رؤیای دانشگاه خارجی برای چینی‌ها تمام شد؛ خارج‌نشین‌ها برمی‌گردند

چینی‌های کمتری برای تحصیل به خارج می‌روند و از میان آنان هم سهم بازگشتی‌ها به بالاترین سطح تاریخی رسیده است. به گزارش زومان، هنگامی که «یانگ فان»، مشاور ساکن پکن که به دانش‌آموزان و والدین‌شان در زمینه تحصیلات خارجی مشاوره می‌دهد، ۱۵ سال پیش برای اولین بار وارد این صنعت شد، کسانی که در خارج از کشور تحصیل می‌کردند بسیار محترم شمرده می‌شدند. والدین می‌خواستند فرزندان‌شان جهان را ببینند و در این مسیر تجربه و مهارت‌های ارزشمندی به دست آورند. امروز اما نگاه خانواده‌ها بسیار تغییر کرده و یانگ فان می‌گوید بسیاری از والدین احساس می‌کنند کیفیت دانشگاه‌های داخلی بد نیست، پس می‌پرسند چرا باید برای رفتن به خارج این‌همه پول خرج کنند؟ تعداد دانشجویانی که یک کشور در خارج از مرزهایش دارد، تا حدی بازتابی از میزان پیوند آن کشور با جهان به شمار می‌آید. پس از سال ۲۰۰۱ و عضویت چین در سازمان تجارت جهانی، صادرات چین به جهان جهش کرد و شمار دانشجویان چینی خارج‌ازکشور هم بالا رفت. در آغاز فقط دانش‌آموزان استثنایی یا مرفه راهی می‌شدند و بسیاری از همان‌ها بعدتر در دانشگاه و صنعت ماندگار شدند؛ کسانی هم که به چین بازگشتند، از جایگاه اجتماعی بالا و پیشنهادهای شغلی پرمنفعت برخوردار می‌شدند. اکونومیست در گزارش خود می‌نویسد که بعدتر و هم‌زمان با افزایش درآمدهای عمومی، شمار بیشتری از دختران و پسران جوان برای یافتن آموزشی غربی و امید به آینده‌ای روشن‌تر راهی خارج شدند. از سال ۲۰۱۹ به بعد، همه‌گیری کرونا، جنگ‌های تجاری و تشدید تنش‌های ژئوپولیتیک میان چین و جهان شکاف عمیق‌تری ایجاد کرده است. بخشی از پیامد همین روند، کاهش شمار دانشجویانِ راهی خارج بوده و در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۷۰ هزار جوان چینی برای تحصیل به خارج رفتند؛ رقمی که نسبت به اوج ۷۰۰ هزار نفری سال ۲۰۱۹ پایین‌تر آمده و کمترین سطح از سال ۲۰۱۶ محسوب می‌شود. دشواری فقط به درون چین محدود نمانده و برخی کشورهای مقصد هم سخت‌گیری‌های تازه‌ای اعمال کرده‌اند. در سال ۲۰۲۵ دولت دونالد ترامپ اعلام کرد که ویزاهای دانشجویان چینی فعال در حوزه‌های نامشخص «حساس» را به‌طور «تهاجمی» لغو خواهد کرد. هم‌زمان، دولت آمریکا قرعه‌کشی ویزای اچ‌وان‌بی(H-1B) را که مسیر اصلی ماندن نیروی کار ماهر، از جمله فارغ‌التحصیلان تازه‌وارد، در آمریکاست به سطح حقوق گره زده و همین تصمیم به ضرر نیروهای تازه‌کار تمام می‌شود. به‌صورت تجربی، گفته می‌شود کارگران چینی اغلب بیش از دیگران آسیب می‌بینند. خانم هائو، زن چینی ۲۵ ساله‌ای که برای یک استارتاپ در آمریکا کار می‌کرد، اخیرا تصمیم گرفته به چین برگردد چون وضعیت ویزایش تقریبا هرگونه جابه‌جایی به کارفرمای دیگر را ناممکن کرده بود. فشار بر جیب خانواده‌ها نیز به کاهش میل به تحصیل خارجی دامن زده است. بر اساس نظرسنجی شرکت «نیو اورینتال»، میانگین هزینه تحصیل در خارج امسال به ۶۰۵ هزار یوان، معادل ۸۹ هزار و ۶۰۰ دلار، رسیده که نزدیک به یک‌پنجم بیشتر از ۲۰۲۳ است. اقتصاد ضعیف داخلی هم خانواده‌ها را واداشته