قصه چنشت از سرزمین رنگ‌ها تا نقشه گردشگری جهان

چنشت، روستایی که معماری بومی، طبیعت چشم‌نواز، فرهنگ و آیین‌های ریشه‌دار آن، این روزها در مسیر ثبت در فهرست روستاهای جهانی گردشگری قرار گرفته و با تکمیل زیرساخت‌ها، توانمندسازی جامعه محلی و معرفی ظرفیت‌های خود، رؤیای جهانی‌شدن را دنبال می‌کند. خبرگزاری شبستان _خراسان‌جنوبی؛ در میان روستاهای هدف گردشگری خراسان‌جنوبی، روستای چنشت سربیشه با بافت بومی، معماری منحصربه‌فرد، جلوه‌های رنگارنگ و سبک زندگی ریشه‌دار در فرهنگ منطقه، ظرفیتی کم‌نظیر برای معرفی چهره‌ای متفاوت از گردشگری شرق ایران به شمار می‌رود، روستایی که اکنون با هدف قرار گرفتن در فهرست روستاهای جهانی گردشگری، مسیر تازه‌ای را برای تکمیل زیرساخت‌ها، ارتقای شاخص‌های گردشگری و تقویت حضور جامعه محلی در توسعه روستا دنبال می‌کند. چنشت را می‌توان بخشی زنده از میراث فرهنگی خراسان‌جنوبی دانست، جایی که معماری، طبیعت، پوشش، آیین‌ها و سنت‌های بومی در کنار یکدیگر تصویری متفاوت از زندگی روستایی را شکل داده‌اند، قرار گرفتن این روستا در دل ارتفاعات سربیشه و برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی، ظرفیت آن را برای تبدیل شدن به یکی از مقاصد شاخص گردشگری استان دوچندان کرده است. خراسان‌جنوبی نیز در سال‌های اخیر نشان داده که با وجود شرایط اقلیمی خاص و محدودیت‌های ناشی از خشکسالی، از ظرفیت‌های ارزشمندی در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری برخوردار است، از قنوات و آسبادهای تاریخی گرفته تا باغ‌های ایرانی، بافت‌های روستایی و چشم‌اندازهای کویری که هر کدام بخشی از روایت تمدنی این سرزمین را بازگو می‌کنند. در این میان، تجربه موفق روستای اصفهک طبس و قرار گرفتن آن در فهرست روستاهای جهانی گردشگری، مسیر تازه‌ای را پیش روی دیگر روستاهای مستعد استان قرار داده است، تجربه‌ای که نشان می‌دهد ظرفیت‌های بومی و فرهنگی خراسان‌جنوبی، در صورت برنامه‌ریزی، استانداردسازی و مشارکت مردم، قابلیت معرفی در سطح جهانی را دارند.اکنون چنشت در ادامه همین مسیر، خود را برای آزمونی مهم آماده می‌کند، آزمونی که تنها به تکمیل یک پرونده و کسب عنوان جهانی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تقویت زیرساخت‌های گردشگری، رونق اقتصاد محلی، ایجاد فرصت‌های جدید برای سرمایه‌گذاری و افزایش ماندگاری گردشگران در منطقه باشد. از این منظر، جهانی‌شدن چنشت زمانی می‌تواند به یک دستاورد ماندگار تبدیل شود که جامعه محلی نیز در قلب این فرآیند قرار گیرد و مردم روستا از منافع اقتصادی و فرهنگی توسعه گردشگری بهره‌مند شوند، آموزش، توانمندسازی، ایجاد تأسیسات گردشگری، حمایت از صنایع‌دستی و شکل‌گیری کسب‌وکارهای محلی، بخشی از مسیری است که می‌تواند چنشت را از یک مقصد کمترشناخته‌شده به یک روستای گردشگری در تراز بین‌المللی تبدیل کند. ثبت جهانی چنشت، در نهایت تنها ثبت یک نام در یک فهرست بین‌المللی نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی ظرفیت‌های فرهنگی شرق ایران، معرفی سبک زندگی بومی و ایجاد پیوند میان میراث، گردشگری و اقتصاد محلی است، فرصتی که اگر با برنامه‌ریزی و همراهی مردم و دستگاه‌های مسئول همراه شود، می‌تواند فصل تازه‌ای را در مسیر توسعه گردشگری سربیشه و خراسان‌جنوبی رقم بزند. سیدمهدی ابراهیمی، مشاور نایب‌رئیس فراکسیون گردشگری و مشاور رئیس مجمع نمایندگان خراسان‌جنوبی در جمع اصحاب رسانه با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر روستای چنشت گفت: چنشت تنها یک جاذبه طبیعی و تاریخی نیست، بلکه مجموعه‌ای زنده از فرهنگ، سنت، معماری، آیین‌ها و سبک زندگی مردم قهستان است که باید برای معرفی آن در سطح ملی و جهانی تلاش کرد. وی ضمن تبریک روز خبرنگار اظهار کرد: خبرنگاران صاحبان قلم، فریادرس سکوت‌های تلخ انسان، نگهبانان خاطرات زمان، امین لحظه‌های رفته و صدای بیدار مردم هستند. وی با قدردانی از برنامه‌ریزی و تلاش‌های مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان‌جنوبی و مجموعه همکاران این اداره‌کل افزود: حضور خبرنگاران در چنشت فرصتی برای معرفی ظرفیت‌هایی است که شاید تاکنون آن‌گونه که باید دیده و شناخته نشده‌اند. چنشت؛ فراتر از یک جاذبه گردشگری مشاور نایب‌رئیس فراکسیون گردشگری با بیان اینکه چنشت را نباید صرفاً از منظر جاذبه‌های فیزیکی و طبیعی مورد توجه قرار داد، بیان کرد: این روستا یکی از نمونه‌های کم‌نظیر در حوزه مردم‌شناسی است و بخش مهمی از هویت آن در فرهنگ، آداب، رسوم، زبان، پوشش، موسیقی، آیین‌های عروسی و عزاداری و روابط اجتماعی مردم نهفته است. ابراهیمی ادامه داد: مراسم عروسی چنشت از جمله آیین‌های منحصر به فرد این منطقه است که در گذشته و تا امروز بخش‌هایی از آن در قالب سنت‌های چندروزه، همراه با اسب، موسیقی سنتی، پوشش‌های رنگارنگ زنان و مردان و آیین‌های خاص برگزار می‌شود. وی با اشاره به وجود نمادها و عناصر فرهنگی ویژه در این روستا گفت: در چنشت برای بسیاری از رفتارها و مناسک اجتماعی نماد و نشانه‌ای تعریف شده و همین موضوع، فرهنگ مردم روستا را به مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته و قابل مطالعه در حوزه مردم‌شناسی تبدیل کرده است. مشاور نایب‌رئیس فراکسیون گردشگری با اشاره به قدمت برخی رسوم اجتماعی چنشت اظهار کرد: بخشی از سنت‌های مردم این روستا ریشه در قرن‌های گذشته دارد و بسیاری از این آیین‌ها همچنان در مناسبت‌های مختلف از جمله عروسی و عزاداری رعایت می‌شود. ابراهیمی یکی از ویژگی‌های قابل توجه چنشت را احترام ویژه مردم به سادات دانست و گفت: بخش قابل توجهی از جمعیت روستا را سادات تشکیل می‌دهند و این موضوع در آیین‌های اجتماعی نیز نمود دارد، به‌گونه‌ای که در مراسم عروسی و عزاداری، سادات و بزرگان روستا نقش‌های مشخصی داشته و مورد احترام مردم هستند. وی افزود: بسیاری از آداب اجتماعی مردم چنشت بر پایه احترام، نظم و رعایت حرمت خانواده‌ها