معامله الجولانی و ترامپ؛ کاهش خرید نفت روسیه در برابر لغو تحریم‌ها

دمشق در چارچوب گفت‌وگوهای جاری خود با ایالات متحده برای لغو آخرین عنوان تحریمی مهم علیه سوریه، با کاهش چشمگیر واردات نفت از روسیه موافقت کرده است. براساس آنچه سه منبع آگاه از این مذاکرات به رویترز اعلام کردند؛ چنین کاهشی می‌تواند نشان‌دهنده تغییری اساسی در سیاست انرژی سوریه باشد؛ کشوری که با وجود چرخش سیاسی به سمت غرب، همچنان به‌شدت به نفت روسیه وابسته است. این تصمیم همچنین این پرسش را مطرح می‌کند که سوریه چگونه کمبود ناشی از کاهش واردات نفت روسیه را جبران خواهد کرد؟ به گفته کارشناسان، این اقدام همچنین می‌تواند راه تازه‌ای برای اعمال فشار آمریکا بر نفوذ اقتصادی روسیه در سوریه باشد. این موضوع هم‌زمان با مذاکرات دو طرف درباره حذف نام سوریه از فهرست چند دهه‌ای کشورهای حامی تروریسم مطرح شده است. هر سه منبع که به دلیل نداشتن مجوز برای گفت‌وگو با رسانه‌ها به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، گفتند آمریکا کاهش واردات نفت روسیه را به‌طور صریح به‌عنوان پیش‌شرط لغو این عنوان تحریمی مطرح نکرده است. نوار صبان تحلیلگر سوری در مرکز عربی مطالعات معاصر در این باره گفت: به گفته صبان، واشنگتن «به‌طور فزاینده‌ای شبکه اقتصادی‌ را هدف قرار داده که به روسیه اجازه می‌دهد پس از از دست دادن جایگاه سیاسی خود در سوریه، همچنان نفوذش را حفظ کند. یکی از مقام‌های وزارت خارجه آمریکا گفت واشنگتن «سوریه را تشویق می‌کند در روند بازسازی و احیای اقتصاد خود با شرکای تجاری قابل اعتماد -به‌ویژه شرکت‌های آمریکایی- همکاری کند و انتظار دارد دمشق نیز به تحریم‌های آمریکا علیه روسیه پایبند باشد. در پاسخ به پرسش‌های رویترز، یکی از مقام‌های آمریکایی نیز تأکید کرد که هیچ ارتباط مستقیمی میان حذف نام سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم و کاهش واردات نفت روسیه وجود ندارد. قرار گرفتن سوریه در فهرست کشورهای حامی تروریسم (SST) که از سال ۱۹۷۹ برقرار است، اکنون تنها تحریم مهم باقی‌مانده آمریکا علیه این کشور محسوب می‌شود. دولت دونالد ترامپ و کنگره آمریکا پس از برکناری بشار اسد، بیشتر تحریم‌های فراگیر علیه سوریه را لغو کرده‌اند. با این حال، یک مقام آمریکایی و منبع دیگری که در جریان مذاکرات قرار دارد، گفتند واشنگتن در جریان گفت‌وگوها برای حذف سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم، از دمشق تعهد گرفته که واردات نفت از روسیه را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. به گفته منبع سوری، مقام‌های آمریکایی به همتایان خود در دمشق گفته‌اند که توقف خرید نفت روسیه، شانس حذف سریع و بدون دردسر سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم را افزایش می‌دهد. در مقابل، مقام‌های سوری پاسخ داده‌اند که حذف این عنوان تحریمی به دمشق اجازه خواهد داد شبکه‌ای متنوع از تأمین‌کنندگان انرژی ایجاد کند. با وجود لغو بخش عمده تحریم‌های غرب، گزینه‌های سوریه برای تأمین نفت همچنان بسیار محدود است. بررسی رویترز نشان می‌دهد صادرات نفت روسیه به سوریه امسال با ۷۵ درصد افزایش به حدود ۶۰ هزار بشکه در روز رسیده است. هرچند این رقم سهم کوچکی از کل صادرات روزانه نفت روسیه به جهان است، اما باعث شده مسکو به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده نفت خام سوریه تبدیل شود. یکی از مقام‌های بخش انرژی سوریه به رویترز گفت: شرکت فرانسوی توتال‌انرژیز ماه گذشته درباره امضای قرارداد اکتشاف نفت و گاز فراساحلی با مقام‌های سوری مذاکره کرد. همچنین سوریه در ماه ژوئن قراردادی با شرکت‌های کونوکوفیلیپس و نوواترا برای احیای تولید گاز امضا کرده است. سوریه یکی از تنها چهار کشوری است که همچنان در فهرست کشورهای حامی تروریسم آمریکا قرار دارد؛ فهرستی که نام کوبا، ایران و کره شمالی نیز در آن دیده می‌شود. دونالد ترامپ در ۸ ژوئیه به کنگره اطلاع داد که قصد دارد نام سوریه را از این فهرست خارج کند. با این اقدام، یک دوره ۴۵ روزه آغاز شده است که طی آن رئیس‌جمهور باید به کنگره تأیید کند سوریه در شش ماه گذشته از هیچ اقدام تروریستی بین‌المللی حمایت نکرده و تضمین داده است که در آینده نیز چنین حمایتی انجام نخواهد داد. از زمان سقوط دولت بشار اسد، دولت جدید سوریه که تحت رهبری اسلام‌گرایان تشکیل شده، اعلام کرده این کشور دیگر هرگز امنیت منطقه یا جهان را تهدید نخواهد کرد. این دولت همچنین به ائتلاف تحت رهبری آمریکا برای مقابله با داعش پیوسته و به‌طور مستمر با قاچاق سلاح در مرزهای عراق و لبنان مقابله کرده است. اگرچه روسیه در ابتدای مذاکرات، جزو شروط آمریکا برای کاهش تحریم‌های سوریه نبود، اما واشنگتن در ماه‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای این پیام را داده که انتظار دارد دمشق از مسکو فاصله بگیرد. کنگره آمریکا نیز از پنتاگون خواسته است گزینه‌های کاهش نفوذ روسیه در سوریه و همچنین راهکارهای خروج نیروهای این کشور از بندر طرطوس و پایگاه هوایی حمیمیم را بررسی کند.