نسل جدید پول وارد کارخانه‌ها شد

در چهار ماه نخست امسال، هم‌زمان با جنگ، اختلال‌های تجاری و کمبود نقدینگی، مسیر تامین مالی تولید در اقتصاد ایران تغییر محسوسی پیدا کرد. بنگاه‌ها بیش از گذشته به ابزارهایی رفتند که پول را سریع‌تر به چرخه تولید برمی‌گردانند و وابستگی به وام سنتی را کاهش می‌دهند. به‌گزارش زومان، تامین مالی تولید از مسیر ابزارهای نوین بانکی به حدود ۱۱۷ هزار میلیارد تومان رسید؛ رقمی که در مدت مشابه سال قبل فقط ۸ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان بود. مقایسه این دو عدد نشان می‌دهد استقبال از این ابزارها در یک سال بیش از ۱۳ برابر شده است. این جابه‌جایی، یک پیام روشن دارد. بسیاری از بنگاه‌ها دیگر نمی‌توانند صرفا منتظر تسهیلات بانکی بمانند و برای سرمایه در گردش، سراغ روش‌های سریع‌تر و کم‌اصطکاک‌تر رفته‌اند. فشار نقدینگی، اختلال در زنجیره تامین و نااطمینانی عملیاتی، چنین تغییری را شتاب داده است. ضمن اینکه سیاستگذار پولی هم سعی کرده تا عطش نقدینگی بنگاه‌ها را تا حدی از این طریق مهار کند. بخش بزرگی از این منابع از طریق اوراق گام تأمین شده است. در چهار ماه نخست امسال، حدود ۳۱ هزار و ۷۸۰ میلیارد تومان اوراق گام صادر شده؛ در حالی که سال قبل این رقم ۵ هزار و ۹۲۰ میلیارد تومان بود. یعنی استفاده از این ابزار حدود ۴۳۷ درصد رشد کرده است. اوراق گام را می‌توان شبیه یک چک تضمین‌شده بانکی دانست. کارخانه به جای اینکه پول نقد پرداخت کند، این اوراق را به فروشنده مواد اولیه می‌دهد و فروشنده هم می‌تواند آن را نقد کند یا به نفر بعدی منتقل کند. به این ترتیب، تولید به خاطر کمبود نقدینگی متوقف نمی‌شود. بیشترین جهش اما مربوط به برات الکترونیکی زنجیره تولید است. حجم استفاده از این ابزار از ۲ هزار و ۲۳۰ میلیارد تومان در چهار ماه نخست سال گذشته به ۷۴ هزار و ۵۳۰ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی بیش از ۳۲ برابر. برات الکترونیکی در واقع یک تعهد پرداخت دیجیتال است که میان شرکت‌ها جابه‌جا می‌شود. یعنی به جای اینکه پول نقد دست‌به‌دست شود، تعهد پرداخت منتقل می‌شود و زنجیره تولید بدون توقف ادامه پیدا می‌کند. جالب اینکه فقط در خردادماه نزدیک به ۲۹ هزار میلیارد تومان برات الکترونیکی صادر شده که بیشترین رقم چهار ماه نخست سال است. کارت وامی متصل به اوراق گام هم رشد چشمگیری داشته است. استفاده از این ابزار از ۹۰ میلیارد تومان در سال گذشته به ۸ هزار و ۳۴۰ میلیارد تومان رسیده؛ یعنی بیش از ۹۲ برابر یا ۹۱۶۷ درصد رشد. این کارت به مردم اجازه می‌دهد کالا را قسطی بخرند، اما منابع آن از همان زنجیره تولید تأمین می‌شود؛ بنابراین هم فروش تولیدکننده بیشتر می‌شود و هم قدرت خرید خانوارها تقویت می‌شود. ابزار دیگری که امسال وارد میدان شده، فاکتورینگ است. در چهار ماه نخست سال، حدود ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان از این مسیر تأمین مالی انجام شده است. فاکتورینگ یعنی اگر یک شرکت کالایی فروخته اما قرار است چند ماه بعد پولش را بگیرد، بانک همان امروز بخش زیادی از پول را پرداخت می‌کند و بعداً خودش طلب را وصول می‌کند. این کار باعث می‌شود شرکت برای ادامه تولید، منتظر وصول مطالباتش نماند. در واقع طرف حساب پیمانکار به جای کارفرما، بانک خواهد شد تا پیمانکار زودتر به پولش برسد. به جای اینکه همه فعالان اقتصادی در صف وام بانکی بایستند، با رفع موانع فنی به سمت ابزارهایی رفتند که پول را سریع‌تر در اختیارشان می‌گذارد و گردش مالی زنجیره تولید را حفظ می‌کند. از طرفی تقاضای وام هم به همین میزان کم شده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، وابستگی تولید به وام‌های سنتی بانک‌ها به‌تدریج کاهش خواهد یافت و رشد نقدینگی از کانال تسهیلات نیز کنترل خواهد شد. نظر شما درباره جایگزینی وام با ابزارهای نوین چیست؟