده است؛ عملیاتی که در آن از ایرفورس وان، یک کانتینر خدمات غذایی فرودگاه و یک هواپیمای نظامی برای مخفی کردن مسیر واقعی خروج ترامپ استفاده شد. ترامپ سه‌شنبه‌شب برای نخستین‌بار اصل ماجرا را تأیید کرد و گفت تصمیم تعویض هواپیما را سرویس مخفی و ارتش گرفته بودند. او گفت: «من فقط باید کاری را که آنها می‌گویند انجام دهم. آنها به ایمنی فکر می‌کنند و من باید کاری را که می‌گویند انجام دهم.» اما جزئیاتی که اکنون از پشت صحنه آن شب منتشر شده، نشان می‌دهد ماجرا بسیار فراتر از یک تعویض ساده هواپیما بوده است. عملیات زمانی شکل گرفت که دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا در جریان اجلاس ناتو در ترکیه با اطلاعات نگران‌کننده‌ای روبه‌رو شدند. به گفته دو مقام آمریکایی که نیویورک‌تایمز به آنها استناد کرده، چند جریان اطلاعاتی از وجود تهدید مشخص برای هدف قرار دادن هواپیمای حامل رئیس‌جمهور با موشک زمین‌به‌هوا حکایت داشت. همزمان گزارش شده بود فردی در نزدیکی محل برگزاری اجلاس با یک موشک دوش‌پرتاب مشاهده شده است. اما شاید حساس‌ترین بخش اطلاعات این بود که طرف تهدیدکننده تنها از حضور ترامپ در آنکارا اطلاع نداشت؛ بنا بر روایت مقام‌های آمریکایی، اطلاعات درباره محل اقامت او به اندازه‌ای دقیق بود که حتی طبقه ساختمانی که رئیس‌جمهور آمریکا در آن مستقر شده بود نیز مشخص شده بود. تهدید در شرایطی مطرح می‌شد که سابقه تقابل میان تهران و ترامپ، به‌ویژه پس از دستور او برای کشتن قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰، باعث شده بود نهادهای امنیتی آمریکا احتمال اقدام انتقام‌جویانه علیه او را جدی بگیرند. این بار اما ارزیابی تهدید به اندازه‌ای جدی بود که سرویس مخفی و ارتش آمریکا تصمیم گرفتند برنامه خروج رئیس‌جمهور را تغییر دهند. بخش اصلی عملیات بر فریب ناظران احتمالی استوار بود. ترامپ در فرودگاه آنکارا مقابل دوربین‌ها طبق برنامه سوار ایرفورس وان شد. تصاویر موجود بنابراین همان چیزی را نشان می‌داد که انتظار می‌رفت: رئیس‌جمهور آمریکا وارد هواپیمای مخصوص خود شده و آماده ترک ترکیه است. اما این تنها بخش علنی عملیات بود. پس از آن، ترامپ بدون اطلاع خبرنگاران همراه و در شرایطی کاملاً محرمانه از هواپیما خارج شد. برای آنکه انتقال رئیس‌جمهور در محوطه فرودگاه جلب توجه نکند، تیم حفاظتی از یکی از معمولی‌ترین تجهیزات فرودگاهی استفاده کرد: خودروی خدمات و حمل غذای هواپیما. رئیس‌جمهور آمریکا داخل محفظه‌ای مرتبط با خدمات غذایی فرودگاه پنهان شد و به این ترتیب بدون آنکه جابه‌جایی او در محوطه باز فرودگاه آشکار شود، به هواپیمای دیگری منتقل شد. مقصد این انتقال یک جت نظامی بود. ترامپ با آن هواپیما و به‌طور مخفیانه ترکیه را ترک کرد؛ در حالی که در ظاهر، پرواز ریاست‌جمهوری همچنان مسیر خود را با ایرفورس وان ادامه می‌داد. شاید جنجالی‌ترین بخش عملیات همین‌جا آغاز می‌شود. ایرفورس وان خالی نبود. در حالی که ترامپ با هواپیمای دیگری از