شکل گرفته و حتی در مراسم‌های بزرگ، مردم بدون نیاز به دستور و دخالت رسمی، جایگاه و نقش خود را به خوبی می‌شناسند. مشاور رئیس مجمع نمایندگان خراسان‌جنوبی ادامه داد: موسیقی مقامی و شعرخوانی نیز جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ مردم چنشت دارد و این ظرفیت فرهنگی نشان می‌دهد که میراث ناملموس روستا به اندازه بافت تاریخی و معماری آن اهمیت دارد. ابراهیمی با اشاره به حفظ برخی اشعار و واژگان کهن در میان مردم گفت: بخشی از این اشعار و اصطلاحات ریشه در دوره‌های تاریخی گذشته دارد و استمرار آنها در میان نسل‌های امروز، اهمیت ثبت و مستندسازی این میراث فرهنگی را دوچندان می‌کند. معماری چنشت؛ سازگار با اقلیم و تاریخ ابراهیمی با اشاره به بافت تاریخی روستا اظهار کرد: برخی عناصر معماری روستا، از جمله ورودی‌های خاص و ساختار معابر، علاوه بر سازگاری با شرایط اقلیمی، فلسفه تاریخی و امنیتی داشته‌ و با توجه به شرایط آن دوران طراحی شده‌اند. وی ادامه داد: یکی از نکات جالب در بافت قدیمی، همزیستی چند نسل و چند خانواده در یک مجموعه معماری است، به‌گونه‌ای که گاه عرصه، طبقه پایین و طبقه بالای یک ساختمان متعلق به افراد مختلف است اما این موضوع طی سالیان طولانی موجب بروز اختلاف جدی میان ساکنان نشده و نوعی زندگی مسالمت‌آمیز در این بافت شکل گرفته است. چنشت؛ روستایی مهاجرپذیر مشاور نایب‌رئیس فراکسیون گردشگری با اشاره به وضعیت جمعیتی چنشت گفت: برخلاف بسیاری از روستاهای کشور که با معضل مهاجرت جمعیت مواجه هستند، چنشت در سال‌های اخیر ظرفیت مهاجرپذیری پیدا کرده و بسیاری از افرادی که در روستا متولد شده‌ یا در آن ازدواج می‌کنند، ارتباط خود را با روستا حفظ کرده‌اند و این موضوع ظرفیت مهمی برای توسعه گردشگری و تقویت اقتصاد روستایی محسوب می‌شود. ظرفیت‌های طبیعی چنشت؛ از باغ‌ها تا رصد ستارگان ابراهیمی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی روستا اظهار کرد: چنشت علاوه بر جاذبه‌های تاریخی و مردم‌شناسی، از طبیعت و باغ‌های متنوعی برخوردار است و انواع محصولات و میوه‌ها در این منطقه تولید می‌شود. وی به ظرفیت آسمان شب چنشت اشاره کرد و گفت: ارتفاعات اطراف روستا از نقاط مناسب برای رصد ستارگان است و این ظرفیت می‌تواند در توسعه گردشگری نجومی مورد توجه قرار گیرد. مشاور رئیس مجمع نمایندگان خراسان‌جنوبی با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی منطقه گفت: وجود غارها، محوطه‌های تاریخی و شواهد باستان‌شناختی، چنشت را از منظر مطالعات تاریخی نیز حائز اهمیت کرده است. ابراهیمی افزود: برخی یافته‌ها و روایت‌های تاریخی مرتبط با این منطقه، از حضور و درگیری گروه‌هایی در دوره‌های تاریخی گذشته حکایت دارد و وجود امامزادگان علوی و روایت‌های مربوط به آنان نیز بخشی از هویت تاریخی و مذهبی چنشت را تشکیل می‌دهد. وی با اشاره به پیوند میان تاریخ و هویت مذهبی مردم چنشت بیان کرد: بخشی از جایگاه اجتماعی