خرج‌های خود را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرند و دانشجویان را نسبت به هزینه‌ها حساس‌تر کرده است. در میان کسانی که هنوز راهی خارج می‌شوند، تعداد بیشتری به مقصدهایی می‌روند که از نظر آن‌ها ارزش پول پرداختی بالاتری ارائه می‌کنند. با آن‌که آمار رسمی چین مقصد دانشجویان بین‌المللی را تفکیک نمی‌کند، داده‌های منتشرشده از سوی دیگر کشورها نشان می‌دهد شمار آنان در بریتانیا، آمریکا و کانادا رو به کاهش است، در حالی که در هنگ‌کنگ، ژاپن و استرالیا افزایش یافته است. یانگ فان می‌گوید هنگ‌کنگ به‌ویژه به‌دلیل دانشگاه‌های رتبه‌بالا و نزدیکی به خانه به انتخابی مهم برای متقاضیان تبدیل شده و تا چهار نفر از هر پنج مشتری او درباره تحصیل در آنجا پرس‌وجو می‌کنند. مقصدهای ارزان‌تر مانند مالزی نیز جذاب‌اند؛ جایی که دانشجو می‌تواند برای یک مدرک دانشگاهی بودجه‌ای حدود ۱۰۰ هزار یوان در نظر بگیرد. موضوع فقط این نیست که دانشجویان چینی بیشتری در خانه می‌مانند و سال گذشته رکورد ۱۰.۷ میلیون نفر وارد آموزش عالی در چین شدند. از میان کسانی که با وجود همه این موانع به خارج می‌روند، شمار فزاینده‌ای پس از پایان تحصیل تصمیم می‌گیرند به چین بازگردند. سال گذشته نسبت بازگشتی‌ها، که در چین با نام «های‌گوئی» یا لاک‌پشت‌های دریایی شناخته می‌شوند، ۹۴ درصد از دانشجویان خارج‌رفته بود و بالاترین رقم ثبت‌شده را رقم زد. آمار رسمی نشان می‌دهد بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، ۵٫۲ میلیون فارغ‌التحصیل های‌گوئی به چین بازگشته‌اند. اکونومیست می‌نویسد که این موج بزرگ باعث شده تحصیل در خارج دیگر همان پرستیژ گذشته را نداشته باشد. در بازار کار و حتی در سایت‌های آشنایی و ازدواج، افراد بسیار کمتر از قبل تحت تاثیر تحصیلات خارجی قرار می‌گیرند. داده‌های نیو اورینتال نشان می‌دهد میانگین حقوق آغازین یک بازگشتی از خارج امروز حدود ۱۲ هزار و ۸۰۰ یوان در ماه است؛ رقمی که فقط اندکی بالاتر از ۱۰ هزار و ۷۰۰ یوان برای فارغ‌التحصیلان داخلی است. بسیاری از های‌گوئی‌ها بسیار بدتر عمل می‌کنند و بعضی حتی به کارهای تحویل کالا رو می‌آورند. در یکی از برنامه‌های تلویزیونی چین، یک زن جوان گفت والدینش بیش از ۲ میلیون یوان خرج کردند تا او را به خارج بفرستند، اما او در نهایت شغلی پیدا کرد که فقط ۴ هزار یوان در ماه حقوق داشت و با حسرت گفت جمع کردن چنین مبلغی برایش یک قرن طول می‌کشد. زو، دانشجوی چینیِ در حال تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد شیمی در کالج دانشگاهی لندن، تحصیل در خارج را انتخاب کرد چون می‌خواست «جهان را ببیند». با این حال، او انتظار ندارد هنگام بازگشت به چین و جست‌وجوی کار در صنعت تراشه، نسبت به فارغ‌التحصیلان داخل برتری ویژه‌ای داشته باشد. به گفته او، دانشجویانی که در چین آموزش دیده‌اند برای گرفتن مدرک کارشناسی ارشد سه سال درس می‌خوانند، در حالی که دوره او فقط یک سال طول می‌کشد. دانشجویان چینی حدود ۴۰ درصد کلاس او را تشکیل می‌دهند و در برخی جاها این نسبت به ۹۰ درصد هم می‌رسد؛ موضوعی که تا حدی ادعای متفاوت‌بودن دانشگاه‌های