ترکیه خارج شده بود، هواپیمایی که در ظاهر باید حامل رئیس‌جمهور می‌بود، با گروه بزرگی از مقام‌ها، کارکنان و خبرنگاران به پرواز ادامه داد. در میان مسافران آن، چهره‌هایی در بالاترین سطح دولت آمریکا حضور داشتند: مارکو روبیو، وزیر خارجه؛ اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری؛ استیون میلر، از ارشدترین مشاوران ترامپ؛ و استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید. خبرنگارانی که رئیس‌جمهور را در سفر همراهی می‌کردند نیز در همان هواپیما بودند و بنا بر گزارش‌ها از اینکه ترامپ دیگر همراه آنها نیست، اطلاعی نداشتند. به این ترتیب، هواپیمایی با ظاهر و نشانه‌های پرواز ریاست‌جمهوری به مسیر خود ادامه داد، در حالی که شخص رئیس‌جمهور مخفیانه در هواپیمایی دیگر قرار داشت. همین بخش اکنون پرسش‌هایی را در واشنگتن ایجاد کرده است: اگر تهدید علیه هواپیمای حامل رئیس‌جمهور آن‌قدر جدی بود که ترامپ باید مخفیانه از آن خارج می‌شد، چرا هواپیمای اصلی با وزرا، کارکنان و خبرنگاران به پرواز ادامه داد؟ ترامپ در پاسخ به این پرسش روایت متفاوتی ارائه کرده است. وقتی از او پرسیده شد چرا پرواز با ایرفورس وان برای رئیس‌جمهور خطرناک تشخیص داده شد اما برای کسانی که در همان هواپیما باقی ماندند نه، گفت هواپیمای مخفی حامل خودش در واقع در «خطر بیشتری» قرار داشته است. استدلال ترامپ این بود که مهاجمان ممکن بود هواپیمای واقعی حامل او را شناسایی کنند و به همین دلیل جتی که حضور رئیس‌جمهور در آن علنی نشده بود، همچنان می‌توانست هدف اصلی باشد. او همچنین تلاش کرد مسئولیت تصمیم را متوجه سرویس مخفی و ارتش کند و گفت جابه‌جایی بر اساس ارزیابی آنها انجام شده و او صرفاً دستورات امنیتی را اجرا کرده است. ماجرا با خروج ترامپ از ترکیه پایان نیافت. دولت آمریکا برای هفته‌ها جزئیات عملیات را علنی نکرد. پیش از پرواز نیز مقام‌ها تصویری متفاوت از برنامه سفر ارائه کرده بودند و انتظار عمومی این بود که ترامپ با یکی از هواپیماهای ایرفورس وان ترکیه را ترک کند. در عمل اما رئیس‌جمهور با یک جت نظامی و در عملیاتی که حتی خبرنگاران همراه او نیز از آن اطلاع نداشتند، از کشور خارج شد. روسای‌جمهور آمریکا پیش از این نیز برای سفر به مناطق جنگی یا پرخطر از برنامه‌های محرمانه و پروازهای اعلام‌نشده استفاده کرده‌اند. تفاوت این عملیات در استفاده همزمان از چند لایه فریب بود: نمایش سوارشدن رئیس‌جمهور به هواپیمای اصلی، خروج پنهانی از آن، استتار جابه‌جایی در پوشش خدمات غذایی فرودگاه، انتقال به هواپیمای نظامی و ادامه حرکت هواپیمای شناخته‌شده ریاست‌جمهوری با مسافرانش. عملیات در نهایت موفق بود؛ ترامپ بدون حادثه از ترکیه خارج شد. اما افشای جزئیات آن، داستان دیگری را آشکار کرده است: تهدیدی که دستگاه امنیتی آمریکا آن را به اندازه‌ای جدی ارزیابی کرد که برای خارج کردن رئیس‌جمهور، حتی ظاهر عادی یک کامیون خدمات غذایی فرودگاه نیز به بخشی از نقشه امنیتی کاخ سفید تبدیل شد.