شنبدر؛ سهمی که کمتر فروخت، اما بیشتر سود ساخت

به گزارش زومان، معامله‌گر حرفه‌ای بورس فقط به رنگ سبز یا قرمز تابلوی یک نماد نگاه نمی‌کند. پشت هر نماد، یک شرکت واقعی قرار دارد؛ با کارخانه، مواد اولیه، محصول، هزینه و مشتری. در نهایت نیز همین کسب‌وکار است که باید سودی بسازد تا قیمت سهم پشتوانه‌ای فراتر از هیجان بازار داشته باشد. اما در اقتصاد تورمی ایران، خواندن این پشت‌پرده کمی دشوارتر شده است. وقتی قیمت مواد اولیه، نرخ ارز و قیمت محصول هم‌زمان بالا می‌روند، اعداد صورت مالی به‌سرعت بزرگ می‌شوند. شرکتی ممکن است دو برابر سال قبل پول فروش ثبت کند، بدون آنکه حتی یک واحد بیشتر محصول فروخته باشد. در چنین فضایی، «رشد» همیشه مترادف «بهبود» نیست. «شبندر»یکی از نمونه‌های مناسب برای دیدن همین تفاوت است. نماد پالایش نفت بندرعباس روز دوشنبه ۱۹ مرداد، پس از برگزاری مجمع فوق‌العاده، با بازدهی ۱۱ درصدی در صدر نمادهای بورسی سودده قرار گرفت. در همین روز حدود ۱۰۶ میلیارد تومان پول نیز جذب کرد و پنجمین نماد بازار از نظر ورود پول حقیقی بود. شرکتی که پشت این نماد قرار دارد، نفت خام و میعانات گازی را به فرآورده‌هایی مانند بنزین، گازوئیل، نفت سفید، نفت کوره و سوخت هواپیما تبدیل می‌کند. اعداد صورت‌های مالی سه‌ ماهه نخست ۱۴۰۵ در نگاه اول چشمگیرند. فروش شبندر نسبت به دوره مشابه سال قبل ۸۵ درصد رشد کرده و سود خالص شرکت نیز ۱۱۵ درصد افزایش یافته است. چنین اعدادی در نگاه اول تصویر شرکتی را می‌سازند که موتور آن با سرعت بیشتری کار می‌کند. اما وقتی از مبلغ فروش به مقدار واقعی محصول می‌رسیم، داستان تغییر می‌کند. مقدار فروش شبندر در چهار ماه نخست سال حدود ۷ درصد کاهش یافته است. یعنی شرکت نه‌تنها محصول بیشتری نفروخته، بلکه حجم فروش آن اندکی پایین‌تر از سال گذشته بوده است. در مقابل، میانگین نرخ فروش محصولات حدود ۱۵۲ درصد افزایش یافته است. پس موتور اصلی رشد درآمد، افزایش تعداد بشکه‌ها و تن‌های فروخته‌شده نبوده؛ هر واحد محصول با قیمت بسیار بالاتری فروخته شده است. این تفاوت برای سهامدار اهمیت زیادی دارد. شرکتی که با افزایش تولید و فروش رشد می‌کند، ظرفیت اقتصادی بیشتری ایجاد کرده است؛ اما شرکتی که همان مقدار محصول را با قیمت بالاتر می‌فروشد، ممکن است عمدتاً در حال حرکت همراه با تورم باشد. با این حال، داستان شبندر را نمی‌توان در عبارت «همه‌چیز گران شده» خلاصه کرد. اگر تمام اتفاق فقط افزایش قیمت‌ها بود، انتظار می‌رفت هزینه‌های شرکت نیز تقریباً هم‌پای درآمد بالا بروند و سهم سود از فروش تغییر چندانی نکند. اما سود خالص شبندر ۱۱۵ درصد رشد کرده؛ سریع‌تر از رشد ۸۵ درصدی درآمد. این بهبود می‌تواند از عوامل مختلفی مانند تغییر ترکیب محصولات فروخته‌شده یا حرکت متفاوت هزینه‌های تولید نسبت به قیمت محصولات ناشی شده باشد. با این حال آنچه صورت مالی فعلاً نشان می‌دهد این است که شبندر فقط اعداد بزرگ‌تری ثبت نکرده؛ توانسته سهم بیشتری از فروش خود را نیز به سود تبدیل کند. در اقتصاد تورمی، صورت‌های مالی گاهی بیشتر از آنکه داستان رشد کسب‌وکار را تعریف کنند، کاهش ارزش پول را ثبت می‌کنند. فروش بالا می‌رود، درآمد رکورد می‌زند و سود چند ده درصد بیشتر می‌شود؛ در حالی که پشت در کارخانه ممکن است تقریباً همان تعداد کامیون سال قبل در حال بارگیری باشد. به همین دلیل، برای سهامدار عدد فروش به‌ تنهایی کافی نیست. سه سؤال ساده تصویر بسیار دقیق‌تری می‌سازند: شبندر در سؤال اول امتیاز پایینی می‌گیرد؛ زیرا مقدار فروش کاهش یافته است. در سؤال دوم، جهش نرخ محصولات بخش بزرگی از رشد درآمد را توضیح می‌دهد. اما پاسخ سؤال سوم امیدوارکننده‌تر است؛ سهم سود از فروش افزایش یافته و سود خالص سریع‌تر از درآمد رشد کرده است. بنابراین صورت مالی شبندر تصویری خاکستری‌تر از یک «رشد ۱۱۵ درصدی» ساده دارد. تورم بخش مهمی از اعداد را بزرگ کرده، اگرچه در دل همین تورم، نشانه‌هایی از بهبود سودآوری نیز دیده می‌شود. ادامه جذابیت شبندر برای بازار به حفظ همین حاشیه سود و جلوگیری از ادامه افت حجم فروش وابسته خواهد بود؛ دو متغیری که گزارش‌های بعدی شرکت را برای سهامداران تعیین‌کننده‌تر می‌کنند.