سادات در روستا نیز با همین پیشینه تاریخی و مذهبی ارتباط دارد و این موضوع در آیین‌ها و مراسم مختلف مردم همچنان قابل مشاهده است. کلاه پولی؛ بخشی از میراث پوششی چنشت مشاور رئیس مجمع نمایندگان خراسان‌جنوبی یکی دیگر از عناصر فرهنگی و پوششی چنشت را «کلاه پولی» عنوان کرد و گفت: این پوشش از صدها سکه نقره متعلق به دوره قاجار تشکیل شده و یکی از جلوه‌های خاص پوشش سنتی زنان این منطقه به شمار می‌رود. ابراهیمی ادامه داد: استفاده از سکه‌های دوره قاجار در این پوشش، نشان‌دهنده پیوند عمیق لباس سنتی چنشت با تاریخ و فرهنگ اقتصادی و اجتماعی آن دوره است و ضرورت دارد این عناصر به‌صورت تخصصی مستندسازی و معرفی شوند. ضرورت توجه به بافت تاریخی چنشت در مسیر جهانی‌شدن وی با اشاره به ضرورت صیانت از بافت تاریخی روستا گفت: امروز موضوع تنها زیباسازی نیست، باید فلسفه عناصر معماری، بافت، معابر، ورودی‌ها و حتی شیوه ساخت‌وساز در چنشت حفظ شود، زیرا هر بخش از این بافت حامل یک پیام تاریخی و فرهنگی است. مشاور رئیس مجمع نمایندگان خراسان‌جنوبی افزود: در صورت توسعه ساختمان‌های جدید بدون توجه به هویت معماری روستا، ممکن است مهم‌ترین سرمایه چنشت یعنی اصالت و یکپارچگی فرهنگی آن آسیب ببیند، بنابراین توسعه باید همزمان با حفظ هویت تاریخی انجام شود. ابراهیمی از اقدامات انجام‌شده برای ساماندهی و طراحی بافت روستا خبر داد و گفت: طراحی بافت در دستور کار قرار گرفته و برای ورودی روستا و برخی نقاط شاخص نیز نمادهایی متناسب با هویت چنشت پیش‌بینی شده است. مشاور نایب‌رئیس فراکسیون گردشگری یکی از مشکلات مهم گذشته چنشت را کمبود زیرساخت اقامتی عنوان کرد و گفت: پیش از این اگر گردشگری برای بازدید به چنشت می‌آمد و قصد اقامت شبانه داشت، امکانات مناسبی برای اسکان او وجود نداشت. ابراهیمی افزود: خوشبختانه اکنون با پیگیری‌های انجام‌شده، موضوع ایجاد زیرساخت‌های اقامتی و ارائه تسهیلات برای نخستین‌بار در چنشت در حال پیگیری است و مجوزهای مربوط نیز در شرف صدور قرار دارد. وی تأکید کرد: اگر قرار است چنشت به یک مقصد گردشگری ملی و حتی جهانی تبدیل شود، باید زیرساخت‌های لازم از جمله اقامتگاه، مسیر دسترسی، خدمات گردشگری و امکانات مورد نیاز گردشگران نیز همزمان با معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی آن توسعه پیدا کند. وی با بیان اینکه معرفی چنشت در یک سال اخیر جدی‌تر دنبال شده است، گفت: انتظار داریم جلساتی که با هدف توسعه گردشگری چنشت برگزار می‌شود، نتیجه‌محور باشد و خروجی آنها در میدان عمل دیده شود. وی خاطرنشان کرد: چنشت را نباید فقط به عنوان «رنگین‌ترین روستا» یا مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری دید، چنشت یک موزه زنده مردم‌شناسی است که فرهنگ، معماری، تاریخ، آیین، موسیقی، پوشش و سبک زندگی در آن در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و صیانت از این میراث نیازمند نگاه ملی و برنامه‌ریزی دقیق است.