خارجی از دانشگاه‌های چین را زیر سؤال می‌برد. در نگاه کارفرمایان هم مدرک خارجی دیگر همان مزیت سابق را ندارد. کوتاه‌بودن دوره‌های تحصیلی و سطح پایین‌تر پذیرش باعث شده شرکت‌ها بیش از گذشته درباره اعتبار طلاییِ تحصیل در خارج تردید کنند. تحصیل در خارج به‌طور خودکار به توانایی سازگاری با محیط کار ترجمه نمی‌شود. علاوه بر آن، به گفته زو، واحدهای منابع انسانی ممکن است فارغ‌التحصیلان داخلی را «مطیع‌تر» بدانند، چون به عقیده آن‌ها کمتر تحت تاثیر لیبرالیسم غربی قرار گرفته‌اند. برخی دولت‌های استانی هم کار را برای تبدیل‌شدن فارغ‌التحصیلان خارج‌رفته به کارمند دولت دشوارتر کرده‌اند. در سال ۲۰۲۴، رئیس گروه گری، یک هلدینگ بزرگ تجهیزات برقی، گفت های‌گوئی‌ها را استخدام نمی‌کند، چون ممکن است جاسوس باشند. در مقابل، دانشگاه‌های داخل چین جذاب‌تر شده‌اند. دانشگاه‌های چینی در رتبه‌بندی‌های جهانی جهش کرده‌اند و دانشگاه پکن و دانشگاه تسینگ‌هوا، دو دانشگاه برتر این کشور، اکنون به‌ترتیب در رتبه‌های ۱۳ و ۱۴ فهرست رتبه‌بندی جهانی کیو‌اس(QS) قرار دارند. دانشگاه‌های موسوم به «۹۸۵» و «۲۱۱» که به جمعی نخبه از دانشگاه‌های چینی اشاره دارند، از بسیاری از مؤسسات خارجی قوی‌تر دیده می‌شوند، هرچند نام‌های بزرگی مانند آکسفورد، کمبریج و دانشگاه‌های آیوی لیگ آمریکا همچنان برتر تلقی می‌شوند. در حوزه‌هایی مانند علوم و مهندسی، پژوهش چین درخشان ظاهر شده و شهریه که معمولا در دانشگاه‌های دولتی فقط چند هزار یوان در سال است، به‌مراتب ارزان‌تر تمام می‌شود. در بیرون از چین، کاهش ثبت‌نام حالا به برخی دانشگاه‌هایی که بیش از حد به دانشجویان چینی وابسته شده بودند، آسیب می‌زند. در سال تحصیلی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، دانشجویان چینی بیش از دوپنجم دانشجویان بین‌المللی گروه راسل را در ۲۴ دانشگاه برتر بریتانیا تشکیل می‌دادند. بسیاری از این دانشگاه‌ها برای جذب دانشجویان چینی دوره‌های کارشناسی ارشد خود را گسترش دادند و برای آن‌ها شهریه‌هایی بسیار بالاتر از دانشجویان داخلی دریافت کردند. دانشکده‌ها بزرگ‌تر شدند و امکانات تازه ساخته شد. فیلیپو بوئری، عضو کالج سیتی سنت جورج دانشگاه لندن، می‌گوید که «توهم ثبات مالی» وجود داشت. اما حالا برخی دانشگاه‌ها در حال بستن دوره‌ها، تعدیل نیرو یا درخواست بازخرید داوطلبانه از کارکنان هستند. اکونومیست در پایان می‌نویسد که کاهش دانشجویان چینی برای غرب به معنای از دست رفتن بخشی از استعدادهای ارزشمند است و برای خود چین هم پیامدهای خوشایندی ندارد. زمانی که چین درهایش را به جهان گشود، های‌گوئی‌ها مهارت‌ها و دانشی را که در خارج اندوخته بودند به کشور بازگرداندند و نقشی کلیدی در نوسازی و همگام‌سازی اقتصاد چین ایفا کردند؛ به‌گونه‌ای که هشت نفر از ۲۱ عضو کنونی دفتر سیاسی حاکم حزب کمونیست نیز در خارج تحصیل کرده‌اند. تجربه بین‌المللی این گروه همچنین به شرکت‌های چینی کمک کرده تا در بازارهای خارجی جای پا پیدا کنند. وقتی لاک‌پشت‌های کمتری دریاها را می‌پیمایند، چین هم بی‌تردید زیان خواهد دید. نظر شما درباره کاهش تحصیل چینی‌ها در خارج چیست؟